Colloquia Latinō Sermōne Cōnscrīpta - Pars Altera - Colloquium Sextum
LŪDUS FOLLIS (Giuoco del calcio)
Persōnae:
Spectātor A, Spectātor B
Spectātor A, Spectātor B
Flōrentiae: in Stadiō Iōannis Berthae (quī in ipsō flōre iuventae prō Lictōriā fide vītam prōfūdit) nōmine īnsignītō.
A Firenze nello Stadio «Giovanni Berta» (martire della causa Fascista).
Inter Flōrentīnōrum et Lūcēnsium agmina ad prīmae classis honōrem in lūdō follis, pūblicē ēvecta, certāmen.
Partita tra le squadre Lucchese e Fiorentina di Divisione Nazionale.
Ingēns multitūdō in caveā stīpāta, magnīs clāmōribus ex apodȳtēriīs lūsōrēs ēvocat, quī tandem in stadium prōcurrunt et in medium cum pervēnerint, ērēctō corpore, stantēs «mōre Rōmānō» salūtant.
Un'immensa moltitudine, stipata nelle tribune, chiama a gran voce dagli spogliatoi i giocatori, i quali finalmente entrano a corsa nello Stadio, e, giunti in mezzo, salutano sull'attenti romanamente.
Dein arbiter ambōs agminum ducēs ad sē arcessītōs monet quae sit in lūdendō fidēs servanda, nummumque sublīme iacit ut utrī «rēx» contigerit, eī facultās dētur dēligendī arēnae partem.
Poi l'arbitro chiama a sé i capitani, li ammonisce a giocare lealmente e getta in alto una moneta perché a chi tocchi «testa», sia facoltà di scegliere il campo.
Quibus perāctīs, duo agmina, alterum dealbātā tunicā, alterum violāceā distinctum, in aciem prōcēdunt adversāque cōnsistunt. Tum arbiter sibilō signum certāminis committendī dat.
Fatto ciò, le due schiere, una in maglia bianca, l'altra in maglia viola, scendono in campo e si fermano l'una di fronte all'altra. Poi l'arbitro fischia l'inizio della partita.
Is quī prīmī ōrdinis Flōrentīnī agminis medium locum obtinet, mittit follem eō, ut cōnicī licet, cōnsiliō ut ad collūsōrem quemdam eiusdem ōrdinis perveniat; sed cum vehementiōre quam dēbuerat ictū perculerit, tertius ōrdinis Lūcēnsis agminis follem excipit trānsmittitque ad eum mediī ōrdinis collūsōrem quī sinistrum cornū tuētur. Quī, certō pedis ictū, ad eum quī quasi fulcrum tōtīus agminis medium inter prīmōs et extrēmōs locum servat, follem remittit.
Il centro attacco fiorentino lancia la palla coll'intenzione, a quanto pare, di inviarla a un altro attaccante, ma avendo colpito troppo forte, un terzino lucchese raccoglie il pallone e lo rimanda all'ala sinistra. Questi, con un colpo sicuro, rimanda al centro sostegno.
Tum capitis ictū sapienter et perītē perculsus, follis pervēnit ad ūnum ex prīmī ōrdinis lūsōribus (quōs posthāc «prīncipēs» appellābimus) quī, nactus occāsiōnem, tōtīs vīribus prōcurrit, lūsōrium globum ante sē pedibus ēgēns studetque eō pervenīre unde possit eum in rēticulum ingerere. At Flōrentīnī agminis lūsor tuendae portae praepositūs, raptim prōsilit, sēque humī praecipite prōiectō follem manibus excipit.
Indi il pallone con abile colpo di testa giunge ad uno degli attaccanti (che da ora in poi chiameremo «principes») il quale, colta l'occasione, si lancia innanzi, spingendo il pallone e cercando di piazzarsi per tirare in rete. Ma il portiere fiorentino balza fuori della porta, e para in tuffo.
Typhōsī (quī dīcuntur) ad caelum clāmōrem tollunt: «Bene iānitōrem! Eia, Flōrentīnī! In portam! In portam! Efficite ut Lūcēnsēs cum damnō suō et contumēliā experiantur quantum Flōrentīnōrum agmen praestet! Cum tīrōnibus nunc rēs gerenda! Paeniteat eōs in aeternum in certāmen nōbīscum dēscendisse!»
I tifosi prorompono in grida. «Viva il portiere! Forza Fiorentini! Sotto, in porta! Fate che i Lucchesi provino a loro spese quanto la squadra gigliata sia superiore! S'ha da fare con dei principianti! Si pentano d'essere scesi in gara!»
Prīncipēs Flōrentīnī agminis cursū in adversāriōs contendunt. Sine intermissiōne follis ex aliīs ad aliōs pervenit; iam prīmus Lūcēnsium ōrdō perrumpitur; medius secundī ōrdinis lūsor dēlūditur; sed triāriī ācrī animō extrēma experīrī parant. Quōrum alter cum manū follem tetigerit, arbiter, sibilō ēditō, omnēs cōnsistere iubet, sed nōn cēnset Lūcēnsēs esse ūllā poenā multandōs. Fit tumultus; clāmor ad sīdera tollitur; hīc illīc spectātōrēs inter sē manūs intentant; arbiter probrīs omnibus maledictīsque vexātus et coopertus, impāvidus immōtusque manet, quasi coorta clāmōrum tempestās nihil ad ipsum pertineat, splendidus et magnificus rumōrum vulgī contemptor.
Gli attaccanti fiorentini fanno una discesa in campo avversario; senza sosta il pallone passa dagli uni agli altri; già la prima linea lucchese è oltrepassata; il centro sostegno scavalcato; i terzini tentano l'estrema difesa. Uno di essi commette un fallo di mano, onde l'arbitro fischia l'arresto del gioco, ma non concede il calcio di rigore. Nasce un tumulto; le grida salgono al cielo; gli spettatori si minacciano; mentre l'arbitro fatto segno all'ira del pubblico rimane imperterrito, come se il clamore scatenatosi non lo riguardi, magnifico spregiatore del rumore popolare.
Lūdus prōsequitur.
Il gioco continua.
Lūcēnsēs prīncipēs summā perītiā per ōrdinēs Flōrentīnōrum trānsgressī, follem in rēticulum immittunt.
Gli attaccanti lucchesi, con grande abilità, scavalcate le file dei Fiorentini, mandano in rete.
«Portam! Portam!» vix prae gaudiō et laetitiā compotēs suī Lūcēnsēs conclāmant, adversāriōrum sibilīs et contumēliīs obrūtī.
«Goal! Goal!» gridano i Lucchesi che non stanno più nei panni dalla gioia, mentre gli avversari li coprono di fischi e d'improperi.
Prīma certāminis pars perācta est.
La prima parte è terminata.
Spectātor A
Lūsōrēs nostrī, Flōrentīnōs dīcō, longē adversāriīs praestant; sed hodiē mihī videntur fortūnā ūtī adversā: quid? Nōnne vīdistī quam perītē et, paene dīxerim, eleganter follem inter sē trānsmittant, quō animō et ardōre certent! Equidem dignissimōs cēnseō quī ad Ītāliae nōmen tūtandum in certāminibus cum exterīs gentibus dēligantur!
I nostri giocatori, i Fiorentini, sono di gran lunga superiori agli avversari, ma oggi mi sembra che la fortuna non li assista; non hai visto con che perizia, e, direi quasi, con che eleganza eseguiscano i passaggi del pallone, e con che ardore si buttino nella lotta! Io per me, li ritengo più che degni di difendere l'Italia nelle competizioni nazionali!
Spectātor B
Quid somniās ineptē? Num tibī nimium partis studium aciem mentis simul cum oculōrum obtūdit? Aegrē tīrōnēs dīxeris!
Che fantastichi, sciocco? Forse che il tifo ti annebbia la mente? A stento si potrebbero dire principianti!
Spectātor A
Nisī fallor, aut īnsānīs aut cerebrum ipsum crēbrīs et ingentibus pōculīs ingurgitāstī!
Se non m'inganno, o sei pazzo o ti sei bevuto insieme al vino il cervello!
Spectātor B
Heus, homō! Unde tanta tibī audācia ut audeās mē conviciīs incessere? Praeceptōre egēs, ō belle, quī tē rūdimenta ipsa cīvīlis cultūs et hūmānitātis doceat! Gestiunt mihī pugnī; quid sī istud quod prō hominis vultū geris rōstrum colaphīs excidam?
Ehi, quell'uomo! Come osi insultarmi! Mi sembra che tu abbia bisogno di uno che t'insegni i principi elementari dell'educazione! Mi pizzicano le mani; di un po' se ti rompessi codesto brutto grifo a forza di schiaffi!
Spectātor A
Nihil aliud quam rīsum mihī, stultissime, movēs; minās tuās nē floccī quidem faciō; sī propius accesseris, faciam ut tē vīdisse lūcem paeniteat.
Mi fai ridere con le tue minacce! Se t'avvicini, ti pentirai di esser nato!
Spectātor B
Vapulā igitur, nēquissime!
E allora prendi, villanzone!
Spectātor A
Audēs, scelestissime? Et tū vapulā! Pugnīs tē caedam, colaphīs concidam, verrīnum ōs exossābō, ut male mulcātum domum remittam!
Osi mascalzone? Prendi anche tu! Ti fracasserò a pugni, ti rovinerò a schiaffi, farò salciccia di codesto tuo grugno, in modo da mandarti a casa conciato per le feste!
(Multa inter sē vulnera iactant: circum aurēs atque tempora errant manūs; crepitant malae ictibus perculsae.)
(Si scambiano pugni e percosse.)
(Hīc arbiter alterīus certāminis partis ineundae sibilō signum dat. Athlētae in arēnam prōdeunt clāmōribus et admīrātiōnibus exceptī.)
(A questo punto l'arbitro dà il segnale di riprendere la partita. Gli atleti sono accolti da grandi grida di ammirazione.)
Lūcēnsēs, prōsperō quō ūsī sunt ēventū ēlātī, ēruptiōnem in Flōrentīnōrum īnstrūctam aciem faciunt; at eōrum impetus in irritum cadit cum in adversāriōs incidant omnia experīrī parātōs dum superiōrēs discēdant. Magnā vī summāque contentiōne et corporum et animōrum utrīmque certātur; follis sine intermissiōne ab alterō certantium agmine ad alterum āvolat, sed neutrī quicquam prōficiunt. Cum omnia quae cōnentur certantēs īnfringī videant, sēnsim ardor omnium atque impetus remittitur ut languidius sēgniusque pugnētur.
I Lucchesi, imbaldanziti dal successo, fanno un'irruzione impetuosa verso la rete fiorentina, ma, con pari ardore i Fiorentini ne arrestano la foga; la partita si svolge con grande accanimento da ambedue le parti; il pallone continuamente va da un campo all'altro, ma né l'una né l'altra squadra riesce a concludere. Poco dopo la foga si attenua e la partita si svolge più calma.
Multitūdō, quasi dēbitō sibi gaudiō frūstrāta, contumēliōsīs verbīs, facētiīs salibusque agmina certantium corripit. Quibus clāmōribus excitātī Flōrentīnī nē spē et exspectātiōne suōs dēstituant, pugnam ācrius renovant, suprēma experīrī parātī. Itaque fit ut iterum atque iterum rēticulum Lūcēnsium in summum veniat discrīmen, dōnec medius inter Flōrentīnōrum prīncipēs lūsor, Lūcēnsēs triāriōs trānsgressus, ēlūsōque iānitōre follem in rēticulum impingit.
La folla, quasi frustrata di un piacere che le era dovuto, con ingiurie, facezie e frizzi investe i giocatori. I Fiorentini, spinti dalle grida del pubblico, riprendono con lena la lotta, fino a che il centro-attacco, scavalcati i terzini e ingannato il portiere, scaglia in rete.
Clāmōrēs subsellia ipsa rumpere videntur; is maximē laetā acclāmātiōne excipitur certātor quī tam splendidum perītiae et virtūtis spēcimen ēdidit.
Sotto le urla dei Fiorentini pare che le tribune crollino; si applaude a gran voce il giocatore che dette prova di tanta abilità.
Tum folle in mediō campō iterum positō, variō Marte redintegrātur certāmen; sed rēticula intācta manent dum octōgēsimō quīntō minūtō, iam ferē praestītūtō tempore exāctō, paulum abest quīn Flōrentīnī follem in portam ingerant; sed Lūcēnsium triāriī, impetū adversāriōrum validē exceptō, in mediam arēnam follem reiciunt.
Riprende la partita, ma le reti rimangono inviolate. All'ottantacinquesimo minuto di gioco, per poco i Fiorentini non segnano un altro punto, ma i terzini lucchesi fronteggiando validamente l'attacco rimandano al centro.
Quīnque quae hōrae minūta reliqua supersunt nihil ad mūtandum certāminis exitum valent. Sibilō fīne certāminis datō, lūsōrum agmina ōrdine adversā caveae stantia magistrātūs prīmōrēsque cīvitātis, Lictōriō mōre, sublātīs dextrīs, salvēre iubent atque in apodȳtēria recēdunt.
Negli ultimi cinque minuti né gli uni né gli altri riescono a modificare il risultato. Finito il tempo regolamentare, l'arbitro fischia la fine. I giocatori, riunitisi davanti alle tribune, salutano fascisticamente le Autorità e si ritirano negli spogliatoi.
Sēnsim, dum sōl ad occāsum vergit lampadēsque electricae procul mīcāre incipiunt, stadium multitūdine exonerātur multīs et variīs cum admīrantium et crīminantium sermōnibus. Vehicula longō ōrdine ad urbem contendunt.
Lo stadio a poco a poco si vuota, tra i vari commenti di chi ammira e di chi critica. Il sole volge al tramonto. Brillano da lontano le luci della città. Le vetture in lunga fila s'avviano verso il centro.