Latine Loquor - Liber Quīntus - Colloquium Vīcēsimum Sextum

Quid est, quod hodiē tam citō ā patruō redierīs, praesertim cum fuerit convīvium?

Quid illīc facerem diūtius?

Cēnam dēbuistī exspectāre, ut ēderēs dē prandiī reliquiīs.

Satis ēderam in prandiō. Praetereā iussit patruus, ut domum redūcerem praeceptōrem, quem ego ad convīvium dēdūxeram.

Quid frāter tuus patruēlis? cūr in lūdum vōbīscum nōn rediit?

Ā mātre retentus est ūnum aut alterum diem.

Quam ob rem?

Ut eī resarciantur vestīmenta.

Haec est mulierum cūra. Sed age, quoniam nunc ōtiōsī sumus, narrā mihi, quaesō, aliquid dē convīviō.

Quid dē illō scīre cupīs?

Prīmum, quī convīvae fuerint: deinde quam lautum et opipārum convīvium.

Convīvae fuērunt hī praecipuī: quattuor praefectī, alter ā praefectō urbis et aliī duo prīmae notae ē senātōrum numerō.

Nostine?

Dē faciē quidem, sed eōrum nōn teneō nōmina.

Nūllīne praetereā?

Duo item ex patruī meī familiāribus.

Quotus accumbēbat praeceptor?

Quotus esset, nōn observāvī: sed erat in mediā ferē mēnsā ē contrāriā parte patruī meī.

Tū vērō?

Hem! ineptē, quī istud rogēs! Egone homunciō cum tantīs virīs epulārer? Satis hōc mihi honōrificum fuit, quod ministrārem.

Nūllaene erant mulierēs?

Nūllae, praeter uxōrem patruī, quae quidem sedēbat in mēnsā extrēmā.

Quid ita tam remōta?

Sīc voluit ipsa, ut identidem commodius surgeret: propter ōrdinem ministeriī.

Quid fīlius?

Iūxtā mātrem assidēbat.

Habeō dē convīvīs; nunc exspectō dē convīviō.

Onus mihi valdē māgnum impōnīs ac difficile māximē propter memoriam, sed quandō, ut dīxistī, plūsculum ōtiī nāctī sumus hōc postmerīdiānō tempore, dabō equidem operam, ut aliquā ex parte expleam dēsīderium tuum.

Pergrātum mihi fēcerīs.

Eā tamen lēge, ut pār parī referās, sī quandō dābitur occāsiō.

Dē hōc nihil est, quod dubitēs; incipe.

At ego intereā sedēre volō, quia longa est nārrātiō.

Eāmus sub pergulam, ut in umbrā commodius fābulēmur.

Audī nunc iam.

Quia, ut ais, longa est nārrātiō, dīc mihi prīmum, quotā hōrā accubitum est?

Ferē decima.

Quotā surrēctum?

Paulō ante merīdiem.

Sedēbantne omnēs commodē?

Commodissimē.

Nunc ad rem aggredere.

Accipe igitur prōmulsīdem.

Appōne cum volēs.

In prīmīs apposita sunt tenella crūstula mellīta operis pīstōriī cum arōmātitē.

Optimum sānē exōrdium, et ad conciliandōs animōs aptissimum.

Omitte, quaesō, istās interpellātiōnēs, nē mihi perturbētur memoria.

Posthāc nōn interpellābō, nisi quid opus erit requīrere.

Secūtae sunt pernae salītae, hilla īnfūmāta, lūcānicae linguae būbulae, sāle quoque et fūmō indūrātae. Atque haec ad excitandam appetentiam, et sitim acuendam.

Quasi vērō nōn satis acuātur sōlis aestū et fervōre.

Sīc doctī solent facere convīvātōrēs.

Istaec audiō libenter: praesertim cum exprimās omnia propriīs et significantibus verbīs. Perge porrō.

Eōdem ōrdine interposita sunt acētāria ē lactūcīs capitātīs, ovium intestīna frīxa, minūtālia ex vitulīnā cum ōvōrum vitellīs integrīs. Et haec hāctenus dē praelūdiīs, quī missus prīmus fuit.

Nihil interim bibitum est?

Indigna homine quaestiō. Quis enim vīnō hīc parceret? vix trēs, et quidem strēnuissimī, fundendīs pōtibus sufficiēbāmus. Sed dē pōtibus agam posterius: sine mē cibōs expedīre.

Age, sinō.

In secundō missū haec ferē fuērunt: artocreās, pullī gallīnāceī ēlīxī cum lactūcīs, būbula, vervēcīna, vitulīna, suilla recēns salsa, iūs carnium cum ōvōrum vitellīs, crocō, et omphaciō suāvissimē condītum, aliquot item iūscula ex oleribus.

Hīc plūs opīnor ablātum, quam ēsum fuisse: quia scīlicet assa exspectābantur.

Vix mēnsam attigerant, cum illa tollere iussī sumus. Veniō igitur ad tertium missum, in quō assa haec fuērunt expōsita: pullī gallīnāceī, pullī columbīnī, anserculī fartilēs, et sūculae, item cunīculī, armī vervēcīnī, postrēmō ferīna duōrum generum, opere pīstōriō incrūstāta.

Quid praetereā?

Quid? hem, paene praetermīsī, duae perdicēs interiectae cum lepusculō, fabae viridēs frīxae, et pīsa cocta cum siliquīs.

Nihilne piscium?

In tempore admonēs. Erat tructa ingēns, quae dīvīsa fuerat in partēs quattuor, praeter caudam, praegrandis item lūcius ad eundem modum quadripartītus. Taceō minūtōs piscēs, et mediōcrēs, partim ēlīxōs, partim assātōs aut frīxōs, item cancrōs fluviātilēs, māgnō omnia numerō: Sed haec magis ad ostentātiōnem, quam ad necessitātem: dē iīs enim ferē nihil gustātum est.

Ūnum mihi vidēris praetermīsisse.

Quid est?

Nūllīne erant intinctūs?

Immō singulīs propemodum ferculīs addita erant scītissimī sapōris embammata, quae coquus ipse mīrō artificiō concinnaverat. Nec vērō dēfuēre cappārī in oleō et ācētō, māla citrea, olīvae condītīvae cum suā mūriā, ācētum rosāceum, et sūcus oxalidis.

Ō quot et quanta gulae irrītāmenta!

Adde etiam corporis et animī impedīmenta.

Sed quis quaesō fuit ultimus āctus fābulae?

Tandem cum iam nec carnēs nec piscēs ūllus ēderet, iubet patruus appōnī bellāria: in quibus haec fuērunt praecipua: cāseus recēns pinguissimus, itemque vetus multiplex, scrīblītae, placentae, oryza in lacte cocta, et saccharō bene condīta, persica praecocia, fīcus, cerasa, ūvae passae, tragēmata serōtīna, salgama multōrum generum, et alia, quae nunc mihi nōn occurrunt. Tanta dēnique fuit omnium esculentōrum afflūentia, ut mēnsa ipsa vix sustinēret. Quid quaerīs? quater aut quīnquiēs mūtātī sunt orbēs et quadrulae, cibōs crassōs et dūriōrēs māgnā ex parte integrōs in culīnam rettulimus: adeō paucī attigērunt propter dēlicātiōrum abundantiam et dīversitātem.

Quid cōnfert tanta cibāriōrum abundantia et dīversitās?

Ad gravandum stomachum, et morbōs complūrēs generandōs. Sed quid agās? sīc ferē hōc tempore vīvitur.

Quī tālibus virīs convīvia faciunt, certāre videntur dē cōpiā, dē apparātū, dē splendōre et lautitā.

Et tamen exstant inter huius urbis lēgēs quaedam, ut audīvī, sūmptuāriae.

Silent lēgēs inter convīvia, ut obiter ē Cicerōne dētorqueāmus aliquid.

An putās omnēs convīvās illā sumptuum immānitāte dēlectārī?

Nōn putō, nisi forte sint lurcōnēs, aut asōtī, aut Apiciānī, ut ita dīcam, ventricolae. Cēterum quid est in causā?

Rogās? convīvātōrum nōn modō stultitia, sed etiam īnsānia.

Māxima pars hominum morbō iactātur eōdem, ut ait Horātius.

Sed nōs hanc cēnsūram omittāmus, iūxtā prōverbium: Nē sūtor, etc.

Redeāmus ad prōpositum. Quāle vīnum appositum est?

Sī dē colōre quaerīs, album, nigrum, fulvum, sanguineum: dēque singulīs colōribus vīna multiplicia; sī dē bonitāte, omnia ferē generōsissima: sed imprīmīs commendābant illud vīnī genus ex Burgundiā.

Unde hōc petēbātur?

Ē patruī cellā vīnāriā.

Habetne multum eiusmodī?

Duo dōlia vīnī helvolī: duo item albī limpidissimī.

Quis fuit prandiī exitus?

Ubi videt patruus convīvās omnēs paene dēfessōs ēdendō, bibendō, colloquendō, tunc vīnum fundī iubet singulīs; omnēs ad extrēmum pōtum invītat: ipse vērō patruus clārā vōce agit grātiās ūniversō coetui: tandem prīmus praefectus, convīvārum nōmine, satis accūrātō sermōne pūblicās agit convīvātōrī grātiās: simul obiūrgat eum, quod tam magnificō et sūmptuōsō apparātū convīvātus fuerit. Immō, inquit patruus, mihi quaesō ignōscite, quod vōs prō dignitāte nōn satis ampliter tractāverim. Hīs dictīs: surgunt ē mēnsā omnēs: māgna pars valēdictō statim discēdit: cēterī manent, stantēs et colloquentēs in trīclīniō.

Quid vōs intereā, quī ministrāverātis ad mēnsam?

In culīnam ad prandium nōs recēpimus: corpus illīc ōtiōsē et ex animī sententiā cūrāvimus.

Ubi erat interim praeceptor?

Patruus illum seōrsum vocāverat ad colloquium.

Crēdō, ut sē et fīlium suum commendāret.

Illud est verīsimile.

Nescīs, quae fuerit causa tantī convīviī?

Quid mea scīre refert?

Atquī nōn sum dialecticus.

Sed age, dīc mihi sēriō, nōn ego tē tractāvī magnificē?

Tālī convīviō numquam interfuī.

Gaudeō stomachō tuō satis esse factum.

Est Deī beneficiō, quī dedit nōbīs ōtium tam iūcundum.

Surgāmus tandem, nam audiō adulēscentēs ā lūsū discēdere.