Dialogī Familiārēs - Pars Secunda - Dialogus Quārtus
Salūtātiō mātūtīna et ad lūdum comparātiō.
Persōnae:
Pater familiās, Franciscus, Dionȳsius, Henricus, Iōannēs.
Pater familiās, Franciscus, Dionȳsius, Henricus, Iōannēs.
Pater familiās
Abī, Francisce, et puerōs dē somnō excitā.
Gaet, Francoys, weckt de kinders op.
Franciscus
Raucae sunt mihi faucēs clāmōre, neque tamen expergīscuntur — tam altum dormiunt.
Ich ben heesch van roepen, ende nochtans en worden sp niet wacker: foo vast slapen ze.
Pater familiās
Accēde ad singulōs lectōs, et nōminātim ūnumquemque compellā — et vērō, sī opus est, somnum excute.
Gaet by alle de bedden, ende roept een jeder by sijnen naem, ende ist dat van noode is, stooter den slaep uyt.
Franciscus
Perīculum faciam, num hōc modō ēvigilātūrī sint. Heus, Dionȳsī, numquam excitandus, somniculōse?
Ick sal proeven oft sp op dese maniere sullen ontwaecken. Hem, Denys, sult ghp nopt wacker worden, slaeperken?
Dionȳsius
Sine mē, quaesō, paululum etiam dormīre — nōndum dīlūxit.
Ick bidde u, laet mp noch een juttel slaepen: den dagh en komt noch niet aen.
Franciscus
Nōndum — aperiam fenestrās, ut sōlis radiī feriant tuōs oculōs. Surge ocyus, Henrice.
Noch niet: ick sal de venster open doen, op dat de staelen van de sonne in uwe ooghen schinen. Staect op terstont, Henrick.
Henricus
Tam multō māne!
Boo vroe?
Franciscus
Nisi māvīs carēre iēntāculō.
T'En zy dat ghp liever hebt den onbijt te derven.
Henricus
Minimē vērō — en, surgō quam ocyssimē.
Gheensins: siet ick staen ras op.
Dionȳsius
Utinam licēret semel ad satietātem dormīre!
Och oft ick eens mochte slaepen soo veel als 't mp lust?
Franciscus
Move tē quam prīmum, Dionȳsī — fac vestiās tē. Dum enim fābulāris, dum nūgāris, praeterlābitur tempus — iam parēns vōs praestolātur in atriō.
Licht u terstont op, Denys, maeckt dat ghy u kleedt: want terwyl ghp klapt, terwyl ghp rabbelt, loopt den tijdt voorbp: vader die verwacht u al in de voor sael.
Henricus
Mox illum salūtābimus.
My sullen hem terstont groeten.
Franciscus
Nōn vōs pudet impexōs et illōtōs prōdīre in pūblicum?
En schaemtghp u niet onghekhemt en onghewasschen voor den dagh te comen?
Dionȳsius
Hei! quam implexa est mihi coma! Nōn videō quid discriminātūrus sim.
Tets! hoe is mijn hayr verwert! ick en sie niet hoe dat ick het van een sal scheyden.
Franciscus
Ūtere prīus radiīs pectinis rāriōribus, tum dēnsiōribus.
Ghebzuyckt eerst de wide tanden van den cam, van de dichtstse.
Dionȳsius
Sīc agō — nec tamen extrīcāre valeō.
Soo doen ick, ende nochtans en can ick 't niet ontsnarren.
Franciscus
Quandō pexuistī nūperrimē?
Wanneer hebt ghp u het laeste ghekhemt?
Dionȳsius
Alternīs diēbus cōnsuēvī pectere.
Ich ben 't ghewoon over andere dagh te kemmen.
Franciscus
Quotidie iterandum est.
Det moet daghelijchs ghedaen worden.
Henricus
Exeāmus cubicula.
Laet ons uyt de camer gaen.
Franciscus
Prīus manūs ac faciem pūrā aquā abluīte, et sordēs istās ēnodīs digitōrum. Cape mantīle, Dionȳsī, et exterge tē — dē omnibus admonendus es īnstar puerī bimulī aut trimulī: nihil tuā sponte facerēs.
Wast eerst uwe handen ende aensicht met schoon water, ende de buyligheydt van uwe knuckels. Neemt, Denys, den handt-doeck, en drooght u: ghp moet van alles vermaent worden, als een kint van twee, ofte drye jaer: niet en soudy van selfs doen.
Dionȳsius
Suntne iam satis ad arbitrium tuum compositī?
Zijn wp nu naer u beliefde gheschickt?
Franciscus
Estis.
Wel.
Henricus
Iamne patrem adeāmus salūtātūrī?
Moghen wp nu onsen vader gaen groeten?
Franciscus
Itōte.
Gaet.
Henricus
Salvus sīs, mī pater — salvē mea māter. Precor vōbīs fēlicem hunc diem.
Weest ghegroet, vader: zijt ghegroet moeder: ick wensche u lieden goeden Dagh.
Pater familiās
Et tū, mī Henrice, salvē — quī valēs? Quōmodo hāc nocte quiēvistī?
En weestghp oock ghegroet, Hendrick: hoe vaert ghp? Hoe hebt ghp desen nacht gherust?
Henricus
Prōsperē valeō et placidē dormīvī — Deō sit grātia.
Ick vaer wel, en hebbe gherustelijck gheslaepen, Godt lof.
Pater familiās
Proprium hoc velit esse tibī Deus et perpetuum. Tū vērō, Dionȳsī, nihil hāc nocte dolōris sēnsistī?
Godt gavedat het u altijdt ghebeure magh. Ghp, Denys, en hebt ghp desen nacht gheen pijn ghevoelt?
Dionȳsius
Sub medium noctis excitātus fuī, et labōrābam ex capite — vix tamen sēmihōrulam; posteā redormiī, nec sēnsī amplius.
Ontrent den middernacht ben ick ontweckt, en hadde pijn in't hooft; nochtans qualijck een half ure gheleden: viel weder in slaep, noch en ghevoelde niet meer.
Pater familiās
Iam autem ad iēntāculum properāte, deinde rēctā ad lūdum litterārium — appetit hōra septima. Francisce, singulīs lībum butyrō oblīnās, aut, sī mālint, pauxillum lactis coque, aut sorbitiōnem ē vīnō aquā dīlūtō.
Gaet dan nu naer den ontbijt, dan recht naer schole: t'is op slagh van seven uren. Francoys, botert hun elck eenen koeck; ofte hebben sp 't liever, kockt hun wat melcks, ofte maeckt hun een suppen van wijn ghemengelt met wat water.
Henricus
Nūllō diē aeque ēsuriō atque circā hōram septimam, quā iēntāculum nōbīs sūmendum.
Om heelen dagh en heb ick nopt meer honger als ontrent den seven uren, wanneer wp moeten ontbijten.
Dionȳsius
Ego vērō in prandium usque famem reservāre quotidie cōnsuēvī. Hāc tamen annī tempestāte buccellam sūmō ūnam aut alteram ob grassantis luis perīculum.
Ick pleegh daghelyicks mynen appetijdt te bewaren tot 's middaghs. Nochtans op desen tijdt, neme ich een mondts-vol oft twee om het perijckel der peste.
Henricus
Proptereā magister ēdictō cāvit ut nēquis iēiūnō stomachō in lūdum veniat.
Daerom heeft den meester verboden, dat niemandt sonder ontbeten te hebben, kome naer schole.
Franciscus
Quid usque cōnsābulāminī? Raptim iēntāculum perēdite — distātis quadrante hōrae ā gymāsiō, et Gnōmōn septimam notat; nisi quantō potestis cursū ad scholam contendātis, sērius veniētis.
Wat clapt ghp lieden ghhedurigh? Eet rasch uwen onbijt op: ghp zijt een quartier-urs van de schole, ende den wijser staert op seven uren: ten zy dat ghp foo rasch gaet als ghp kont, ghp sult te laet komen.
Dionȳsius
Pater, placetne abeāmus ad scholam?
Vader, belieft u, dat wy gaen naer schole?
Pater familiās
Ilicet — et rēctā; tamen per templum, ut Christum brevī precātiōnculā salūtētis.
Gaert; maer recht naer schole: nochtans door de Kerck, om Christum in 't cort te groeten.
Dionȳsius
Vereor ut per tempus liceat — iam praeterita est septima.
Ick veese, dat wp gheenen tijdt en hebben: t'is nu seven uren gheslaghen.
Pater familiās
Nihil ōmīsistī armōrum scholasticōrum, Henrice? Obliviōsus es prae Dionȳsiō.
Hebt ghp niet achter-ghelaten van u school-dinghen, Hendrick? Ghp zijt verghetigher, als Danys.
Henricus
Nihil quod sciam, pater.
Niet dat ick wete, vader.
Pater familiās
Ītōte — et omnem industrium in studiīs mentem fīgite et locate.
Gaet, ende hanght al u verstant en sin aen de studien.
Henricus
Dabimus operam, pater.
Wy sullen ons beste doen, vader.
Dionȳsius
Heus, vicīne, cūr adeō curris?
Hem, ghebuer, waerom loopt ghp foo?
Iōannēs
Cur lepus (ut aiunt) prō canibus.
Daerom loopt den haese (ghelijck men seght) voor de handen.
Dionȳsius
Quid hōc prōverbiī est? Nūllus certē tē ā tergō īnsequitur.
Wat spreeck-woont is dat? Immers niemandt en volghtghp achter-rugge.
Iōannēs
Vērum currō, ut nē quis ā tergō mē īnsequātur — nam nisi adfuerō in tempore, āctum est dē pelle meā. Iam diū irritāvī magistrī patientiam.
Maer ick loope, op dat my niemant en vervolge achter rugge. Want ten zy ick in tydts sal hebben daer gheweest, t'is met mijn lijf ghedaen. Ich hebbe nu langh gheterght de verduldigheydt van den meester.
Dionȳsius
Hāc quidem ex parte nihil est perīculī — īnspice hōrologium: nōndum index signat quadrantem post hōram septimam.
Immers van dien kant enisser gheen periyyckel: siet naer het ure-werck: den wijser en staert noch niet op het quartier naer den seven uren.
Iōannēs
At ego vix fidem habeō hōrologiīs — mentiuntur nōnnumquam. Vōs adrepīte — ego praecurrō.
Maer ick betrouw my luttel op de ure-wercken: sp lieghen ondertusschen. Comt ghp lieden stillekens aen; ick loop voor.
Adagiōrum Decās Quīnta
Asinus ad lyram. — Enen Joannes in.
Aethiopem lavās; lītus arās; eōdem. — Ghp doet verloren arbeyt: ghp wast de moor. Oleum et operam perdis.
Ovem lupō commīsistī. — Ghp hebt de kat den kaes bevolen.
Multa cadunt inter cālicem suprēmaque lābra. — Op konten tijdt comt dickwils groote veranderinghe.
Ēvitātā Charybdi in Scyllam incidī. — Dyt t'een perijckel verlost, ben ghevallen in een ander.
Nōn tam ōvum ōvō simile. — Soo ghelijck als twee druppelen waters.
Pisce mūtior. — Soo stom als een visch.
Ad Kalendās Graecās. — Alsser twee fondaeghen in een weke komen.
Amantium īrae, amōris redintegrātiō est. — Al ist dat vrienden kijven, vrienden nochtans vrienden blijven.
Nūlla in tam magnō est corpore mīca salis. — Een groote lanterne sonder licht.