Dialogī XLII - Dialogus Vīcēsimus Prīmus

Sīt tibi fēlīx exortus huius diēī monseur le Bailliu.

Tantundem tibi reprecor Magistre docte.

Est mihi fīlius annōs nātus ūndecim, hunc optārim deinceps ā virō et literātō, et fācundō īnstituī ac ērudīrī in literīs meliōribus, quās videō et hodiē in pretiō habērī, et passim repullulāscere.

Quid tibi in mentem venit amīce? Quid nūgāris, pereant, abeant in maximam malam crucem istae meliōrēs literae, quās vocās. Omnēs quōs haec tempora doctōs habent, nōnne vidēs esse mendicōs? Nōnne Faustus Andrēlīnus, quī tot annōs Parrisiī docuit, nūper obiit, nūper exemptus est rēbus hūmānīs ita pauper, ut nē testulam quidem relinqueret cognātīs & affīnibus? Ut aliōs taceam innumerōs, Erasmus ipse (ut intelligō) pauperrimus est. Et in quādam epistolā suā dīcit sē ita familiāre habēre paupertātem ut uxor vidērī possit, fīliōs meōs pendere mālim, quam literīs operam dare.

Mīror tē ista loquī vir bone, quī ipse studuēris ēloquentiae & praeceptōrem habuērīs Louaniī ēgregiē doctum.

Utinam lūdōs istōs literāriōs, imō frontistēria, vel pīstrīna potius & carnificīnās nunquam intrāssem. equidem magis probāverim, sī aulicōrum ac generōsōrum fīliī ēleganter sonāre gallicum sermōnem, aptē īnflāre cornū, canēs alere, perītē vēnārī, falcōnem aut accipitrem pulchrē gestāre, aut hastam vibrāre assuēscant, hae sunt artēs quae vērē nōbilem deceant. Scholae istae & gymnasia relinquenda sunt rūsticōrum fīliīs.

Male tū quidem sentīs meō iūdiciō. Ut nōn prōsint tuī similibus, nam id tū ita vīs esse, officiunt certē nihil bonae literae. Quid illūstrissimō prīncipī Ferdinandō Austriae archistrategō nocet quod literātus est, quod latīnē nōvit loquī, Henrīcō Anglōrum rēgī clārissimō: num ad reīp. gubernātiōnem impedīmentō sunt literae et ērudītiō? Est enim ille tam ērudītus ac doctus, ut nūper contrā Luterum ēdiderit opus quod probārī videō ā doctissimīs quibusque. Veterēs illī prīncipēs ferē omnēs literātī, omnēs doctī fīliōs suōs bene īnstituendōs cūrāvērunt. Dīcam & illud, sī ōrātor quispiam exterus ad rēgem mitterētur, et huic post habitam ōrātiōnem esset respondendum, fīlius tuus quī apud rēgem erit, ita ut tū vīs īnstitūtus, nihil aliud quam cornū īnflāret, & rūsticōrum fīliī quibus sōlīs tū scholās & gymnāsia relinquis, doctī & ēloquentēs vocārentur ad respondendum ōrātōrī, ac tuō fīliō, quī tantum vēnārī, aut aucupārī, aut falcōnem ēducāre didicisset, longē praeferentur in rēgis conciliō.

Istud quod dīcis aliquid est, sī ubīque latīnē respondendum sit. At interim respondētur & germānicē & gallicē.

Sed iste rūsticī fīlius in autōrum lēctiōne versātus, multō plērunque & doctius, & cōpiōsius etiam nōn latīnē sī sit opus respondēbit, ubi tū vēnātor tuus & auceps quī nunquam historiās lēgerit, nūllam habeat rērum praeteritārum cognitiōnem, duntaxat vulgō nōta, & sine artificiō sit dictūrus.

Ego tēcum nōlō rhētoricārī. Nam est quod agam aliud. Quod ad fīlium tuum attinet, facitō ut lubet. Mē suāsōre nūllus unquam aulicī ac nōbilis virī fīlius scholam frequentābit, ut literās discat:

Tē igitur suāsōre aulicōrum fīliī nunquam sapere discent.