Dialogī Familiārēs - Pars Secunda - Dialogus Tertius
Admonitiō dē mātūrē surgendō et frequentandō.
Persōnae:
Praeceptor, Emmanuel.
Praeceptor, Emmanuel.
Praeceptor
Heus, Emmanuel — sequere mē in cubiculum; est quod tē seōrsum monēre velim.
Comt, Emmanuel, volght my inde camer: ick moet u besonder van eenighe saecken vermaenen.
Emmanuel
Adsum, Reverende Pater.
Ick com, eerweerdigh Vader.
Praeceptor
Numquamne mātūrē in scholam venēs?
Sult ghp dan noyt moegh naer de schole comen?
Emmanuel
Nōn possum venīre citius.
Ick en can niet vroegher comen.
Praeceptor
Quotidie istud obtrudis — quid impedit?
Dat brenght ghp alle daghen up: wat isser dat u belet?
Emmanuel
Nōn est domī nostrae quī nōs expergefaciat.
Daer en ist t'huyps niemandt die ons wacker maecht.
Praeceptor
Nēmō?
Niemant?
Emmanuel
Prōrsus nēmō.
Niemant niet.
Praeceptor
Nōn habētis ancillam?
En hebdy gheen maerte?
Emmanuel
Habēmus quidem, sed nōn cūrat mē excitāre.
Wp hebben een, maer sp en heeft gheen saghe van my te wecken.
Praeceptor
Immō tū, ut opīnor, nōn cūrās surgere — nōnne vērum dīcō? Quid tacēs? Respondē nunc tandem aliquid.
Ick dencke dat ghp gheen sorghe en hebt van op te staen. Segg ick de waerheydt niet? Waerom swijght ghp? Antwoort ten lesten wat.
Emmanuel
Quid sī cōnfessus fuerō?
Waer't dat ick 't bekende?
Praeceptor
Fatēre vērum — ego tibī ignōscam.
Seght de waerheydt: ick sal het u vergheven.
Emmanuel
Ah, pudet.
Ick ben beschaemt.
Praeceptor
Nē pudeat vērum fatērī suādeō — aliōquī vapulābis. Pergīsne tacēre? Iam iam mittam quī vīsat ad mātrem tuam et roget.
En zijt niet beschaemt de waerheydt te bekennen: andersins ghp sult aenhouden. Swijght ghp noch? Ick sal terstont jemandt senden om te sien naer u moeder, ende te vaeghen.
Emmanuel
Nē mittās, ōrō, praeceptor — rem tibī narrābō ōrdine, nihil reticēbō.
Ick bidde u, en sendt niemandt, meester: ick sal u de saercke al vertellen, en niet verswijgen.
Praeceptor
Estō bonō animō — age.
Hebt goeden moet: seght op.
Emmanuel
Sīc est, Domine, ut dīxistī — ego met mihi in morā sum.
Het is foo, eerweerde, ghelijck ghp ghesept hebt: ick ben my selven in den wegh.
Praeceptor
Nōn satis istud — volō audīre sigillatim omnia. Narrā mihi plānē quemadmodum sēsē tōta rēs habeat.
Dit is niet ghenoech: ick wil het in't besonder al verstaen: vertelt mp hoe dat de sacche t'eenemael is.
Emmanuel
Cum venit ancilla mē excitātum, prīmō nihil respondeō quasi altum dormiam; deinde sī magis urgeat, aegrē attollō caput; oculōs fricō pollice; sedeō in lectō; thorācem iniciō humerīs quasi iam iam surrēctūrus.
My de maerte comt wecken; eerst en antwoorde ich niet al oft ick vast sliep: daer naer ist saecke dat sp my praemt, ich heffe mijn hooft op; ich bijve mijn ooghen; ick sitte in het bedde; ick werpe mijn wambas op mijn schouderen, alsoftich dadelijck wilde op staen.
Praeceptor
Quam pulchrē narrās! Ita mē Deus amet, nunc tē magis amō quam umquam anteā — perge.
Doe fraep vertelt ghp dat! foo moet my Godt lief hebben, ick bemine u nu meer dan te voren: gaet voort.
Emmanuel
Quam prīmum ēgressa est ancilla cubicula, dēnuō reclīnō caput in pulvīnum, et redormiō in utramque aurem bene ac placidē.
Soo haest als de maerte uyt de camer is, ick legghe mijn hooft weder op het oor-cuffen, ende slaep weder op beyde siden, fraep ende soetelijck.
Praeceptor
Quamdiu?
Hoe langhde?
Emmanuel
Dōnec ancilla secundum redeat.
Tot dat de maerte voor de tweede reyse weder comt.
Praeceptor
Cum rediit autem, quid tibī dīcit?
Als sp weder comt, wat seght sp dan?
Emmanuel
Exclāmat, vōciferātur, īnsānit.
Sy roept, sp schreeuwt, sp raest.
Praeceptor
Quibus verbīs ūtitur?
Wat woorden ghebruycht sp?
Emmanuel
"Hem, piger," inquit, "quandō eris in scholā? Dīcet māter tua praeceptōrī, ut tibī sēgnitiem istam virgīs semel excutiat — ita numquam vīs surgere, nisi iterum aut tertiō excitātus fueris."
"Doe ghp lupaert," seght sp, "wanneer huldy in schole zijn? U moeder sal het aenden meester segghen, dat hy die luypigheydt met de roede eens voor al daer uyt cloppe: want ghp niet en wilt op-staen, ten zy dat ghp twee oft dreymael gheweckt zijt."
Praeceptor
Sciēbam satis in tē haerēre culpam, cārissime — vērum bonā fide prōmittis factūrum tē posthāc officium?
Ick wifst wel dat in u de schult was, allerliefsten: maer ter goeder trouwen, belooft ghp voorstaen te doen dat ghp moet?
Emmanuel
Sī iam reciderō, causam nōn dīcō quīn palam poenas pendam ad arbitrium tuum.
Ist dat ick noch eens kome revallen, sonder ontschuldighe sal ick onderstaeende straffe naer u beliefde.
Praeceptor
Satis scītē prōmittis — sed num praestābis prōmissa?
Ghp belooft seer fraep: sult ghp oock de belofte volbrengen?
Emmanuel
Cūrābō prō vīribus, ac diēs noctēsque id ūnum meditābor.
Ick sal mijn beste doen, ende dagh ende nacht hierop dencken.
Praeceptor
In hōc tōtus estō, ut istam excutiās pigrītiam quae tē in lectō detinēre solet. Nōn enim decet adolescentem quī litterīs dat operam somniculōsum et inertem esse, sed alacrem et experrēctum, cuiusmodī vidēs aliquōs ex condiscipulīs tuīs. Hōc prīmum. Alterum est ut meminēris praecipuē semper vērāx esse — estō, imponās hominibus; nōn dēcipiēs superōs. Deum nihil latet.
Stelt daer al u sinnen op, dat ghp die luypheydt overwint, die u in het bedde placht te houden. Want het en betaemt niet, dat eenen student slaperachtigh is ende luy: maer hy moet cloeck ende wacker zijn, ghelijck ghp sommighe siet van uwe mede-ghesellen. Dit is het eerste. Het ander is, dat ghp altijdt ghedenckt de waerheydt te segghen: laet het zijn dat ghp de menschen bedrieght, ghp en sult Godt niet bedrieghen. Aen Godt en is niet verborrghen.
Emmanuel
Advigilābō, nē quandō mentiar, dōnec vīvam.
Ick sal toefsien dat ick nopt en tieghe foo langh ick sal leven.
Praeceptor
Quid sī nārrem condiscipulīs tuīs hanc tuam paenitentiam?
Oft ick aen uwe mede-ghesellen vertelde dit u leetwesen?
Emmanuel
Narrā vērō, sī vidēātur, prīmō quoque tempore.
Derteelt 't oock met den eersten, ist dat het foo belieft.
Praeceptor
Fiet, ut exemplō tuō discant nihil esse acceptius Deō, et nihil apud hominēs grātiōsius, quam culpam agnōscere et ad frūgem bonam redīre. Porrō adestō posthāc temporī in auditōriō.
T'Sal gheschieden, dat se uyt u exempel leeren datter niet aenghenamer en is aen Godt, met bijde menschen behaghelijcker, als de schult te bekennen, ende sich te beteren. Voortan zijt in tydts in schole.
Emmanuel
Cōnābor — et agō tibī, amantissime praeceptor, de hāc admonitiōne ingentēs grātiās.
Ick sal mijn beste doen: ende ick bedancke u seer, beminden meester, van dese vermaninghe.
Praeceptor
Laudāberis, sī obtemperāveris.
Ghp sult ghepresen worden, ist dat ghp ghehoogsaem sult zijn gheweest.