Dialogi Familiares - Pars Prima - Colloquium Quīntum

Het beginsel vande maent komt aen, Candide, over-morghen moet men te biechte gaen.

Den meester heeft ons oock te vooren vermaent, op dat wp ons ghereedtmaecken.

Wie is uwen biechtvader?

Tot nu toe een hebbe ick geenen sekeren ghehadt, maer sonder onderscheydt ginck ick nu bp d'een, nu bp d'ander, ghelijck d'occasie viel.

Ick hebbe voor my ghekosen eenen ghestaedighen Priester, aen den welcken ick betrouwe alle dat verborghen is in mijn hert.

Dit is 't gheraedtsamste — voorstaen sal ick dit naervolgyen.

Soo ghp komt in de Kercke om te biechten, cruppt ghp terstont in die biechtstoelen?

Deen ick, maer van te vooren ondersoecke ick bp mp selven mijn sonden, ick beweense, versaeckse, en neme voor mp die voortaen te schouwen.

Begint ghp uyt te spreken de sonden foo haest als de tralien open zijn?

De botte, ende boeren hebben die manier. Ick beginne de biechte aldus:
In den naem des Vaders, ende des Soons, ende des H. Gheest. Ferweerdighe Vader, belieft u mp de benedictie te gheven?
Terstont daer naer gaen ick voorts in deser voeghen:
Ick biechte aen Godt Almachtigh, de H. Maria altyt Maeght, aen alle de HH. ende u Vader, want ick hebbe te veel ghesondight — t'is mijn allermeeste schult.
Lestmael hebbe ick ghebiecht over een maendt; daer-en tusschen hebbe ick Godt vergramt op veel manieren, maer principalyck met dese sonden. Hier begin' ick op te seggen de sonden.

In wat taek?

Ick speechse uyt in't Latyn die ick ghemackelijck kan; de rest in mijn moeders tael.

Ick hebbe gheleert alles in't Latyn uyt te segghen.

Dyt wat boeck?

Ick hebbe voor boeck ghehadt den arbeyt ende vernuftheydt van onsen meester. Desen heeft op een gheboeght een cort begrijp der sonden, in de welcke de janckheydt meest pleegh te vallen; hier uyt meme ick, daer ick my schuldigh in kenne.

Tis de moepte weert die te verstaen; seght op dien register, bidde ick u.

Op is te langh om van buyten te segghen; ick sal t lesen uyt dit memorie boeckxken voor mp tot dien eunde t'samen gheboeght.

Daer en leydt niet aen, oft ghy het uytschrift opseght, oft van buyten, als ick t'maer en hoore. Begint.

Aengaende de ghedachten.
Ferweerden Vader, ick hebbe onachtsaem gheweest in te versetten oneertrycke ghepeysen; ick hebber baumael een lutsken in ghenomen, maer en hebber gheen consent inghegheven.
Ick hebbe benydt mijn mede-ghesellen, broeders, susters, alsse fraeper ghekleedt wierden dan ick, oft wierden liever gehadt van mijn ouders, oft meesters.
Ick hebbe lichtveerdighlick quaet vermoeden ghehadt dat desen, oft dien dieven waeren.
Beroert door gramschap hebb' ick aen de mede-ghesellen slaghen ghewenscht.
T'heeft mp ghequelt als sp boor mp ghestelt wierden.
Ick hebbe blpy gheweest om de onghelijcken, oft onghemacken van mijn even naesten uyt eenigh ghevalen van af-gunstigheyt.
Aengaende de Woorden.
Ick hebbe sommige reysen ghelaghen, maer sonder schaede van mijn even naesten.
Dat onseker was hebb' ick gheswooren voor seker.
Ick hebbe ghedreygdt dat ick slaen soude mijn broeders oft mede-ghesellen.
Gram zijnde, hebbe ick door lasterlijcke reden andere gheto-enaemt.
Uyt een haestighe gramschap hebb' ick aen mijnen gheselte ghewenscht den duybel; terstont was mp het woordt leet.
Met cleen eerbiedinghe hebb' ick den naem Godts ghenoemt. Onbedachtelijck hebb' ick aenroepen de HH. Sacramenten, verbloeckende mijn werck oft even naestens rogue.
Ick hebbe gheppesen de mede-ghesellen, als sp stoeffende verteldenhun quart.
Ich hebbe uyt-ghesproken onbeschaemde, ende oneerlijcke woorden.
Ick hebbe vermindert d'eere en goeden naem van mijn even naesten: de saecke was waer, en niet swaer.
Ick hebbe gelastert mijn ghesellen valschelyck, hun overdragende aen den meester: t'waren maer cleyne saecken.
Bp de mede-ghesellen hebb' ick my beroemt over mijn sonden om een ydel lof te behalen.
Ick hebbe op ghestockt de ghesellen om warcke te nemen over t'onghelyck, ende om foo veel wederom te gheben.
Aengaende de wercken.
Op een heylight dagh en heb' ick geen gheheel Misse ghehoort.
Ick heb in de Kercke gheklapt, toe-ghelacchen de mede-ghesellen, ghestoten, ghestoort.
Ick hebbe onnutte boecken door-snuffelt met tijdt verlies.
Ick en heb mijn ouders niet ghehoorsaemt.
Ick heb den Meester moepelijck gheweest, spyjtigh, en wederspannigh.
Ick heb mijn moeder verweckt tot gramschap door mijn hertneckigheydt; ick en heb niet ghevolght de vermaeningen ende raet van mijn ouders.
Ick heb naer mijn ghesellen met steenen ghesmeten.
Ick hebbe twist ghestockt tusschen de verschilende.
Ick heb d'ander vuypsten ghegheven, kinneback slaghen gheset, bp den hayr ghetrocken, met de nagels t'aensicht ghewondt.
T'Huyps heb ick ghestolen noten, appels, drij stuyvers.
In schole heb ick ghestolen beeldekens, een oudt boecksken van mijn mede-ghesel.
In't spelen heb ick door bedrogh en leughens bedroghen de mede-spelders. T'Gewin was van drij stuyvers.
Ick hebbe verleydt mijn vrendekens van de vergaderinghe van onse Lieve Douwe, oft van t'Sermoon.
Ick hebbe d'ander ghelockt tot de herberghen, tot ghelycke teugen, om te spelen met de kaerte.
Met den teerlinck, en verboden spelen hebb' ick den tydt en gelt verquist.
Ick hebbe gheswommen in open bijvers neffens den wegh, niet sonder mijn perickel en van andere.
Dier leggh' ick breeder uyt, ist datter yet ontbetaemelijcks bedreven is.
Ghesonden zijnde van mijn ouders om eenighe boodtschap te doen, hebb' ick teghen gemompelt, gheppentelt, qualijck ghenoeg ghehoorsaem gheweest.

Ghp oprechten metter daet ghelyck met den naem! ghp en hebt mp niet versweghen. Zyt ghp ghewoon dat al t'samen te biechten?

Gheensins: maer den meester heeft voor gheleyt diversche soorten van sonden, bij maniere van exempel. Ick kieser sommighe uyt den hoop, en anders geen, dan die ick sekerlijck hebbe gedaen.

Als ghp overloopen hebt u sonden, swijght shy dan onverwachts?

Deen seker, ick en swighe niet als verslaghen, tot dat den prester vraeghe oft er noch yet meer is: maer ick slupte selfs in deser voeghen:
Dan dese mijne sonden en d'andere die ick nu ter tijdt niet indachtigh en ben, bekenne ick mijn meeste schult; ick ben daerom droef uyt de liefde Godts, belove beteringhe, ick begheere te voldoen ende ontslaen te worden.