Dialogī Familiārēs - Pars Tertia - Dialogus Secundus
Lūsus pilae.
Persōnae:
Arnoldus, Petrus, Guilielmus, Laurentius, Carolus, Martīnus.
Arnoldus, Petrus, Guilielmus, Laurentius, Carolus, Martīnus.
Arnoldus
Vīsne certāre nōbīscum pilā, Laurentī?
Wilt ghp met ons kaetsen met den bal, Laurenti?
Laurentius
Equidem volō, et quemlibet vestrum prōvocō.
Ick ben te vreden, ende beroep den besten van u-lieden.
Arnoldus
Fateor tē in hāc palaestrā longē mē exercitiōrem.
Ick bekenne dat ghp in dit spel verre mijn meester zijt.
Laurentius
Age, largiār tibī terminum quam potes mittere longissimē.
Wel aen, ick sal u een loopende haetse gheven.
Arnoldus
Largīre mihi quīndecim.
Gheeft mp vijfthien voren.
Laurentius
Faciam tibī ūnīus errātī grātiam.
Ich sal u een faute gheven.
Arnoldus
Placet mihi. Suntne plūrēs quī velint collidere?
Ick ben te vreden. Zijnder niet meer die willen mede spelen?
Petrus
Sunt.
Daer sijnder.
Arnoldus
Quī?
Wie?
Petrus
Carolus, Martīnus et Guilielmus.
Carolus, Martinus, en Guilielmus.
Laurentius
Age dum — sumus numerō sex, haud multum disparēs.
Kloech aen, wp zijn ses, bij-naer even sterck.
Petrus
Sortiāmur quis cuī iungātur.
Laet ons loten wie datter sullen t'samen zijn.
Carolus
Nōs trēs vōs prōvocāmus.
Wp daer beroepen u lieden.
Laurentius
Id numquam permīserō — sciō quam perītē Martīnus lūdat.
Ick en sal dit nopt laeten geschieden: ich weet hoe wel dat Martinus speelt.
Arnoldus
Dē pilā Martīnum nōn metuō.
Ick en breese Martinum niet in t'kaetsen.
Laurentius
Dūcāmus sortem igitur quī sint futūrī comitēs.
Laet ons dan loten wie datter sullen t'samen zijn.
Arnoldus
Dūcāmus.
Laet ons leten.
Laurentius
Eia! mihi oblāta est optiō. Ego mihi Martīnum sūmō et Carolum.
Wel aen! ich magh kiesen. Ich neme Martinum, ende Carolum.
Arnoldus
Placent mihi Petrus et Guilielmus.
My staen wel aen Petrus, en Guilielmus.
Martīnus
At pilās ex urbe nōn attulimus.
Maer wp en hebben geen ballen uyt de stadt ghebzaght.
Guilielmus
Habeō ūnicam.
Ick hebber eenen.
Laurentius
Nōn sufficit. Ego in singulōs tēmissem suppēditābō — dēminuētur mihi sī victōriā ceciderō, aut reddētur sī potitus fuerō. Andrea, excurre in vicīniam emptūrus nōbīs pilās — ubī lūdendī fīnem fecerīmus, omnibus tē dōnābimus. Fac redeās quantōcius.
Dat en is niet ghenoegh. Ick sal voor elck een halben stuyver verschieten: het sal my af ghetrocken worden, foo ich verlies, ofte wederom ghegeven foo ick win. Andrea, loopt in de ghebuerte ballen coopen: ghp sult se hebben als het spel uyt is. Keert terstont weder.
Arnoldus
Martīne, interim nōbīs arcessītūrus abī quī nostrōs notet terminōs.
Martine, gaet forcken daer-en-tusschen jemandt die teeckent de haetsen.
Martīnus
Faciam equidem lubēns.
Ich sal het gheerne doen.
Petrus
Nōs dēfīniāmus intereā quae sit futūra iaciendī mēta, quī cēterī līmitēs.
Laet ons ondertusschen af schrijven waer dat het sal uyt zijn, ende de ander paelen teeckenen.
Laurentius
Etiam appārent ā superiōribus diēbus. Sortiāmur utra pars intus, utra forīs sit cōnstitūta.
Den siet se noch van de voorgaende daghen. Leet ons loten wat partijedatter sal binnen zijn, ofte buyten.
Carolus
Vōs exercitātiōrēs in hāc estis palaestrā — vōs priōrēs intrā līneās cōnsistite.
Ghp-lieden speelt beter: zijt ghp lieden eerst binnen.
Laurentius
Nōn sīnam — sorte potius experiāmur.
Ich en sal dit niet toelaeten: laet ons het lot werpen.
Martīnus
Ergō cultrum in altum eiaculāre.
Werpt dan het mes om hooch.
Laurentius
Eiaculābor. Utrum eligis — latus caractere impressum prōnum an supīnum?
Ich sal werpen. Wat kiest ghp, de geteerckhende zijde onder, oft boven?
Martīnus
Dēligō caracter impressum prōnum.
Ich kiese de gheteeckhende jijde onder.
Laurentius
Euge — ēvenit ex sententiā. Vestrum est intus, nostrum forīs cōnsistere.
Wel aen, het is gheschiet naer onsen wensch: ghp-lieden sult binnen; op buyten staen.
Carolus
Age, auspicēmur lūdum. Sed quō certābimus pretiō?
Sa, laet ons beginnen. Maer waer voor sullen wp spelen?
Petrus
Fateor aliquō perīculō certandum est — aliōquī friget lūsus.
Ich bekenne dat men erghens om spelen moet, anders het spel versfouwt.
Arnoldus
Utra pars prior trēs lūtus āmīserit, ea victōribus singulis pendet sēmissem ūnum.
Welcke partijedeerst drie spelen sal verloren hebben, die sal aen de winders gheven elck eenen halben stuyber.
Laurentius
Placet omnibus. Agite commīlitōnēs optimī — certēmus gnāviter; amat victōria cūram.
Wp zijn al te vreden. Couragie, mijn mede-ghesellen, laet ons kloeckelijck strijden: om de victorie te becomen moet men arbeyden.
Martīnus
Age, Arnolde, bonīs avibus pilam ēmitte.
Blaet dan met goet gheluck den bal uyt, Arnolde.
Arnoldus
Vōs igitur pilam excipite.
Deemt daer den bal, en speelt op.
Laurentius
Euge! nōn pervēnit ad līneam.
Lustigh! t'en is niet over.
Guilielmus
Pervēnit omnīnō.
T'Is immers over.
Martīnus
Nēquāquam.
Gheensins.
Arnoldus
Volō disquīrātur.
Dat men 't vraeghe.
Laurentius
Pilam mētam praeteriit, spectātōrēs, necne? — negant praeteriisse.
Mannen, ist over gheweest, oft niet? Sp segghen dat niet.
Guilielmus
Inauspicātum hoc auspicium.
Dit is een ongheluckigh beginsel.
Arnoldus
Nōn ita animum dēspondeō — facile iactūram hanc resarciēbō.
Ich en verlese foo den moet niet: ick sal die schade haest ingehaelt hebben.
Petrus
Guilielme, praestat tē mihi ā tergō cōnsistere — pilam excipies sī mē trānsvolet.
Guilielme, t'is beter dat ghp achter mp staet, om den bal te keeren, als hp mp over is.
Laurentius
Carole, cōnsiste in mediō.
Carole, laet in midden.
Carolus
Potius in hunc mē angulum cōnferam, atque istic observābō ut nē mulca quidem praetērvolet impūnē.
Ich gae lieber in dit hocck-sken; daer sal ick toesien datter niet en vlieghe voor niet en passere.
Arnoldus
Age dum, Laurentī, excipe pilam denuō.
Couragie, Laurenti, heert den bal noch eens.
Martīnus
Laurentī, repelle pilam trānsvolantem mē.
Laurenti, keert den bal die mp over is.
Laurentius
Trānsvolāvit et mē.
Hy is mp oock over.
Petrus
Arnolde, virum tē iūdicō — alterum terminum tam longinquum quam priōrem ēmitte, et spondeō tibī victōriam.
Arnolde, ghp zijt een man: marckt d'ander haetse foo oock foo verre, en ick belove u we hebben ghewonnen.
Arnoldus
Cōnābor prō vīrīlī. Rūrsum pilam excipite.
Ick sal mijn beste doen. Neemt op noch eens.
Martīnus
Profectō Arnoldus est validō brachiō. Habent duōs longinquōs terminōs.
Arnoldus heeft voorwaer eenen goeden arm: sp hebben twee langhe haetsen.
Laurentius
Longinquōs quidem, sed tamen superābilēs.
Langhe, maer winbaer.
Carolus
Laurentī, vidē quō cōnsīstat Guilielmus locō — fallē eius manūs et oculōs.
Laurenti, siet waer dat Guilielmus staet: bedrieght zijn handen en oogen.
Laurentius
Arnolde, excipe pilam.
Arnolde, dien bal op.
Guilielmus
Ut quid repercussum exspectāstī? Pilam dēbuissēs volātū excipere.
Waerom hebt ghp den bot verwacht? ghp moest den bal met de vluche ghenomen hebben.
Laurentius
Cecidit commodē sīc satis — singulī singulās mētās superāvimus; utrīque habēmus quīndecim.
T'Gaet noch eenighsins wel: we hebben elck een kaetse ghewonnen; wy hebben alle bepde vijfthien.
Guilielmus
Placidē — tuā praecipitantiā nōs opprimere studēs.
Soetjens: ghp wilt met uwe haeste ons overballen.
Carolus
Stetistī pilam tuō pileō, Petre, quod tibī fraudī est.
Ghp hebt den bal, Petre, met uwen hort ghehouden, t'welck uwe schade is.
Petrus
At tū secundō recussū excēpistī.
Maer ghp hebt hem met den tweeden bot ghevaet.
Carolus
Bonā tuā veniā, priōre excēpī.
Det uwen goeden oorlof, ickt hebbe hem met den eersten ghevat.
Petrus
Nōn commūtēmus inter nōs verba — Martīne, dīrimas contrōversiam.
En laet ons daerom niet kijven: Martine, wijst ghp 't proces.
Martīnus
Quantum vīsū assequī potuī, prīmō excēpisse recussū mihi vidētur.
Soo veel als ick hebbe connen sien, mp dunckt dat hp hem ghevat heeft met den eersten bot.
Carolus
Vīcimus trīgintā.
Wp hebben dertigh.
Laurentius
Age nunc, stātiōnem mūtēmus — habēmus duōs terminōs.
Sa, laet ons nu van plaetse veranderen: wp hebben twee kaetsen.
Arnoldus
Excipe pilam, Laurentī.
Ontfaught den bal, Laurenti.
Laurentius
Praestō sum. Fac commodē mīserīs — tibī domum remittam. Euge! extrā mētās mīsistī.
Ick ben ghereet. Slaet fraey op: ick sal hem t'huyps keeren. Lustigh: ghp hebt buyten de schreve gheworpen.
Arnoldus
Tentābō tenuē — excipite.
Ick sal noch eens proeven: neemt.
Martīnus
Pudor, Laurentī, tē nōn potuisse pilam repellere — et tamen erat commodissimē missa.
Schaemt ghp u niet, Laurenti, dien bal niet te connen heeren? hp was nochtans foo fraey op ghegeven.
Laurentius
Quid, commodissimē? Stringēbat humum. Nisi commodius mīseris, Arnolde, pār parī mox referam — petis pedēs. Lūdāmus lēgitimē.
Wat fraey op ghegeven? hp bloogh reys en reys d'aerde. Ten zij dat ghp beter op-gheeft, Arnolde, ick sal het selfste doen: ghp slecht naer de voeten. Laet ons spelen foo het behoort.
Carolus
Laurentī, sufficit — illōrum nunc est intus cōnsistere; habēmus quadrāgintā, et terminum bene longinquum.
Laurenti, t'is ghenoegh; sp moeten nu binnen zijn: wp hebben veertigh, ende een langhe haetse.
Guilielmus
Tōtīs vīribus, Arnolde — hīc est ictus dēcrētōrius.
Smijt soo sterck als ghp kont, Arnolde: het gaet om desen slagh.
Martīnus
Hunc lūdum certō vīcerīmus, Guilielme.
Wp sullen dit spel sekers winnen, Guilielme.
Guilielmus
Praepropere tū quidem ante victōriam triumphum canis. Varia est, ut Mārtis ita lūsūs ālea.
Op roept te vroegh triumph eer het ghewonnen is: 't spel is onseker ghelyk den krygh.
Arnoldus
Heus lūdite — rēctē! Tetigit pila tibī vestem, Carole.
Sa speelt op; t'gaet wel; Carole, den bal heeft u cleet gheraeckt.
Carolus
Nōn inficior.
Ich en looghen het niet.
Arnoldus
Habēmus et nōs quadrāgintā.
My hebben oock veertigh.
Laurentius
Probrum! Tuā imprudentiā, Carole, periit nōbīs ille terminus, aliās insuperābilis.
Foep! Carole, door u bottigheyt hebben wp die kaetse verloren, die anders was onwinbaer.
Carolus
Mox resarciō.
Ick sal het weder inhaelen.
Laurentius
Dīnumerāte lūsum vestrum.
Telt u spel.
Arnoldus
Habēmus utrīque quadrāgintā. Nunc seriō rēs āgitur.
Wp hebben veertigh ghelijck. Nu gaet het voor goet.
Guilielmus
Lūsistī nōn praefātus, Arnolde — insuper pila līmitēs excessit.
Arnolde, ghp hebt ghespelt sonder spreken: daer en boven den bal is quaet ghevallen.
Arnoldus
Praefātus sum, bonā veniā — sed fateor pilam errāsse.
Det oorlof, ick hebbe ghesproken; maer ich bekent, den bal is quaet.
Laurentius
Sumus igitur potiōrēs.
Op hebben dan t'voorspel.
Arnoldus
Estis. Hanc, sī potestis, ad dātōrem remittite.
Soo ist. Sondy, keert desen bal over ist dat ghp cont.
Carolus
Fac mittās commodē — cōnābimur.
Gheeft hem schoon up; wp sullen ons beste doen.
Arnoldus
Euge! Pila iterāta icta est, semel ā Martīnō, iterum ā Laurentiō.
Lustigh! den bal is tweemaels ghevat, een van Martinus, ende eens van Laurentius.
Martīnus
Quis tēcum lūdat? Perpetuō rīxāris. Pignus dē quōlibet, sī mē tētīgisse affirmant arbitrī.
Wie soude met u spelen? ghp kijft gheduerligh. Ich verbeure dat ghp wilt, ist dat de schep-mans segghen, dat ick hem hebbe gheraccht.
Petrus
Falleris, Arnolde — trānsvolāvit illum pila facile dīmidium pedem.
Arnolde, ghp zijt verdoolt; den bal was hem wel eenen halben voet over.
Arnoldus
Ubī igitur stetistī pilam?
Woer hebt ghp dan den bal teghen ghehouden?
Laurentius
Hīc.
Dier.
Arnoldus
Pōnātur igitur nota terminī. Vōs nunc intrō cōnsistite — alterum habēmus terminum intrā, alterum extrā līneam.
Ceeckent dan de haetse. Gaet ghp-leden nu binnen: we hebben een kaetse binnen en de een buyten.
Arnoldus
Praestāre vōs virōs, sociī — nunc seriō rēs āgitur.
Cameraden, toont dat ghp-lieden mannen zijt: nu gaet het op een nijpen.
Laurentius
Excipite.
Speelt op.
Petrus
Euge, successit — facile duōbus passibus terminum prīmum vincimus.
Couragie! t'gaet wel; wp winnen de haetse wel twee stappen.
Laurentius
Excipite — hinc pendet victōria.
Deemt: hier van hanghe het spel.
Arnoldus
Errātum est — nōn praeteriit pila līneam; vīcimus lūsum.
T'Is ghemist: den bal en is over de roepe niet ghevallen: we hebben ghewonnen.
Laurentius
Grātulor vōbīs victōriam, et gaudeō nōs iūcundē adeō pomerīdiānum hoc tempus trānsēgisse.
Deel gelucks; ick ben blyide dat wp foo braef in desen achter-noen hebben over ghebracht.
Petrus
Gaudēmus et nōs pariter. Vērum advesperāscit, et lūdendō adeō defessus sum ut genua mihi labent lassitūdine.
Wp zijn oock blyide. T'Wort avont, ende ickt ben foo moede van spelen, dat ich op myn beenen niet en kan staen.
Guilielmus
Insuper vesperā nōs domum et ad mūsaea nostra revocat — abeāmus domum pariter.
T'Is tijdt naer huyps te gaen, ende naer de studie. Laet ons te samen naer huyps gaen.
Arnoldus
Abeāmus.
Laet ons gaen.