Latine Loquor - Liber Quārtus - Colloquium Vīcēsimum
Nimiō somnō dēditus discipulus reprehenditur ob veniendī in gymnasium tarditātem. Mendāciō et causā frivolā purgāre sē cōnātur. Eidem, ut vērum fateātur, prōmittitur impūnitās. Poenārum metū post aliquot tergiversātiōnēs rem omnem cōnfitētur: dīligentiam prōmittit in posterum. Docētur, quā illam ratiōne praestāre queat. Multīs verbīs, ut mūtet mōrēs, hūmānissimē commonētur. Ex paenitentiae sīgnō, quod prae sē fert, bonam spem prōmittit. Exemplum in somniculōsōs.
Persōnae:
Praeceptor, Gerārdus.
Praeceptor, Gerārdus.
Praeceptor
Heus, Gerārde, sequere mē in cubiculum, est quod ego tē seorsim monēre velim.
Gerārdus
Adsum, praeceptor.
Praeceptor
Numquamne mātūrē in scholam veniēs?
Gerārdus
Nōn possum venīre citius.
Praeceptor
Semper hōc dīcis: quid impedit?
Gerārdus
Nēmō est domī nostrae, quī mē expergefaciat.
Praeceptor
Nēmō?
Gerārdus
Prōrsus nēmō.
Praeceptor
Nōn habētis cubiculārium?
Gerārdus
Habēmus quidem: sed nōn cūrat mē excitāre.
Praeceptor
Immō tū, ut opīnor, nōn cūrās surgere. Nōnne vērum dīcō? quid tacēs? respondē nunc tandem aliquid.
Gerārdus
Mē miserum! quid agam?
Praeceptor
Nihil est quod terreāris: fatēre vērum.
Gerārdus
Quid sī cōnfessus erō?
Praeceptor
Ego tibi ignōscam: crēde mihi.
Gerārdus
Ah pudet.
Praeceptor
Nē pudeat vērum fatērī, quaesō: alioquī vapulābis. Pergīn' tacēre? Heus, observātor, vīse mātrem eius et rogā.
Gerārdus
Nē mīseris, ōrō, praeceptor: dīcam tibi rem omnem: nihil reticēbō.
Praeceptor
Age, estō animō bonō.
Gerārdus
Sīc est, profectō, ut dīxistī.
Praeceptor
Nōn satis hōc est, volō audīre singillātim omnia. Narrā mihi plānē, quemadmodum sēsē tōta rēs habeat.
Gerārdus
Cum venit cubiculārius mē excitātum, prīmum nihil respondeō, quasi sēriō dormiam: deinde, sī magis urget, attollō aegrē caput: Sedeō in lectō: thōrācem iniciō humerīs, quasi statim surrēctūrus.
Praeceptor
Quam pulchrē narrās! nunc tē magis amō quam umquam fēcī, perge.
Gerārdus
Cum prīmum ēgressus est cubiculārius, tum ego reclīnō caput in pulvīnum, ac dēmittō pedēs.
Praeceptor
Etiamne redormīs?
Gerārdus
Ego vērō redormiō bene placidēque.
Praeceptor
Quamdiū?
Gerārdus
Dōnec cubiculārius secundō veniat.
Praeceptor
Cum redit, quid tibi dīcit?
Gerārdus
Exclāmat, vōcīferātur, īnsānit.
Praeceptor
Quibus ūtitur verbīs?
Gerārdus
Hem, nebulō, inquit, quandō eris in scholā? ego dīcam praeceptōrī tuō, ut tē bene verberet: tū numquam vīs surgere, nisi bis aut ter excitātus fueris.
Praeceptor
Bonā fidē prōmittis factūrum tē posthāc officium?
Gerārdus
Sī umquam reciderō, causam nōn dīcam, quīn palam caedar virgīs, idque acerbissimē.
Praeceptor
Bellē quidem prōmittis: sed quōmodō praestābis prōmissa?
Gerārdus
Adiuvante Dominō Deō.
Praeceptor
Quā ratiōne flectēs illum?
Gerārdus
Fidē et assiduīs precibus.
Praeceptor
Alioquī nihil poteris obtinēre.
Gerārdus
Crēdō equidem.
Praeceptor
Nōn satis est crēdere, nisi cūrēs efficere dīligenter.
Gerārdus
Cūrābō prō vīribus, ac diēs noctēsque id ūnum meditābor.
Praeceptor
Optimē loqueris; dum tamen memor esse pergās.
Gerārdus
Quōmodō possum oblīvīscī? numquam dēsinunt istud monēre sacerdōtēs: tū vērō ferē cotīdiē ad id nōs hortāris: et bene facis, praeceptor, quia omnēs sumus valdē neglegentēs: sed ego maximē omnium.
Praeceptor
Dā Igitur operam, ut tū omnium prīmus mōrēs istōs mūtēs: at mementō praecipuē semper vērāx esse.
Gerārdus
Faciat Deus, ut numquam mentiar.
Praeceptor
Ō quam fēlīx eris!
Gerārdus
Satis in praesentā fēlīx erō, sī tantum mē absolveris.
Praeceptor
Faciam, quod tibi sum pollicitus: sed eā lēge, ut prōmissī tuī memineris, et rē ipsā praestēs, quemadmodum nunc mihi recēpistī.
Gerārdus
Quid igitur restat, quōminus abeam līber?
Praeceptor
Immō aliquid restat: manē, et audī etiam nunc.
Gerārdus
Quamdiū vīs, praeceptor.
Praeceptor
Inter cētera excutiās oportet istam pigritiam, quae tē in lectō dētinēre solet; nōn enim decet studiōsum adulēscentem, somniculōsum et inertem esse, sed alacrem et experrēctum, cuiusmodī vidēs aliquōs ex condiscipulīs tuīs. Nōn tenēs memoriā dīvīnum Petrī Apostolī praeceptum?
Gerārdus
Quod est?
Praeceptor
Sōbriī, inquit, estōte, et vigilāte.
Gerārdus
Ō quotiēs audīvī! sed, prō dolor! numquam ūsurpāvī.
Praeceptor
Fac ut studiōsē ūsurpēs in posterum: neque illud sōlum, sed etiam cētera bene vīvendī praecepta, quae totiēs audīvistī. Quod quidem, sī dīligenter fēceris, tibi imprīmīs bene cōnsulēs; iūcundus eris parentibus, et mihi, et condiscipulīs tuīs: dēnique, id quod est praecipuum, cārus eris Deō, quī studia tua in glōriam suī nōminis magis in diēs prōmovēbit.
Gerārdus
Ō quantum frūctum sentiō ex istā admonitiōne tuā mē captūrum!
Praeceptor
Vehementer sānē gaudeō, et tuā et condiscipulōrum causā.
Gerārdus
Quid sī narrēs illīs meam paenitentiam?
Praeceptor
Ego vērō narrābō quam prīmum: ut exemplō tuō discant nihil esse acceptius Deō quam culpam agnōscere, et ad frūgem bonam redīre. Valē, fīlī, et adestō hōrā tertiā in auditōriō.
Gerārdus
Agō tibi grātiās ingentēs, amantissimē praeceptor.
Ēlocūtiō
- Est quod tē seorsim monēre velim.
- Expergefacere aliquem.
- Excitāre dormientem ē somnō vel ā somnō; suscitāre aliquem somnō vel ē somnō.
- Ancilla nōn cūrat mē excitāre.
- Frāter tuus nōn cūrat surgere.
- Nihil est, quod terreāris.
- Pudet mē fatērī vērum.
- Vīse mātrem eius et rogā.
- Dīcam tibi rem omnem.
- Vērissimam tibi expōnam causam.
- Nūllus domī nostrae servus est, quī mē dormientem expergefaciat.
- Nōn possum per mē ēvigilāre, ultrō expergīscī statā hōrā.
- Reticēre aliquid.
- Nesciō, quōmodō rēs sē habeat.
- Narrāre rem plānē.
- Cum hodiē servus venīret mē excitātum, nihil respondī, quasi sēriō dormīrem.
- Ā cubiculāriō clārē inclāmātus nihil respondeō, ac sī arte et graviter dormiam.
- Quīn surgis?
- Attollere, surrigere caput ... pallium ... tollere humō.
- Sedēre in lectō ... iacēre in lectō.
- Inicere thōrācem humerīs.
- Induere thōrācem.
- Ēgredī cubiculō ... ex urbe.
- Rūrsum super pulvīnum caput dēmittere ... reclīnāre caput in pulvīnum.
- Omne onus imperiī in eum reclīnat.
- Bene placidēque dormīre.
- Sopōrī indulgēre ... dormīre, somnum capere.
- Sopor, somnus oppressit mē ... somnus obrēpsit mihi ... somnus mē complexus est.
- Incumbere in aurem dextram.
- Ancilla secundō venit, vōciferāns: heus tū, Endymiōn, expergīscere, ēvigilā.
- Christophorus, frāter tuus, numquam vult surgere, nisi bis aut ter excitātus fuerit.
- Bonā fidē mihi prōmitte tē posthāc factūrum officium tuum.
- Dīcere causam dē aliquā rē, vel, alicuius reī.
- Gerārdus ipse palam caesus est virgīs, idque acerbissimē.
- Flectere Deum precibus assiduīs.
- Obtinēre iūre aliquid ... precibus et lacrimīs.
- Cūrāre efficere ... cūrābō prō vīribus.
- Diēs noctēsque meditārī aliquid.
- Perge esse memor prōmissī ... mementō prōmissī tuī.
- Hortārī aliquem ad aliquid.
- Tū prīmus omnium neglegēns es.
- Tū prīmus omnium mōrēs mūtā.
- Absolvere aliquem ... iniūriam.
- Absolvere pēnsum.
- Numerīs omnibus absolūtus.
- Pollicērī alicui aliquid.
- Mementō prōmissī tuī.
- Rē ipsā praestā, quemadmodum recēpistī mihi.
- Recipere interdum īdem est quod prōmittere; recipere aliquid aliī affīrmātiōne.
- Recipī in cibum, in mēnsam.
- Iam līber abiī.
- Excutere somnum, sē somnō; oculīs prōpellere somnum.
- Tenēre memoriā Chrīstum crucifīxum.
- Ūsurpāre aliquid ... ūtī rē aliquā studiōsē.
- Tibi bene cōnsulis.
- Iūcundus parentibus et susceptōribus.
- Deus prōmoveat studia tua in nōminis suī glōriam.
- Capere frūctum ex aliquā rē.
- Redīre ad frūgem bonam ... ēvādere ad frūgem bonam.
- Nōn omnēs fīliī ēvādunt frūgī.