Dialogī Familiārēs - Pars Secunda - Dialogus Secundus

Exāmen super signō sermōnis vernāculī.

Persōnae:
Frisius, Ignātius, Praeceptor, Michaël, Natālis, Hugō, Aegidius, Pamphilus, Gerārdus.
Ignātius
Quae est hōra, Frisī?
Wat ure is 't, Frisi?
Frisius
Haud ita prīdem sonuit sexta et media. Sed quō fīne ex mē quaeris, quotā esset hōra, māternō sermōne?
En is niet langhe geleden dat 't half seven ghe-slaghen heeft. Maer tot wat eynde haeghde ghp van my, wat ure dat t'was, in't Vlaemsch?
Ignātius
Struēbam tibī insidiās — namque sī Latīnē nōn respondisses, captus erās.
Ick sochte u te bedrieghen: want, waert dat ghp in Latijn niet gheantwoont en hadt, ghp soudt ghevat zijn.
Frisius
Scīlicet tibī impūnē licēbit loquī vernāculā linguā, mihi nōn item.
Al oft ghy onghestraff mocht duytsch spreken, en ick niet.
Ignātius
Facta est ā magistrō potestās circumferentī signum obiiciendī, ad prīmum congressum, verbum aliquod vernāculum, perīclitandī grātiā.
Den meester heeft oorlof ghegheven aen den ghenen die het signum heeft, die hem eerst ontmoeten, aen te spelen in't duytch om hem te proeven.
Frisius
Hoc est hominem dē imprōvisō opprimere.
Dat is den mensch onversins over-vallen.
Ignātius
Immō dolus est longē cautissimus — contrahentium quemvis suspēctum reddit nē is forte sit qui observat locūtūrōs vernāculā ōrātiōne.
T'Is een voorsichtigh bedrogh: het gheeft ons achterdencken, dat een jegelyck die ons aenspreecht, machte zijn die let op die duytsch sullen spreken.
Frisius
Quandō spem tuam frustātus sum, gaudeō.
Ick ben blijde, ghemerckt ick uwe hope hebbe bedroghen.
Ignātius
Ego quoque tē māluī nōn dēprehendere.
Ick hebbe oock liever ghehadt u niet te bevinden.
Frisius
Bene habet — euntēs ergō Latīnē cōnsābulēmur tantisper.
Deer wel: laet ons dan een luttel in't Latijn t'samen spreken al gaende.
Ignātius
Iam in scholā dēsīderor — cēnsor agō; ē prīmīs adsim oportet.
Ick moet zijn in school, ick ben censor, ick moet van de eerste zijn.
Frisius
Mātūrē satis aderimus — vīx prīmum signum ad classem datum est, aut nē vīx quidem.
My sullen in tydts komen: 't is maer het eerste ghelupt, oft noch niet.
Ignātius
Gaudeō mē tibī occurrisse, quōcum līberē Latīnē colloquar.
Ick ben blijde dat ick u ontmoet hebbe, met wien ick in't Latijn vrijelijck spreken magh.
Frisius
Et ego pariter — quotiēs incidō in dissolutōs illōs tabulāsnōstrōs, furtim dēclīnō ā cōnsortio.
En ick oock: foo dickwils als ick ontmoette onse onghebonden clappers, gaen ick heymelijck wegh uyt hun gheselschap.
Ignātius
Quid cum illīs agāmus, quibus nōn est cūrae sermō Latīnus, sed nihil aliud quam inānes crepant fābulās vernāculās?
Wat souden wy met die handelen, die gheen sorghe en hebben om Latijn te spreken, en niet anders en rallen als duytsche klaperijen?
Frisius
Sī admonueris officiī, nōn patiuntur — īrident praetereā.
Vermaent ghyse, zij worden gram en lacchen u daer en boven uyt.
Ignātius
Īrident, āis? Quīnimmō manūs nōn abstinent violentās — cum nūper mē quidam offendisset in quōdam angipōrtū, infrēgit mihi in utrāmque malam duōs ingentēs colaphos, et aufūgit ē vestīgiō.
Lacchen uyt, seght ghp? Sp en houden oock niet op van te slaen: als mp onlanghs eenen vonde in een seker kleyn engh straetken, gaf hy mp twee groote kaeck-smeten op alle beyde mijn kaecken, ende liep terstont deur.
Frisius
Quid tū, quaesō, intereā?
Wat dede ghp daer en-tusschen?
Ignātius
Flēbam, inultus ut puer.
Ick weende, als een kint dat sich niet en kan wreken.
Gerārdus
Trādō tibī signum, Ignātī.
Ick gheve u het signum, Ignati.
Ignātius
Cuius reī signum?
Wat signum?
Gerārdus
Sermōnis vernāculī.
Dat ghp duytsch hebt ghesproken.
Ignātius
Nempē?
Ghelooft het foo.
Gerārdus
Ā tergō vōs suspēnsō gradū īnsecūtus sum.
Ick volghde u van achter aen foetiens.
Frisius
Quid tum?
Wat dan?
Gerārdus
Percēpī verba vernācula.
Ick hebbe verstaen de duytsche woorden.
Ignātius
Quō sēnsū?
Met wat sin?
Gerārdus
Hīscē auribus.
Met dese oogen.
Ignātius
Nae tū surdaster es — sed illud pēius quod malē audīs.
Voor waer ghp zijt eenen doven: ende dat quaerder is, ghp en hebt gheenen goeden naem.
Gerārdus
Ā quō vitiō?
Om wat faute?
Ignātius
Ā fraudē et mendāciō.
Om bedrogh en leugens.
Gerārdus
Negāsne tē fuisse locūtum?
Looghent ghp, dat ghp hebt ghesproken?
Ignātius
Negō locūtum vernāculē, et pernegō.
Ick loochent, dat ick hebt duytsch ghesproken, ende herloochene 't.
Gerārdus
Cōram magistrō disceptābimus — sunt mihi quibus vōs convincam testibus.
Wp sullen 't by den meester ondervraghen: ick hebbe ghhetuyghen daer ick u mede sal overtuyyghen.
Ignātius
Habeō quōs oppōnam gemīnōs.
Ick hebber twee, die ick daer teghen stelle.
Gerārdus
Quōs?
Welche?
Ignātius
Hunc Frisium et tuam cōnscientia, quae est prō mille testibus ex vetere verbō: Cōnscientia mīlle testēs.
Desen Frisius, ende uwe conscientie, de welcke is foo veel als duysent ghetuyghen, naer het oudt spreeck-woordt: De conscientie duysent ghetuyghen.
Gerārdus
Vidēbitur.
Men sal 't sien.
Ignātius
Sānē.
Toch.
Frisius
Sed quī tam sēnsim sine sēnsū ad scholam pervēnimus!
Maer hoe zijn wp foo allenskens sonder op te letten tot aen de schole ghekomen?
Ignātius
Sīc ferē cōnsābulantibus ūsū venīre solet.
Soo pleghe 't by naer te gheschieden aen die, de welcke t'samen kouten.
Frisius
Age, ingrediāmur sine murmure et strepitū, nē officiāmus studentibus.
Cloeck, laet ons sonder rammoer ende ghetier in gaen, op dat we niet en beletten de welcke studeren.
Aegidius
Placetne, Reverende Domine, ut īnstituātur exāmen super signō sermōnis vernāculī?
Belieft het u, eerweerdigh Heer, dat men ondersoeck doe van het signum der duytsche tael?
Praeceptor
Īnstituātur.
Dat men 't doet.
Aegidius
Post nūperum exāmen iussus erat observāre locūtūrōs Michaël.
Para het leste ondersoeck was 't Michiel gheboden te beletten op die souden spreken.
Praeceptor
Michaël, num dēprehendistī quempiam?
Michiel, hebt ghp jemandt bevonden?
Michaël
Etiam, Domine — in coronam integram garrientium incidī.
Jae ick, eerweerdigh Heere: ick ben in een heel ronde klappers ghevallen.
Praeceptor
Ubīnam locī?
Op wat plaetse?
Michaël
In areā prō scholīs — īnsinuāvī mē in circulum, aliquandiu tacuī, mox interrumpī fābulās, signum in Hugōnem trānstulī.
Op de plaetse voor de scholen; ick heb my in de ronde ghevoeght; ick heb eenen tijdt lanck ghesweeghen; terstont daer naer den kout onderbroken; het signum aen Hugo overghegheben.
Hugō
Fateor — sed ego porrō in Natālem.
Ick bekent: maer ick daer naer aen Natalis.
Natālis
Immeritō, Pater.
Onrechtveerdiglyck, eerweerdigh Pater.
Hugō
Immō vērō meritissimō.
Ja, rechtveerdelijck.
Natālis
Referam ut sē rēs habēbat, Reverende Pater, et fās sit mihi proloquī.
Ick sal vertellen hoe de saecke is, eerweerdigh Pater, ist dat my gheoogloft is te spreken.
Praeceptor
Ēloquere.
Brght op.
Natālis
Prōdeuntem ē gymāsiō adoritur mē Hugō — salūtāre iubet sermōne patriō.
Hugo balt my aen, uyt de schale komende: hp groet my met in-lantsche tael.
Hugō
Sub initium intendere licet fallāciam — tria modō verba prōtulī.
Men magh in't beginsel listen legghen: ick heb maer die woorden ghesproken.
Praeceptor
Nē dicentem interpellā — sinās ēloquī; deinde dabitur tibī locus pūrgandī.
En spreeckt er niet tusschen; laet hem uyt spreken: Daer naer sal u tijdt ghegheven worden om u te ontschuldighen.
Natālis
Ūnā nōs domum cōnferimus — orditur histōriam texere bene prōlīxam, quae recēns in scholā contigerat. Ūnicē sēcūrus signī, multīs verbīs ultrō citrōque per viam habitis, pervēnerāam ad aedēs nostrās. Interpōnit Hugō verbum Latīnum ūnum aut alterum — ego imprūdēns finiō sermōnem vernāculīs verbīs. Ibi impingit mihi signum Cēnsor ēgregius.
Wy gaen t'samen t'huyps: hy begint een wel langhe historie te verhalen, die onlanghs in de schole gheschiedt was, seer wel gherustover t'signum. Des te woorden over en weer over wegh ghehaddt hebbende, was ick ghekomen tot aen ons huyps: Hugo spreeckter een ofte twee woorden Latijn tusschen, ende ick on-versins sluypt de kout in't duytsch. Daer slender my het signum aen, den schonen Censor.
Praeceptor
Neuter vestrum est extrā noxam — dē utrōque mox vidērō.
Gheen van u twee is buyten schult: van alle beyde sal ick daer naer sien.
Aegidius
In quem signum transscrīpsistī, Pamphile?
Aen wien hebt ghp het signum overghegheven, Pamphile?
Pamphilus
Nēminem potuī dēprehendere loquentem patriā linguā.
Ick en hebbe niemant konnen betrappen duytsch sprekende.
Praeceptor
Nōn indāgāstī, opīnor.
Ick meyne dat ghp het niet ondersacht en hebt.
Pamphilus
Pāce tuā dīxerim, Reverende Pater — ego vērō indāgāvī perquam sollicitē. Quemcumque offendī circulum garrientium, huic mē admiscuī — nēminem ūnum quīvī opprimere.
Met uwen goeden oorlof, eerweerdigen Pater: ick hebbe seer neerstelijck ondersocht. Ick hebbe my in-ghesteken onder alle de rondekens van de klappers; ick en hebbe niemandt konnen betrappen.
Praeceptor
Tuam in aucupandō probō solertiam — caeterōrum in ūsurpandō sermōne Latīnō cōnstantiam.
Ick prijse uwe neerstigheydt in't ondersoecken, ende de stantvastigheydt van de ander in Latijn te spreken.
Aegidius
Alter postrēmōrum est Pamphilus — alter aut Hugō sit oportet aut Natālis. Uter cadet causā ex iūdiciō Reverentiae vestrae?
Een vande leste is Pamphilus; den anderen moet Hugo zijn, oft Natalis: wie van twee sal het proces verliesen naer het oordeel van u eerweerdigheydt?
Praeceptor
Dolō malō ūsus est Hugō — circumferat denūō.
Hugo heeft bedrogh ghebzuyckt: dat hy het wederom overghegheve.
Aegidius
Trāditūrī sunt signum in crāstinum Hugō et Pamphilus.
Teghen morghen sullen het signum resigneren Hugo, ende Pamphilus.
Praeceptor
Praeter pēnsum cotīdiānum scrībat uterque exempla singula super singulīs praeceptīs Rūdimentōrum.
Behalven de daghelycksche occupatien, dat sy beyde schrijven een exempel op elcken reghel vande figure.
Next ⟶