Dialogī Familiārēs - Pars Secunda - Dialogus Octāvus
Rogātur varia facultās ēgredientī scholā.
Persōnae:
Praeceptor, Discipulus.
Praeceptor, Discipulus.
Godefridus
Licetne per vestram Reverentiāem, Praeceptor, ut ego et patrūēlis meus eāmus domum?
Elieft uwe Eerweerdigheydt ich ende mijn cosijn t'huyps gaen?
Praeceptor
Quid eō?
Waarom dat?
Godefridus
Ut obviām occurrāmus patrī nostrō Antverpiā reditūrō sub vesperem.
Om onsen Vader te ghemoet te gaen, die ontrent den avont wederom sal comen van Antwerpen.
Praeceptor
Cūr tam citō?
Waerom foo vroeg?
Godefridus
Māter domūs opperītur hanc hōram t'huyps.
Onse Moeder verwacht ons dese ure t'huyps.
Praeceptor
Etiam ipsa prōcēdet obviām?
Sal die oock te ghemoet gaen?
Godefridus
Etiam ipsa, et ūniversa familia. Famulī praecurrent pedites — māter cum sorōribus thedā vehētur; ego factūrus sum iter equō.
Jaecsp oock, ende de gheheele famille. De knechten sullen te voet voor gaen. Mijn moeder met mijn susters sullen op een waghen rijden; ich te peerde.
Praeceptor
Abī — sit iter fēlīx ac commodum.
Gaert; ick wensche u ghheluckighe ende ghemachelijcke repse.
Godefridus
Commodum ut sit subvereor.
Ich veese een luttel, dat se niet ghemachelijck en sal zijn.
Praeceptor
Quam ob rem?
Waerom?
Godefridus
Quia onustus scholā exeō.
Om dat ick ghelaeden uyt de schole gaen.
Praeceptor
Quā sarcinā?
Met wat pack?
Godefridus
Argūmentō scrīptiōnis crās reddendō. Ō sī hōc onere mē levāveris!
Met den thema die ich morghen moet brenghen. Dat uwe Geberenheit my van dien last verlichtede.
Praeceptor
Quid pollicēris mihi?
Wat belooft ghp mp?
Godefridus
Futūrum ut sarcinam hanc iactūram duplā deinde dīligentiā.
Dat ick dese schade daer naer sal inhacken met dobbel neerstigheydt.
Praeceptor
Per mē licet — sed vidēris mihi fidem servēs.
Ich ben tebreden: maer siet dat ghp u belofte houde.
Godefridus
Liberābō apud tē fidem meam.
Ick sal u mijn belofte houden.
Grātus
Placetne, Reverende Domine, mihi facere potestatem ēgredientī scholā?
Ferweerde, belieft het u mp oorlof te gheben om uyt de schole te gaen?
Praeceptor
Quid causae est?
Wat oorsaeck isser?
Grātus
Rūre in urbem venit māter mea — condīxit locum et tempus quō sē conveniam.
Mijn moeder comt van buyten in de stadt: sp heeft my plaetse ende tijde ghesielt, op de welcke ick haer soude spreken.
Praeceptor
Quid istud opus est?
Waer toe is dat van noode?
Grātus
Ut māter emat mihi librōs necessāriōs — rārō in urbem venit. Occupanda est mihi occāsiō.
Op dat mijn moeder mp de boecken coope, die ich van doen hebbe: sp comt selden inde stadt: ick moet d'occasie waer nemen.
Praeceptor
Affer mihi ā mātre testimonium in crāstinum diem.
Brenght my daer af ghetuigenisse van u morder, teghen morgen.
Grātus
Māter mea nōn novit scrībere.
Mijn moeder en can niet schrijven.
Praeceptor
Igitur testem addūcās mēcum.
Brenght dan een ghetuyghen met u.
Grātus
Deō iuvante, id cūrābō — numquid aliud vīs, praeceptor?
Ich sal dat met Gads hulpe besorrghen: belieft u noch yet, meester?
Praeceptor
Ut meīs verbīs officiōsē mātrem salūtēs.
Dat ghp u moeder van mijnent'weghe beleefdelyick groet.
Guilhelmus
Urgeor necessitāte nātūrae, Reverende Domine — licetne mihi exīre scholā?
Ich wolde gheerne praemt met de noot van de nature, eerweerdigh meester: mach ick uyt de schole gaen?
Praeceptor
Quin ante scholae initium satisfēcistī necessitātī, ut saepe admonuī?
Waerom en hebde voor de schole dat niet voorsien, ghelijck ick dickwils bermaent hebbe?
Guilhelmus
Nōn urgēbat id temporis.
Dan en hadde ick gheenen noodt.
Praeceptor
Continuō hīc adsīs.
Comt terstont wederom.
Henricus
Placetne exeam ad opus nātūrale, praeceptor? Labōrāvī per aliquot diēs alvī prōfluviō — iterum premor. Placetne, ut secēdam, ut cursiculō domum excurram?
Belieft u, meester, dat ich ad opus gae? Ich hebbe eenighe daghen den loop ghehadt: ick worde noch eens ghepraemt: belieft u, dat ich eens ter zijde gae, dat ick met haeste t'huyps gae?
Praeceptor
Abī.
Gaest.
Hierōnymus
Hōrā nōnā fiet sacrum fūnebre anniversārium prōavō meō — iussit mē pater interesse. Placetne praeceptōrī ut eam? Iam imminet nōna.
Ten neghen uren doetmen t'jaer-ghetijde van mijn groot-vader: mijnen Vader heeft mp gheboden teghenwoordigh te wesen: belieft u, meester, dat ick gae? T'is bp den neghen.
Praeceptor
Quānam in aede sacrā iacet humātus?
In wat kerche licht hy begraben?
Hierōnymus
In Dīvī Nicolāī.
In S. Nicolaes.
Iacobus
Licetne per vestram Reverentiāem, ut adeam iānitōrem collēgiī vestrī?
Belieft u eerweerdigheydt dat ick by den portier van't collegie gae?
Praeceptor
Quid tibī cum illō negōtiī?
Wat affairen hebt ghp met hem?
Iacobus
Herī ā Patre Xaveriō renūntiāre quiddam mē iussit hominī in vīciniā nostrā habitantī — dēbeō illī respōnsum reddere.
Op heeft my gisteren wat doen boodtschappen van weghe van Pater Fabrius aen een man in onse ghebuerte woonende: ick moet hem antwoordt gheven.
Praeceptor
Reddēs ā scholā.
Op sult 't naer de schole gheven.
Iacobus
Festīnātō opus est.
T'Is haeste.
Praeceptor
Quin ergō ante tertium pulsum Patrem ēvocāstī ad iānuam?
Waerom en hebt ghp dan voor het verloopen gheluyt den Pater niet uyt geroepen?
Iacobus
Anteā plānē exciderat — iam mihi in memoriam redit.
Ich hadde t'van te voren heel vergheten: nu comt het my inden sin.
Praeceptor
Vīde, sī domī est. Iam admonitī estis dē adeundō templō — colligant valā et ad sacrum sē comparent.
Diet, oft hy t'huyps is. Nu zijt ghp vermaent om naer de kerche te gaen: dat se hun boeck-sachen op schicken, ende hun tot de misse bereydt maecken.
Laurentius
Ambō nōs inservīvimus sacrō, observande Domine — placetne ut cōnferāmus nōs domum?
Wp hebben beyde de Maïsse ghedient, eerweerdigh meester: belieft u, dat wy nu naer huyps gaen?
Praeceptor
Ut quid ante aliōs?
Daer om voor d'ander?
Laurentius
Quia iam sacrificiō ūnī interfuimus, et frīgōre tōtus rigeō. Insuper procul hinc habitō — vīx domī ad hōram licet interquiēscere; ad scholam iterum repedandum est.
Om dat wp nu een Misse ghehoort hebben, ende ick ben heel houdt. Daer en boven woone ich verre van hier. Ickt en kan qualijck t'huyps een ure rusten; het is wederom naer schole te gaen.
Praeceptor
Iam vōs missōs faciam, hāc lēge ut pōmerīdiānās praelēctiōnēs firmius imprimātis memoriae.
Ich sal u nu laeten gaen, op die conditie, dat ghp-lieden in lesse van naer den noen beter van buyten leert.
Laurentius
Callēbimus ad unguem.
My sullen se op eenen draet weten.
Iōsēphus
Praeceptor, emittō sanguinem ē nāribus — placetne exeam scholā?
Meester, ich bloede uyt den neuse: belieft u, dat ich uyt de schole gae?
Praeceptor
Exī, et lavā ad proximum fontem aut antliam.
Gaet, ende wast u aen d'eerste fontepne, ofte pompe.
Philippus
Placetne Magistrō, ut ēgrediar scholā emptūrus chartam et calamōs?
Belieft het u, meester, dat ick uyt de schole gaen, om papier, en pennen te koopen?
Praeceptor
Quō currēs? Iam iam excipiendum est argūmentum scrībendī prō imperiō.
Waer sult ghp loopen? Men moet nu terstont thema schrijven voor de plaetsen.
Philippus
Est officīna hīc in proximō ē regiōne gymāsiī.
Daer is hier naer bp eenen winckel, recht teghen over de schole.
Praeceptor
Properā.
Gaet haestigh.
Philippus
Hīc sum, atque ibī sum.
Ich ben daer van nu en weer.
Praeceptor
Libenter quotidie exīrētis ē scholā sēxiēs — nōn patiar. Prōspicite quibus rēbus opus sit ante scholae initium.
Op sout gheerne alle daghen ses mael uyt de schole gaen: ich en sal 't niet toelaeten. Voor siet u voor de schole wat dinghen datter van noode zijn.
Adagiōrum Decās Sexta
Saepe etiam est ōlitor verba opportūna locūtus. — Enen fot mensch spreeckt wel een wijs woont.
Nē sūtor ultrā crepidam. — En wilt niet te wijs zijn boven uwen handel.
Dī facientēs adiuvant. — Helpt u selven, foo helpt u Godt.
Simia semper simia, etiam sī aurea gestet īnsignia. — De kleederen en veranderen de manieren niet.
Ab equīs ad asinōs. — Van den os op den esel.
Artem quaevis alit terra. — De konste is willecom in alle landt.
In silvam ligna ferre. — Hout naer den bosch braghen.
Invītīs canibus venārī difficile est. — T'Is quaerdt met ongewillighe honden ter jacht te gaen.
Veritās odium parit. — De waeckheydt gheseydt maecht haet en nijdt.
Vae tibī tū, nigrae dīcēbat cacabus ollae. — Den ketel sal den pot verwijten dat hy swert is.