Colloquia Latinō Sermōne Cōnscrīpta - Pars Altera - Colloquium Quārtum
SĒNĪS, AD PORTAM CAMOLLIAM, ADULĒSCENTULĪ SPECTANT TRĀNSITUM EŌRUM QUĪ «MILLIĒS MILLIUM» PASSUUM AUTOCINETĪS CŌNFICIENDŌRUM IN CERTĀMEN DĒSCENDĒRUNT (A Siena, presso la porta Camollia, al passaggio delle «Mille Miglia»)
Persōnae:
Antōnius, Benedictus, Mīles viātōrius, Prīmus spectātor, Alter spectātor
Antōnius, Benedictus, Mīles viātōrius, Prīmus spectātor, Alter spectātor
Antōnius
Heus, amīce! Quōmodo habēs? Quamdūdum hīc exspectās?
Ehi, amico, come va? Quanto è che aspetti?
Benedictus
Vīgintī ferē minūta iam exspectō; sed nē odōrem quidem mōtōrum sēnsī.
Son già quasi venti minuti, ma fino ad ora non ho sentito nemmeno il puzzo di un motore; figuriamoci poi il rumore!
Antōnius
Attamen haud multum temporis efflūxerit antequam prīmī trānseant; nam per radiophōnicam māchīnam modo nūntiātum est eōs quī agmen dūcunt per «Podium Bonitī» trānsisse. Dīcitur, ratiōne temporis habitā, Nuvolārius cēterōs omnēs praecēdere quīnque minūtīs hōrae.
Eppure non trascorrerà molto tempo, prima che passino di qui i primi; infatti è già stato annunziato per radio che i primi son già passati da «Poggibonsi». Si dice che Nuvolari sia avanti a tutti di cinque minuti.
Benedictus
Itane? Quam maximē gaudeō; nam eī ūnicē faveō!
Davvero! Son proprio contento, perché faccio il tifo per lui!
Antōnius
Ipse contrā prō partibus Varziī stō!
E io invece sto per Varzi!
Benedictus
Nōnne tē pudet istud dīcere?
Non ti vergogni?
Antōnius
Cūr, quaesō?
Perché?
Benedictus
Mīror quod nōn audīveris eum prō exterae officīnae sīgnīs contendere!
Non sai che corre per una casa straniera?
Antōnius
Cuius?
Per quale?
Benedictus
Eius quae «Autō-Ūniō» nūncupātur.
Per la Auto-Union.
Antōnius
Piget quidem! Nōn audīvī neque umquam crēdideram; tamen, nōn sīgnō faveō sed praestantissimō virō, quī meritō «assis», quī dīcitur, artis ad autocinetā regenda pertinentis habētur.
Mi rincresce! Non lo sapevo; e non l'avrei mai creduto; tuttavia io non parteggio per la marca ma per l'uomo, che non a torto è ritenuto un asso dell'automobile.
Mīles viātōrius
(Repente magnī exaudiuntur clāmōrēs. Fit fremitus et tumultus.) Cēdite! Cēdite! Expedītō itinere opus est; nē quis marginēs viae praetergrediātur!
(Si sente ad un tratto un gran clamore. Tutti vogliono vedere; succede un po' di confusione.) Largo! Largo! Bisogna che il passo sia libero; nessuno oltrepassi i bordi della strada!
Benedictus
Quod quidem ex mōtōris strepitū cōnicī licet, trānsitūrum est autocinetum parvō cylindrōrum numerō īnstrūctum!
A quanto si può capire dal motore, sta per passare un automobile di piccola cilindrata!
Antōnius
Vērisimile est; nam scrīptum invēnī in «Ephemeride Lūsōriā» autocinetā minōra prīma dīmissa esse.
È probabile; perché ho letto nella «Gazzetta dello Sport», che le macchine di piccola cilindrata sono partite per prime.
Prīmus spectātor
Aspice! Aspice! Quam perītē et scītē raedam mōtōriam in anfractū viae superandō gubernāvit!
Guarda! Guarda! Come ha preso bene la curva!
Alter spectātor
Nōn tantum admīrātiōnī esse dēbet rēctōris perītia quantum māchīnae virtūtēs. Ex officīnīs «Fiat» exiit, unde mera portenta, sīve ad īnstrūmenta sīve ad virōs autocinetōrum regendōrum perītōs respiciās, semper exstitēre. Quīn etiam audīvī hōc annō multa inventōrēs et māchinātōrēs in melius mūtāvisse, praesertim in iīs quae ad contabulātiōnem attinent, quō stabilius vehicula atque fidentiōs innīterentur in viā cursumque tenērent! (Prīmum autocinetum praetervolat horrendum strepēns.)
Non si deve ammirare tanto l'abilità del pilota, quanto i pregi della macchina. È una «Fiat», fabbrica donde uscirono sempre meraviglie sia di macchine che di piloti. Anzi ho sentito dire che sono state apportate molte modificazioni, specialmente nello chassis, modo che le macchine tengano meglio la strada. (Passa il primo automobile con grande strepito.)
Benedictus
Ecce! Ecce! Alterum supervenit proximē īnstāns! Vidē! Vidē! Iam tenet.
Ecco, ecco! Sopraggiunge la seconda macchina, che incalza da vicino; guarda! Già lo raggiunge!
Antōnius
(Fit horridus strepitus; autocinetum quod incitātiōre cursū ferēbātur, repente adāctīs frēnīs repugnāre vidētur, neque multum abest quīn, saltū quasi in contrāria factō, subvertātur. At dum ērēctī suspēnsīque omnēs in minimē grātum spectāculum animōs intendunt, rēctor vehiculī māchinātorque rotam integram substituere aggrediuntur.) Vidēsne quam magna lacerātiō in pneumāticīs sit facta!
(S'ode ad un tratto un grande strepito; l'automobile che veniva veloce, sembra riluttare all'improvvisa stretta dei freni e quasi sbanda. Ma mentre tutti in grande trepidazione volgono lo sguardo allo spettacolo poco piacevole, il pilota e il meccanico s'accingono a sostituire una ruota.) Vedi che squarcio nelle gomme!
Benedictus
Nisī fallor, attrītū quem indicum gummi, cum raeda flectitur, sustinēre et perferre dēbet, factum est ut fistula pneumātica rumperētur. Grātiās Deō agere quam plūrimās dēbent, quī tam gravī perīculō sine ūllā iactūrā ēvāserint!
Se non m'inganno, l'attrito a cui la gomma è sottoposta quando la macchina curva, ha fatto sì che la camera d'aria scoppiasse. Devono ringraziare Dio se hanno potuto uscire senza danni da sì grande pericolo!
Antōnius
Numquam crēdideram pneumātica externa tam facile rumpī posse!
Non avrei mai creduto che le gomme straniere potessero così facilmente scoppiare!
Benedictus
Persuāsum habeās velim, ea quae in Itāliā cōnficiuntur pneumātica, longē externārum gentium praestāre. «Pirellī» pneumāticīs ūtī dēbent, quī prīmī volunt sine ūllō perīculō mētam attingere!
Sta sicuro, che quelle che si fanno in Italia, son di gran lunga preferibili a quelle estere. Le «Pirelli» devono usare quelli che vogliono essere sicuri di arrivare alla meta!
Antōnius
Favē! Favē linguā! Satis fābulārum! Exsere caput! Nuvolārius appropinquat!
Zitto! Zitto! Sporgi la testa! S'avvicina Nuvolari!
Benedictus
Quōmodo agnōvistī?
Come l'hai riconosciuto?
Antōnius
Nōnne vidēs rubrum illud autocinetum quod ex tam multīs certāminibus victor discessit nōmenque Itāliae tantā cum laude tūtātum est?
Non vedi la macchina rossa che ha vinto tante gare, e ha difeso con tanto onore il nome d'Italia?
Benedictus
Quō numerō distinctum est?
Che numero ha?
Antōnius
Quīndecim; quamquam ūnicolor ferē pulvere autocinetum factum est, satis distinctē legī potest!
Quantunque la macchina a cagione della polvere sia diventata dello stesso colore, si può leggere abbastanza bene il numero quindici.
Benedictus
Ipse est! Vir omnium fortissimus in huiusmodī generis certāminibus! Numerus enim eī numerō respondet quō in «Ephemeride Lūsōriā» lēgī autocinetum Nuvolārī esse distinctum! Quā arte, quā perītiā vehiculum regit atque gubernat! Eum dīxeris cum autocinetō ūnum idemque efficere corpus! Quid Varziium mihī narrābās! Nīl cum Nuvolāriō habet!
È lui! Con che abilità guida! Si direbbe che lui e la macchina formino un corpo solo. Che mi venivi a dire di Varzi! Non ha nulla a che vedere con Nuvolari!
Antōnius
Nōlī, quaesō, in laudandō excēdere modum! Etiam in studiō partium aequā quādam mente ūtendum est! Mementō etiam Varziium in hāc regendī autocinetā arte virum fortissimum sē praebuisse, quippe quī semel atque iterum externārum gentium vel praeclārissimōs certātōrēs superāverit!
Non esagerare! Anche nel tifo non bisogna mica essere troppo spinti! Ricordati che anche Varzi è un campione nell'arte di guidare le automobili, perché ha vinto più di una volta i più rinomati corridori esteri.
Benedictus
Infītiārī quidem nōn possum; sed et perītiā et animō et audāciā quā semper in certāmina dēscendere solet, facere nōn possum quīn Nuvolārium praeter cēterōs omnēs admīrer! Sed nihil est quod amplius dē hōc disputēmus; nam id omnēs cōnsentiunt, et Nuvolārium et Varziium eōs esse virōs quibus Italī cōnfīdere semper possint quotiēscumque prō patriae nostrae laude et nōmine dēcertandum erit. Sed nesciō an animadverteris hunc, quem ad spectandum locum dēlēgimus, nōn satis esse idōneum ex quō probē dīgnōscī possit quantum automobiliōrum ductōrēs perītiā valeant. Praestābat apud «Torrēnerī» nōs cōnferre ad certāmen spectandum!
Non lo nego; ma per l'abilità, il cuore e l'audacia con cui gareggia, non posso fare a meno di ammirare Nuvolari sopra tutti! Ma non c'è ragione di disputare più a lungo di una cosa su cui tutti siamo d'accordo, che cioè Nuvolari e Varzi sono tali uomini in cui l'Italia può sempre confidare ogni qualvolta si dovrà combattere per la gloria della patria nostra! Questo posto, che abbiamo scelto, non è adatto a farsi un'idea esatta dell'abilità dei piloti. Sarebbe stato meglio andare nelle vicinanze di «Torrenieri» a vedere il passaggio!
Antōnius
Quā dē causā?
Perché?
Benedictus
Numquamne locum vīdistī? Illīc via per continuōs anfractūs ascendit ut quasi per orbēs quōsdam circumagī videātur; ut possint vērē, quī adsint, dē autistārum perītiā iūdicāre. Hinc, ubī sumus, parum vel nihil cōnicere licet.
Non conosci la località? Ivi la strada fa molte curve difficili, e sale a torniquets. Perciò lì si vede davvero l'abilità del guidatore; ma qui dove siamo noi, si capisce poco o nulla.
Antōnius
Autocinetō opus erat, sī quis ibī in tempore certāminī adesse voluisset.
Era necessaria un'automobile, per potere fare a tempo ad assistere alla gara.
Antōnius
Quantum mē iuvāret, sī raeda mōtōria, meō arbitriō, ūtī possem! Iam diū in animō habeō artem regendī autocinetī discere, ut pūblicē probātus facultātem assequī possim huiusmodī māchinās gubernandī.
Come mi piacerebbe avere un'automobile! Già da un pezzo penso di frequentare la scuola di guida, in modo da potere avere il permesso di guidare autoveicoli.
Benedictus
Tesserulam pūblicae probātiōnis assequī difficile quidem nōn est; raedam mōtōriam emere, ea difficultās!
Non è difficile procurarsi la patente; comprare l'automobile, qui è il difficile!
Antōnius
Ipse in hāc cōgitātiōne quiēscō: nōn omnia quae mala videantur, ea semper nocēre; rēctē quī dīxit «saepe ex malō, quod vidētur, bonum!» Nūlla enim ferē diēs praeterit quīn dē aliquā clāde nūntius adferātur ad autocinetā referenda. Praestat vītāre perīculum quam imprūdenter obīre; nōnne id mēcum cōnsentis?
Non tutto ciò che appare spiacevole nuoce; ben disse chi disse: «Dal male il bene». Non passa quasi giorno che non si legga nei giornali qualche sciagura automobilistica; è meglio evitare il pericolo che andargli incontro. Non ti sembra?
Benedictus
Quod dīxistī tōtum probāre nōn possum; nam sī omnēs in hāc sententiā semper mānsissent, quidnam hominēs prōfēcissent? Nūlla sunt incrēmenta nātiōnum ubī virtūs atque animus dēsit ad fortissima quaeque audenda; recordāre ea quae noster Dux semper monet: «aliēnum esse ā viā et ratiōne aetātis nostrae studium nimiae commoditātis et quiētis, cum dētrīmentō dignitātis coniūnctum; meminerint lictōriī virī: in prīmīs audēre semper!»
Non posso approvare quello che tu dici; infatti, se gli uomini fossero rimasti in codesta tua idea, qual progresso mai avrebbero fatto? Non c'è sviluppo alcuno di civiltà e di potenza di popolo, quando manca l'animo ad osare i maggiori rischi; ricordati dell'ammonimento continuo del Duce: «È contrario all'indirizzo di vita dei nostri tempi l'amore per il quieto vivere, quando ne vada di mezzo la dignità; si ricordino i Fascisti di osare sempre!»
Antōnius
Sit sānē vērum; sed nōn videō quid incrēmentī hūmānō generī huiusmodī certāmina afferre possint.
Sia pur vero; ma non vedo quale incremento all'umano genere possano portare queste manifestazioni sportive.
Benedictus
Lūdō an sēriō dīcis? Tēne fugere quantum ex hīs certāminibus ūtilitātis prōveniat! Equidem mīror! Nēmō est quīn videat ex hōc certāminum genere multōs factōs esse et fierī et futūrōs prōgressūs in arte quae ad mōtōriās raedas aedificandās attinet, sīve ad firmitātem sīve ad commoditātem respiciās.
Lo dici sul serio o per ischerzo? Come non accorgersi dell'utilità che da queste gare deriva! Me ne meraviglio! Si fa presto a capire che, in conseguenza appunto di queste prove, si sono fatti progressi nell'industria automobilistica, sia per quel che riguarda la sicurezza, sia la comodità degli automezzi.
Antōnius
Quīnam hī prōgressūs?
Quali mai progressi?
Benedictus
In prīmīs quod ad velōcitātem attinet; sed et ad elegantiam et sēcūritātem facile adiungere potes.
Prima di tutto nella velocità, ma anche di eleganza e di sicurezza di guida.
Antōnius
Quod ad sēcūritātem et elegantiam pertinet, tēcum cōnsentiō; eaque habeō et ūtilia et probanda; sed nimia velōcitās, meā quidem sententiā, plus usque dētrīmentō quam ūtilitātī est quī regunt!
Per quel che riguarda la sicurezza ed eleganza son d'accordo con te, perché le ritengo cose utili e lodevoli; ma l'eccessiva velocità, a mio parere, nuoce più che non giovi!
Benedictus
Iam intellēxī tēcum dē hīs disserere nihil aliud esse quam tempus et operam perdere!
Mi sono accorto che discutere con te di certe cose, è lo stesso che perdere il tempo e la fatica!
Antōnius
Nōlī tē nimium in hāc rē iactāre! Inter omnēs cōnstat tē esse in hāc rē quam maximē versātum! Attende! Aliud autocinetum trānsitūrum est!
Non ti vantar troppo! Lo sanno tutti che tu sei un intenditore in materia! Sta' attento! Sta per passare un'altra macchina!
Benedictus
Quō numerō distinctum? Quis rēctor? Cum hōc praeteriit, nūllum aliud exspectāre possum; nōlim parentēs meī dē mē sollicitī sint!
Che numero ha? Chi è il pilota? Passata questa, non posso trattenermi di più; non vorrei che i miei genitori stessero in pensiero!
Antōnius
Id rēctē tandem dīxistī! Ego quoque dēsīderiō cibī iamdūdum labōrō; mihī vidēre videor pullum gallīnāceum scītē assum mē domum vocantem! Vidē! Vidē! Caracciola praeterit, quī vir aemulus Nuvolārī proximē neque immeritō habētur. Deus faveat Italicīs colōribus! Utinam prīmī mētam attingere Italī possint!
Finalmente ne hai detta una giusta! Anch'io da un pezzo sento un formidabile appetito; mi sembra di vedere un pollo arrosto che mi chiama a casa! Guarda! Guarda! Passa Caracciola, quello che è stimato giustamente emulo di Nuvolari. Che Dio aiuti i nostri campioni sì che giungano primi al traguardo!
Benedictus
Hōc est in vōtīs!
Questo è nei voti!