Colloquia Latinō Sermōne Cōnscrīpta - Pars Altera - Colloquium Secundum

LŪDUS CHARTĀRUM (Giuoco delle carte)

Persōnae:
Franciscus, Mārīnus, Hortēnsius, Servius, Rolandus
Franciscus
Salvē, Marīne, ut valēs? Cūr tam obductam frontem geris? Quō iter tibī?
Buon giorno Marino, come stai? Perché sei serio? Dove sei diretto?
Mārīnus
Ipse nesciō; quō pedēs dūcunt! Cum pertaesum esset domī manēre, quamquam asperum et rīgidum caelum est, relaxandī animī causā exiī.
Non lo so nemmeno io! Essendomi annoiato di stare in casa, uscii per distrarmi, quantunque il tempo sia brutto.
Franciscus
Quid, sī apud Hortēnsium nōs cōnferāmus?
Che diresti se andassimo da Ortensio?
Mārīnus
Quam longē hinc abest?
Quanto abita distante di qui?
Franciscus
Proximē.
C'è poco.
Mārīnus
Sī ita rēs habet, eāmus!
Allora, andiamoci!
Hortēnsius
Salvōs vōs vēnisse gaudeō! Quam prōsperē ēvēnit quod tam foedā tempestāte mē convēnistis! Possumus chartīs lūdere, cum etiam Servius et Rolandus adsint.
Ben venuti! Avete fatto proprio bene a venire, in un giorno così brutto! Possiamo fare una partita a carte, dato che c'è anche Servio e Rolando.
Omnēs
Optimē!
Benissimo!
Franciscus
Lūdāmus igitur; sed nōn possumus nisi quattuor lūdere; quīnque sumus; sortiāmur quis dēbeat spectātor adsidēre!
Giochiamo dunque; ma non possiamo giocare se non in quattro e noi siamo in cinque; tiriamo dunque a sorte, chi debba fare da spettatore.
Servius
Nihil opus sortītiōne; ipse spectātor esse cupiō.
Non c'è bisogno di sorteggio; desidero fare io da spettatore.
Franciscus
Nihil tāle; nēminī facienda est iniūria; nōlō cuiusquam voluntātī aut arbitriō id subiectum esse; rēs ita sortī committātur ut cuī prīmō rēx obvēnerit, is spectātor sedeat, et sī quid inciderit contrōversiae, iūdex advocētur.
Niente di ciò; non bisogna fare ingiuria a nessuno; non voglio che questo dipenda dalla volontà nostra; affidiamoci alla sorte, in modo che, colui al quale tocchi il primo re faccia da spettatore, e da giudice se capiterà da discutere.
Servius
Estō ita, quemadmodum dīxistī! Assignā folia! (Assignantur folia.)
Va bene! Dà le carte. (Si distribuiscono le carte.)
Hortēnsius
(Distribuēns folia.) Hōc est tuum, hōc Franciscī, hōc Marīnī, hōc tuum, Rolande!
(Distribuendo le carte.) Questa a te, questa a Francesco, questa a Marino, e questa è tua, Rolando!
Mārīnus
Tibī rēx obvēnit, Rolande; vehementer gaudeō tē spectātōrem potius esse quam collūsōrem!
Il re è toccato a te, Rolando; son lieto che tu sia spettatore piuttosto che compagno di gioco!
Rolandus
Bona verba, quaesō! Cūr istud dīcis?
Parla meglio! Perché dici così?
Mārīnus
Quia es in lūdendō admodum vafer et cavillātor; quīn etiam aiunt tē artem compōnendī folia tenēre, prout tibī expediat.
Perché nel gioco tu sei assai scaltro e puntiglioso; anzi si dice che tu possieda l'arte di mettere insieme le carte, secondo quel che ti conviene.
Rolandus
Sine fraudē ūllā lūdere cōnsuēvī; sed imperītiā tuā fit ut persaepe collūdendō mēcum inferior discēdās; ut nōn dīcam id tibī vitiō tribuī posse, quod simulac pauxillum pecūniae lucrātus es, solēs collūsōrēs dēserere, quasi tibī lūdere idem sit atque ēlūdere.
Ho l'abitudine, invece, di giocare senza inganni; dipende dalla tua imperizia, se spesso giocando con me hai perduto; del resto tu hai il brutto vizio che appena ti riesce guadagnare un po' di soldi, lasci il gioco, come se per te giocare volesse dire ingannare.
Franciscus
Nōn est tempus iurgandī, sed lūdendī. Scōpīs lūdāmus!
Non è tempo di litigare ma di giocare! Giochiamo a scopa!
Servius
(Ad Franciscum conversus.) Cum bīnī sīmus collūsūrī, ego, quippe quī hōc lūdendī genus parum calleam, adhaerēbō tibī socius, quem audīvī perītissimum esse et callidissimum.
(Volgendosi a Francesco.) Dato che bisogna giocare due contro due; io, siccome sono poco abile in questo gioco, sarò tuo compagno, perché ho sentito dire che tu sei assai esperto.
Mārīnus
Causa nōn est cūr sibī quisquam socium ēligat; omnia, meā quidem sententiā, sortī sunt committenda.
Non c'è motivo che alcuno si scelga il compagno; bisogna, secondo il mio parere, rimettere tutto alla sorte.
Servius
Quōmodo?
Come?
Mārīnus
Iī quibus prīmīs peditēs obvēnerint, collūsōrēs suntō.
Quelli a cui toccheranno i due primi fanti giocheranno insieme.
Servius
Nōn adversābor quōminus ita fiat. Distribuantur folia!
Non faccio nessuna difficoltà. Si distribuiscano le carte!
Mārīnus
Ego et Servius, quippe quibus prīmī peditēs obvēnerint, ab eādem stābimus parte; tū, Servī, cum Franciscō contrāriās partēs tuēbiminī! Ipse folia adsignābō. Misce anteā probē atque cave nē ūllum sit folium quod nōtam habeat quā possit agnōscī. Ā sinistrā in dexteram distribue!
Io e Servio, siccome abbiamo avuto i primi due fanti, saremo compagni; tu, Servio, insieme a Francesco sarete gli avversari. Darò io stesso le carte. Mescolale per bene, e bada che non ce ne sia qualcuna segnata, in modo da potersi riconoscere. Dalle da sinistra a destra!
Hortēnsius
Nūllīs egeō monitōribus; singulīs novēna folia dabō; quattuor reliqua dētecta in mediā tabulā dēpōnam ut eōrum sit cōpia quibus fortūna fāverit. Tuae, Marīne, quī ad dexteram mihī adsidēs, prīmae sint partēs!
Non ho bisogno di suggeritori; darò a ciascuno nove carte; le altre quattro staranno scoperte in mezzo alla tavola. Tu, Marino, che siedi alla mia destra, gioca per primo!
Mārīnus
Quae erit spōnsiō?
E la posta?
Hortēnsius
Quaternae libellae in singulās lūsiōnēs!
Quattro lire per ogni partita.
Franciscus
Sēnsim, sēnsim, amīce mī! Tantillum exaggerāre mihī vidēris! Nōn esset lūsus is sed īnsānia, sī tantum argentī in perīculum venīret; quōmodo possēs dēlēctārī, anxius nē tanta pecūnia tibī perīret? Singulae lībrae satis erunt in singulās lūsiōnēs, ut ūnusquisque nostrum spondeat quārtam lībrae partem.
Piano, piano, amico mio; mi sembra che tu esageri un poco! Non sarebbe più un gioco, ma una follia, se s'arrischiasse tanto denaro; come potresti divertirti, nell'ansia di perdere una somma così forte? Basterà una lira per partita, in modo che ciascuno di noi metta come posta la quarta parte di una lira.
Mārīnus
Optimē cēnsēs! Nam ita nec nihil lūdēmus, quod est insipidum, nec quod doleat sī āmīseris, quod est acerbum.
Ben pensata! Così, infatti, né avverrà che giochiamo di nulla, il che sarebbe sciocco, né arrischiamo una somma che possa rincrescere di perdere, il che sarebbe doloroso.
Servius
Habētisne singulī novēna folia? (Incipit lūdus.)
Avete tutti nove carte? (Comincia il gioco.)
Hortēnsius
(Ad Servium.) Quō fit fātō ut folia, nōn ut ars postulat sed ut sors dederit, iaciās, quasi persuāsum habeās nihil interesse quid prius quid posterius in tabulam dēiciās? Nescīsne rēgulās «Chitarrellae»? In prīmīs pār parī tollere; tum nē hebdomadēs impārēs fīant; dein dēnāriōs quam plūrimōs capere; dēnique rētia adversāriīs tendere ut omnia folia quae sint in tabulā verrere possīs in tuamque struem cōngerere.
(A Servio.) Perché butti le carte a caso, come se tu fossi convinto che non importa nulla badare a quel che si gioca prima o dopo? Non conosci le regole di «Chitarrella»? Prima di tutto prendere carta uguale con carta uguale; poi non spareggiare i sette; in terzo luogo prendere più denari che si può; quarto, trarre in inganno l'avversario in modo da poter portar via tutte le carte in tavola e metterle nel tuo mucchio.
Servius
Cum tuā bonā veniā, id ipsum facere mihī videor!
Mi sembra, se ti piace, di farlo!
Hortēnsius
Ut vidēris? Iam adversāriī trīnīs scōpīs potītī sunt.
Ma come lo fai, se già gli avversari hanno fatto tre scope?
Servius
At nōs quīnque folia dēnāriīs īnsignīta congessimus!
Ma noi abbiamo già fatto cinque denari!
Rolandus
Favēte linguīs! Prīma lēx «Chitarrellae»: nē quis loquātur!
State zitti! La prima legge di «Chitarrella» è: nessuno parli!
Mārīnus
(Lūditur.) (Postrēmum folium dēmittēns.) Rēgem rēge auferō, simulque quae supersunt in tabulā folia. Ineāmus ratiōnem! Ūnum et vīgintī folia congessimus, ex quibus tria tantum dēnāriīs īnsignīta; septem, quod «pulchrum» dīcitur, in nostrā potestāte est; duo puncta igitur assecūtī sumus. Nunc, utra pars numerō seniōnum et hebdomadum praestet, videāmus! Nōs, ut mihī vidētur — «prīmāria» nostra est. Igitur, sī haec tria puncta reliquīs quae iam tulimus adiūnxeris, ūndecim punctōrum summa explētur. Superiōrēs sumus; quod spopondistis, persolvite!
(Si gioca.) (Buttando l'ultima carta.) Prendo il re con il re e, insieme, le rimanenti carte. Facciamo il conto: abbiamo fatto ventuna carta, delle quali tre soltanto di denari; il sette bello è nostro; abbiamo già due punti. Vediamo ora chi ha la primiera. Noi, mi sembra! Pertanto, se s'aggiungono questi tre punti agli altri otto che abbiamo fatto nelle altre mani, si raggiunge la somma di undici punti. Abbiamo vinto; pagate la posta!
Hortēnsius
Semper aequō animō ferendum est quod inīqua sors tulerit; igitur prōdūcere lūdum nōn cupiō. Omnium rērum facile fit satietās, voluptātum quoque; ut mē sedendō iam dēfatīgātum esse nōn dīcam. Adsurgāmus, foliaque valēre iubeāmus! Aliās acceptam clādem vōbīs reddam.
Bisogna rassegnarsi; però non ho più voglia di giocare; perché di tutto ci si sazia, anche dei piaceri, ed io son già stanco di stare a sedere. Alziamoci dunque! Mi rifarò un'altra volta!
Rolandus
Cape fīdicula et aliquid nōbīs cantillā!
Prendi il mandolino e cantaci qualche cosa!
Hortēnsius
Quid?
Che cosa?
Rolandus
Quod libet!
Quel che ti pare!
Hortēnsius
Quid, sī cantiunculam illam cuius initium est «Ocelle mī»?
Plūrimās afer rōsās! Quam plūrimās! Afer quae sint spīnōsae!
Pectus ad meum premam, quasi adhaerēntem tē.
Sī amōre tuō dēstituor, quid vīvere moror?
Ocelle mī! Ocelle mī! Quid vīvere moror?
(Canere incipiunt; maiōrēs cadunt dē montibus umbrae.)
Quella canzone che comincia:
Amore amor! Portami tante rose! Ancora un po'! Scegli le più spinose:
Le stringerò al mio cuor, Quasi stringessi tu.
Se tu mi lasci, amor, Cosa sarà di me?
Amore, amor! Cosa sarà di me?
(Cominciano a cantare; tramonta il sole.)