Dialogī Aliquot - Dialogus VIII

Quid forīs negōciī habēs, quod hīs diēbus nēmō tē domī offenderit?

Quā grātiā id rogās?

Quia opus erat tuā mihi operā atque industriā.

Habuī certē aliud ex mē quod agerem. Tamen sī quid in mē officiī est aut studiī, quō tē putās iuvārī posse, eius tibi summum iūs faciō: & nōlim profectō tibi amīcō operam meam dēfuisse.

Māgnās ā mē ferēs grātiās, etiam sī istud dē tē mihi semper persuāsī, & id cūrābō nē apud ingrātum hominem videāris obsequia tua posuisse. Sed unde prōdīs?

Ex aede dīvō Augustīnō sacrā.

Quid illīc reī tibi fuit, nōnne ut cōnciōnātōrem audīrēs Chrīstī Ēvangelium ē suggestū prōnūnciantem?

Hōc ipsum, sed aliud praetereā ēgī.

Num sacrīs interfuistī?

Nōn, sed cōnfessiōnis annuae religiōne sum dēfūnctus.

Quis deus hunc affectum tibi incussit?

Submonuit mē ex annī hōc tempore Chrīstiānōrum religiō, quae nunc sē ab omnibus vitiōrum sordibus excutit, ut idem facerem.

Nova istaec sānctimōnia in tē incessit: Nam nōn solēs sīc esse sānctulus.

Resipīscendum aliquandō fuit ab errōre īnfēlīcī.

Obvenit ne tibi exomologēsis cum sacerdōte probō?

Probō fortasse magis quam doctō.

Parum es fortūnātus.

Sī sciās quam omnēs mihi bonae rēs adversae fuerint, tum dēmum īnfēlīcissimum mē dīcerēs.

Nārrā per Mūsās obsecrō, quid acciderit reī.

Herī, quum subductā ratiōne eōrum, quae cōnscientiam dīvīnae ultiōnis formīdine ēvulnerābant, satis īnstrūctus ad expōnenda peccāta mihi vidērer, rēctā pergō ad Franciscānōs, quibus facinus est peccūniam prō operā accipere, cuius aliōquīn eram egentissimus.

Intelligō.

Dēligō mihi crassum quendam monachum, sed aetātis ad ultimam senectūtem spectantis, & quī mihi dabat opīniōnem sānctī virī.

Mīrum nī falsus sīs. Nam difficillimum est, ex cucullā probum monachum dīiūdicāre.

Audiēs. Ubi exspectāssem duās hōrās amplius, accēdō iam sōlum: salūtō. Ille iubet meliōribus locum dare (vīderat enim ūnam atque alteram mulierem eōdem argūmentō astāre, in quibus quaestus erat, nam mihi facile cōniiciēbat nihil esse) īnstō precibus, nē miserum repudiet, quī iandiū opertus, ōrdine etiam prior esset. Ille, ut cernerēs impudentem, lūdibundus exilit, atque manū prehēnsam addūcit foeminam dīvitem. Ibi mihi discēdendum fuit quum iam omnium ferē oculōs in mē convertissem.

Doleō vicem tuam.

Astitī retrō iānuam pudibundus aliquandiū, sī forte revocāret.

Vidē avāritiam eōrum, quī in māximā rērum ambitiōne paupertātem suō arbitriō susceptam, perferre sē iactitant.

Abeō inde trīstis atque aegreferēns, nec tamen mūtō cōnsilium.

Nūlla hīc tibi spēs alia fuit apud Franciscānōs.

Fuit, nam eōdem rediī post merīdiem, & similī fortūnā ūsus, nisī quod alter hīc modestius mē sprēverit.

Quam excūsātiōnem attulit?

Āiēbat sē apud cīvem Parīsiēnsem coenā exceptum, eōque nōn vacāre diūtius.

Hinc mihi animō collige monachōrum studia: ille pietātis religiōne falsā, in pauperem etiam contumēliōsus fuit, prōfūsus in dīvitēs mulierculās, quās possit cāseō, vīnō, vel argentō ēmungere. Huic animus in commessātiōnibus vagātur, nē parva mora aegrōtantī frātrī cōnsulat. Vix tertius suō fungitur mūnere.

Inīquum est dē omnibus hōc sentīre. Nec eō dīxī, quod mihi in dubium veniat multōrum pia religiō, sed ita optigisse, nec mē ūllīus religiōnis odiō incēnsum haec praedicāre, deōs testor.

Et ego bonōs monachōs excipiō, quemadmodum Homērus Achillem suum. Sed perge, quid deinde factum?

Quid agam contemptus cōgitō. Corrāsī ex amīcō duodēnum, quem pollicitus sum bonā fidē reddere, etiam sī nūlla eius mihi spēs esset.

Plūris fortasse cōnfessus es, quam prānsus.

Imō iēiūnus etiamdum ad templum virginis mātris dīvertō. Quum iam intrepidus accēdō, extemplō rogat sacerdōs, quī sim. Respondeō, Germānum mē esse. Ille exclāmat, abī Germāne ad tuōs: nihil Gallīs cum Germānīs convenit nē linguā quidem, ac statim assistentium rīsus simul exoritur. Ego nē diū rīdiculus essem, quam potuī ōcissimē illinc mē subripuī.

Hīc rūrsus opus fuit cōnsiliō bonō in rē malā.

In hōc tōtus eram, & dēlīberantem mē ratiō ipsa eō dūcit, ut alterīus tunicam induam nōn vīlem. Iam ōrnātior Augustīniānōs petō. Circumspiciō, quī mihi tum prīmum vīsus est, adeō hominem veterem, alterā manū argenteum nummum ostentāns.

Cōnsiliō fēlīcior es, quam rēbus ipsīs: Tandemne successit?

Successit, sed ita, ut aegrē discernerēs uter alterum docēret. Nam is parum latīnus erat, et ego gallicum idiōma germānicē sonābam.

Fefellistī nōn intelligentem, quae cōnfitēbāris.

Nōn profectō voluī: & idcircō latīnē ut plūrimum loquēbar.

Nec eius linguae perītum fuisse ais.

Ego mihi satisfactum putō, quae potuerim, libenter voluisse.

Quam tibi paenitentiae lēgem praescrīpsit?

Ut peccātīs displiceam atque vītem quaecunque crīminis lābe animam inquināre possunt.

Summum hōc remedium, sī quis assequī possit.

Assequēris ubi mentem ad meliōrem vītam dederis, atque foedīs istīs cupiditātibus, quae animam peccātī obsequiō fatīgant, iniēceris habēnās.

Laudō tē, quī isthaec putēs: factūrus ad eundem modum, ut prīmum mē hāc cūrā expedierō, quae nunc mihi ex parentum imperiō incumbit.

Quae nam illa est?

Epistola mihi ad patruum latīnē cōnscrībenda est dē ratiōne studiī meī: ea, quantum animī meī coniectūrā assequor, argūmentō illī erit impēnsae ā mē dīligentiae. Et quia scrībendī artificiō leviter īnstrūctus sum, rogāre tē in animō habēbam, quī mihi studiōrum symphetētēs chārissimus semper es habitus, utī hāc in rē tuam mihi operam dicārēs.

Iam antē praemonuī, nē formīdārēs quidvīs mihi oneris impōnere: rogārī certē nōlō, admonērī volō. Nam nostra necessitūdō nūllum mē patitur officiī mūnus praetermittere.

Idem apud mē semper habēbis.

Vīs domī tuae scrībēmus?

Commodius sīc mihi vidētur, sī nōn sit molestum tibi.

Quicquid amīcī nōmine faciō, molestum mihi nōn est, & honestum putō.

Eāmus.