Dialogī Familiārēs - Pars Secunda - Dialogus Quārtus Decimus
Petītur facultās ad varia.
Persōnae:
Praeceptor, Faustus, Iuvenālis, Conrādus.
Praeceptor, Faustus, Iuvenālis, Conrādus.
Faustus
Reverende Domine, erubēscō tot monērī dē garrulitāte — cupiō deinceps tacitūrnus esse in scholā sī quis alius — sed ūnum ōrō Reverentiam vestram.
Eerweerde, ich ben beschaemt dat ick foo dickwils vermaent worde van de klappernije: ick wil vooraen stil swijghen in de schole, foo seer als jemandt: maer ich bidd' u Eerw: een saecke.
Praeceptor
Quid illud, adolescēns?
Wat is dat, Jongelinck?
Faustus
Ut mihi liceat mūtāre locum cum quōvīs aliō.
Dat ich magh van plaetse veranderen met wie het zij.
Praeceptor
Locum, nōn ingenium mūtābis, ut coniiciō.
Ghp sult van plaetse veranderen, maer niet van aert, foo ich gisse.
Faustus
Cōnfirmō fore ut secus ēveniat. Nunc assideō Emmanuelī illī — puer est inquiētus; identidem mē irritat, modō hōc modō illud īnsusurrat ad aurēs.
Ich belove dat het anders sal gheschieden. Ick sitte bp Emanuel: het is een ongherust kindt: hy terght my ghhedaerigh: nu dit, nu dat blaest hy mp in d'onzen.
Praeceptor
Simulāte indignārī — dēsinet.
Voudt u als gram; hy sal het laeten.
Faustus
Nēquāquam — collocet mē Reverentia vestra, ubi placuerit, modō nē prope Emmanuelem. Obmūtēscam illicō, et pendēbō ōre magistrī docentis.
Gheensins: Stelt u Eerw: my daer 't hem belieft, als het op Emanuel niet en is: ich sal terstont stom swijghen, ende neerstigh toe-hooren naer den meester.
Praeceptor
Tentābō.
Ich sal proeven.
Iuvenālis
Licetne per Reverentiam vestram, ut ā merīdie provocem adversārium ad disputandum dē praeteritīs et supīnīs verbōrum, dē nōminum comparātiōne et in expōnendīs adagiīs?
Ist uwe Eerweerdigheydt tevreden dat ick mijnen adversarius naer den noen beroerpe om te disputeren de praeteritis, & supinis verborum, de nominum comparatione, ende in uyt te legghen de spreeck-woorden?
Praeceptor
Quod pretium vīs esse victōrī?
Wat paijs wilt ghp voor den winder stellen?
Iuvenālis
Dēpōnō notās dīligentiae ex parte Rōmānōrum vīgintī — oppōnat ille, sī ausit, totidem.
Ick stelle twinigh noten van de Romeynsen: dat hy er oock foo veel teghen stelt, is 't dat hy derft.
Praeceptor
Faciam tibī provocandī potestātem.
Ick sal u oorlof gheven om te beroepen.
Iuvenālis
Insuper Prīncipem dīligentiae ad certāmen provocō, ut ipsum exclūdam locō. Diūtius quam parī possim, tam honōrificō potitur soliō.
Daer en boven beroep' ich den Princeps diligentiae om zijn plaetse te winnen. Op besit foo treffelijcke plaetse langer als ick wel kan verdraghen.
Praeceptor
Vidēsis nē utrīmque spē excidās. Alterum ē duōbus lacessē — nam quī duōs sectātur lepōrēs, neutrum capit.
Siet wel toe dat ghp gheen van twee en krijght. Gaet een van twee aen: want die naer twee hasen jaeght, krijght gheen van beyde.
Conrādus
Placetne tibī, Reverende Domine, ut conveniam Patrem Praefectum?
Belieft het u Eerweerde dat ick by den Pater Praefectgae?
Praeceptor
Ubīnam est?
Waer is hy?
Conrādus
In areā modō erat, vel inambulat cum magistrō Poēseōs in porticū.
Hy was terstont op de plaetse, oft wandelt in de gaelderije met den meester van Poesis.
Praeceptor
Quid illī habēs dīcere?
Wat hebt ghp hem te segghen?
Conrādus
Herī vesperī adīvī eius nōmine causidicum quendam nōbīs vīcīnum dēstinātūrus epistulam — nunc illī respōnsum referam, sī placeat.
Ick hebbe gister avondt uyt zijnen naem een brief ghedraghen aen eenen advocaet, die by ons huyps woondt: nu sal ick hem antwoorde brenghen, is 't dat u belieft.
Praeceptor
Placet.
Det belieft mp.
Faustus
Placetne Reverentiae vestrae mihi facere potestātem recurrentī domum? Quam mox revertār.
Belieft u Eerweerdigheydt my oorlof te gheben om naer huyps te gaen? Ick sal terstont wederom komen.
Praeceptor
Quid tē urgit?
Wat praemt u?
Faustus
Excidit mihi scrīptūram adferre et pēnsum.
Ick hebbe vergeten mijnen thema mede te brenghen, ende pensum.
Praeceptor
Suspicor tē alterum exemplum thēmatis nōn dēscrīpsisse.
Ick ghisse dat ghp uwen thema niet en hebt uyt-gheschreven voor de tweede reyse.
Faustus
Salvā pāce tuā, Domine — dēscrīpsī hodiē prīmō māne. Sēposueram dum exsiccārentur characterēs — deinde nōn meminī recondere inter capsam. Dā veniam, Reverende — imprūdēns fēcī.
Met oorlof Eerweerde, ick hebb' hem van daegh heel vroegh uyt-gheschreven. Ich hadde hem te drooghen gheleedt: daer naer hebb' hem vergheten in mijn casse te steken: vergeeft het mp, Eerweerde: ick heb 't onwetens ghedaen.
Praeceptor
Atque ego prūdentem tē faciam et memorem.
Ick sal u wel wetende ende ghedachtigh maecken.
Faustus
Sī umquam posthāc, nōn recūsō supplicium.
Is 't dat noch eens gheschiedt, ick en weygere gheen straffe.
Praeceptor
Ī, sed revertere ē vestīgiō.
Gaet, maer komt terstont wederom.
Faustus
Sine morā hīc adero.
Terstont sal ich hier zijn.
Conrādus
Reverende Domine, cum nōn ita prīdem commodāssem aulae tapētia et argentea candēlābra ad ornāndum sacellum Sodālitātis, pollicita est mihi Reverentia vestra singulārem immūnitātem — licetne ut hodiē fruar?
Eerweerde, als ick onlanghs ghelent hadde tapijten, ende silvere candelaers om de cappelle van de Sodaliteydt te vercieren, foo heeft u Eerw. mp een besonder privilegie belooft: mach ick 't van daegh ghenieten?
Praeceptor
Quid postulās immūnitātis?
Wat privilegie braecht ghp?
Conrādus
Ut liber sim ā scrīptiōne crās reddendā.
Dat ich bap zij van morghen thema te gheven.
Praeceptor
Et aequum tū postulās, et ego cupiō stāre prōmissīs. Estō immūnis.
Ghp braecht dat recht is, ende ick wil mijn belofte houden. Zijt bap.
Conrādus
Agō maximās grātiās.
Ick bedancke u Eerw: seer.
Praeceptor
Abī.
Gaet wegh.
Conrādus
Quoniam coepit esse benigna Reverentia vestra, fac mihi amplissimam, quaesō, grātiam.
Aengheisien dat u Eerw. goet-ghunstigh heeft begonst te zijn, doet mp een volle gratie, ick bidde u.
Praeceptor
Quid amplius expetīs?
Wat vraeght ghp meer?
Conrādus
Ut merear et pēnsō liberārī — dēscrībendus est mihi Graecē decalogus.
Dat ick magh van pensum verlost wesen: ick moet de thien gheboden in't Griecks schrijven.
Praeceptor
Exōrābō tibī ut cōnfidō apud magistrum tuum immūnitātem. Liber estō.
Ick sal u op uwen meester, foo ick hope, verlossighe verwerven. Zijt verlost.
Conrādus
Habeō grātiam — sī cubī deinceps operā meā ūsuī fuerit Reverentiae vestrae, exhibēbō mē prōmptissimum.
Ick bedancke u Eerw: is 't dat u Eerw: mp voorstan meer van doen heeft, sal mp beerdigh thoonen.
Praeceptor
Nōn repudiō.
Ich en verstoote het niet.
Faustus
Reddat mihi, obsecrō, Reverentia vestra crepundia illa, hīscē diēbus mihi ērepta.
Ick bidd' u Eerw: gheeft my die speel-dinghen wederom, die my dese daghen af-ghenomen zijn.
Praeceptor
Nōn eō ēripuit, ut mox restituam.
Ich en hebs daer om niet af-ghenomen om terstont wederom te gheven.
Faustus
Fateor mē violāsse mandātum praeceptōris, cum in scholam intulī — posthāc numquam importābō.
Ich bekenne dat ick overtreden hebbe het ghebodt van den meester, als ickse in schole ghebzocht hebbe: ick en salse vooraen nimmermeer mede brenghen.
Praeceptor
Quās autem rēs repetīs?
Maer wat saecken braecht ghp weder?
Faustus
Reddat mihi, quaesō, Reverentia vestra bombȳcēs meōs — metuō nē moriantur famē; globulōs; sunt inter eōs marmoreiī trēs quattuorve — forcipem; nōn est meus, spectat ad sorōrem — deinde imāginēs, libellum, cultellōs.
Gheeft my weder, Eerw: mijn side-worme; ick dreese dat se van hongher sullen sterven: de calichers; onder de welche drie oft vier marbelen zijn; de scheire: t'is de mine niet, sp behoort mijn suster toe. Daer en boven de beeldekens, het boecxhens, ende de meshens.
Praeceptor
Hodiē recipiēs quidem — at sī tē umquam aliās attulisse dēprehenderō, extrēmum tunc vidēbis.
Ghp sult dit wel van daegh wederom krijghen: maer is 't dat ich u noch eens bevonden sal hebben die mede-ghebzocht te hebben, ghp en sult het daer naer niet meer sien.
Faustus
Cavēbō thēsaurum hunc expōnere praessentī perīculō.
Ich sal my wachten van sulcken schade in periyyckel te stellen.
Iuvenālis
Reverende Domine, placetne paulisper nōbīs dare clāvem scholae? Omīsimus fascēs librōrum, cum exībāmus inservitūrī Sacrō.
Eerw: belieft het u gheeven den sleutel van de schole? We hebben onse boeck-sachen daer ghelaten, als wp zijn de Misse gaen dienen.
Praeceptor
Obliviōsī! Atquī iusseram ūnā vōbīscum ad sacrārium adfurrētis.
Verghetachtigh! Ick hadde bevolen dat ghp se sout mede dragen naer de sacristie.
Iuvenālis
Excidit nōbīs praefestīnātiōne — iam iam referēmus.
Byt haeste hebben wp het vergheten: wp sullen hem terstont weder brenghen.
Iuvenis
Ecce clavem, observande Domine. Licētne per Reverentiam vestram ut nōs cōnferāmus domum? Iam Missae sacrificiō interfuimus.
Siet Eerw: daer is den sleutel weder. Belieft u dat wy nu naer huyps gaen? We hebben Misse ghehoort.
Praeceptor
Hāc lēge, ut nē per plateās tergiversēminī.
Op die conditie dat ghp-lieden langhs de straeten niet en draelt.
Iuvenis
Rēctā domum properābimus.
My sullen recht naer huyps gaen.
Conrādus
Reverentia vestra praeest sodālitātī Angelōrum — iam diū est cum et ego optāvī esse dē numerō sodālium. Placetne mē hodiē recipere in sodālem?
Eerweerdigheydt heeft last vande sodaliteyt der Enghelen: over langh hebb' ich ghewenscht daer in te wesen; belieft u mp van daegh fodalis te maecken?
Praeceptor
Quālēs mihi mōrēs pollicēris in posterum?
Wat manieren belooft ghp my voortan?
Conrādus
Quālēs exigunt lēgēs sodālium, ut spērō.
Sulcke als de reghels vereyschen, ghelijck ick hope.
Praeceptor
Ampla prōmissa! Merēris ut nōmen tuum referam in album sodālium — et referam Dominicō diē proximē īnstante.
Schoon beloften! Ghp verdient dat ghp onder de sodales ghestelt wordt, ende ick sal der u oock in stellen teghen den naesten Sondagh.
Conrādus
Licētne ut illō diē conveniam ūnā cum sodālibus reliquīs?
Mach ick oock alsdan met de andere sodales komen?
Praeceptor
Per mē licet.
Ick ben te vreden.
Faustus
Nequeō diūtius nītī genibus, observande Domine — placētne mihi potestātem facere sedendī in scamnō?
Ich en kan niet meer knielen, Eerw: belieft u my ooirlof te gheven om te sitten?
Praeceptor
Nē ūnīus quidem Sacrī spatiō potes genibus incumbere? Quid tibī obstat?
En kont ghp niet den tijdt van een Misse knielen? Wat belet u?
Faustus
Herī prōcidī in genua inter lūdendum — alterum genu graviter offendī. Cecidī domī dē scālīs — impēgī tibiam in gradum, laesī mē ad sanguinem. Dēficiunt mē vīrēs in genua subsidentem — Pater, placētne ut sedeam?
Ich hebbe gisteren al spelende op mijn knien ghevallen: ick hebbe d'een seer ghequetst. Ick hebbe t'huyps van de leere ghevallen: ick hebbe mijn scheen ghestooten teghen den trap, ick hebbe mp ghequetst tot den bloede. Ich en kan niet langher knielen: belieft u, Pater, dat ich sit?
Praeceptor
Quid ita?
Hoe foo?
Faustus
Metuō nē linquar animō — sentiō vertiginem capitis; labōrō ex intestīnīs; malē habet stomachus, dolet caput.
Ich breese flauw te worden: mijn hooft dreyt; mijnen buypck doet mp seer; ick hebbe een quaede maghe; mijn hooft doet my seer.
Iuvenis
Licētne per Reverentiam vestram ut eam cōnfessūrus dē peccātīs?
Belieft u Eerw: dat ich naer de biechte gae?
Praeceptor
Quid rogās?
Wat vroeght ghp?
Iuvenis
Placētne Reverentiae vestrae mihi cōpiam facere cōnfitendī peccāta?
Belieft u Eerw: mp oorlof te gheben om te gaen biechten?
Praeceptor
Herī litaniārum tempore id factum oportēbat.
Op moest gisteren ten tijde van de litanien dat gedaen hebben.
Iuvenis
Sīc et cōnsuēvī — sed sacerdōs quī mihi est ā cōnfessiōnibus herī aberāt domō — vacābat sēdīle.
Soo ben ick oock ghewoon te doen: meer den Priester die mijn biechte hoozt, was gisteren uyt den huyse ghegaen: den stoel was leegh.
Conrādus
Placētne, observande Domine, ut accēdam ad suscipiendum sacratissimum Eucharistiae Sacrāmentum? Placētne mihi facere potestātem commūnicandī Corporī Dominī?
Belieft u Eerw: dat ick gae om te nutten het H. Sacrament des Autaers? Belieft u Eerw: mp oorlof te gheben om te communiceren?
Praeceptor
Accēdēns fīnitō sacrō — nōn enim iam distribuitur Corpus Dominī. Intereā temporis ad epulum istud dīvīnum animum comparā.
Ghp sult gaen naer de Misse: want men reyckt nu niet uyt het lichaem des Deeren. Daer-en-tusschen bereydtu wel tot die Goddelijcke maeltijdt.
Faustus
Utinam placeat Reverentiae vestrae dare mihi veniam ut absim crās māne ā scholā — eundum mihi est rūs cum parentibus.
Och oft het beliefde u Eerw: mp oorlof te gheben om morghen van de schole te blijven! Ick moet buyten gaen met mijn ouders.
Praeceptor
Sīquidem mihi vidēbitur.
Te weten, is't dat ick 't goet vinde.
Faustus
Omnīnō, sīquidem probēt Reverentia vestra.
Jae, is 't dat u Eerw: goet vindt.
Praeceptor
Temperī veniēs ā sacrō.
Op sult noch tijdts ghenoegh komen naer de Misse.
Faustus
Bonā tuā veniā, Pater — proficīscēmur summō māne, ut prīmum pandentur urbis portae.
Met oorlof Eerw: wp sullen vertrecken met den dagh, foo haest als de poorten van de stadt sullen open gaen.
Praeceptor
Quō cōgitātis?
Waer treckt ghp-lieden henen?
Faustus
In vīllam nostram — in pāgō illō celebrantur pāgānālia.
Naer onse hoeve: het is boere kermis in dat Dorp.
Praeceptor
Quandō redibis?
Wanneer sult ghp weder keeren?
Faustus
Crāstinō vesperē in urbe erō — perendīe māne in scholā.
Morghen avondt sal ich in de stadt zijn, over-morghen vroegh in schole.
Praeceptor
Abī — sed inter rūsticōs estō sapiēns.
Gaet, maer weest wijs onder de boeren.
Conrādus
Crās, Reverende Domine, nōn poterō frequentāre scholam — nē gravētur mē excūsāre.
Eerw: morghen en sal ich niet konnen ter schole komen: en maecht geen swarigheydt in my te ontschuldighen.
Praeceptor
Quid impediet?
Wat sal 't beletten?
Conrādus
Ex medicī iūdiciō sūmenda mihi est pōtiō medica ad pūrgandum corpus. Tentātus fuī febriculā hīs diēbus — medicīnam adhibēbō, ut obstem prīncipiīs.
Naer des Medecins oordeel moet ich morghen eenen dranck nemen, om het lichaem te suyveren. Ich hebbe beginsel ghevoelt van een kortsken: ick sal der remedie toe doen, om de beginsels teghen te staen.
Praeceptor
Num tibī aliquandō aperta fuit vēna?
En zijt ghp niet al-temets ghelaeten gheweest?
Conrādus
Immō — nūdiūstertius.
Ja ich, eergisteren.
Praeceptor
Absīs — per mē licet — et valētūdinem cūrā dīligenter.
Blijft af, ich ben te vreden, ende besorghtneerstelijck uwe ghesontherdt.
Iuvenis
Reverende Domine, remittit mē parēns meus ad Reverentiam vestram, et rogat ut liceat mihi abesse ā scholā hodiernō diē et crāstinō.
Eerw: mijn vader seynde my tot u Eerw: ende vraeght dat ich magh van schole blijven van daegh ende morghen.
Praeceptor
Quid causae adfers?
Wat reden brenght ghp bij?
Iuvenis
Cum nūper pater meus decumberet oppressus gravī morbō, māter mea peregrinatiōnem vōvit Hallās Deiparae, sī pater convalēsceret — convaluit, Deō sit grātia, dēfūnctus extrēmō discrīmine. Hodiē persolvet māter vōtum quod nūncupāvit — ipsam comitātūrus sum, sī mihi, Domine, placeat facere potestātem.
Als mijn vader lestmael lagh overvallen met een swaere sieckte, heeft mijn moeder eenen wegh belooft naer onse lieve Vrouwe van Halle, waer 't dat mijn vader ghenas: hy is ghenesen, Godt zij lof, ontkomen hebbende het uytterste perickel. Van daegh sal mijn moeder de belofte betalen die sp ghedaen heeft: ich sal haer vergheselschappen, is 't dat u Eerw: belieft mp oorlof te gheven.
Praeceptor
Suspicor tē hanc veniam ā mātre lacrimīs extorsisse.
Ich gisse dat ghp met kryten desen oorlof van u moeder hebt uyt-gheperst.
Iuvenis
Nēquāquam, Pater — iam in prōcinctū stābam ventūrus ad scholam, cum ultrō mē arcessit parēns, et hāc ipsā dē causā mē allegat ad Reverentiam vestram.
Gheensins, Eerw: ich stondt ghereet om naer schole te komen, ende siet, vanselfs roept mp vader, ende om dese oorsaecke seyndt hy mp tot u Eerw.
Praeceptor
Ibis — sed reductus factus exhibēbis ā parente super hāc rē testimōnium.
Ghp sult gaen: maer weder-ghekeert zijnde sult ghp over dese saecke ghetuygenis brengen van uwen vader.
Iuvenis
Exhibēbō.
Ich sal 't doen.
Praeceptor
Ad āram Virginis Mātris fac nostrī meminēris.
Maeckt dat ghp ons ghedachtigh zijt voor onse lieve Vrouwen Autaer.
Iuvenis
Spondeō, Pater, in mēque recipiō.
Ich belove 't, Eerw: ende neme 't op mp.