Colloquia Familiaria - Colloquium Duodēvīcēsimum

Tū mihi vidēre nōn in aulā nātus, sed in caulā, adeō mōribus es agrestibus. Puerum ingenuem decent ingenuī mōrēs. Quotiēs alloquitur tē quispiam, cuī dēbēs honōrem, compōne tē in rēctum corporis statum, aperī caput. Vultus sit nec trīstis, nec torvus, nec impudēns, nec protervus, nec īnstābilis, sed hilārī modestīā temperātus: oculī verēcundī, semper intentī in eum, cuī loqueris: iūnctī pedēs, quiētae manūs. Nec vacillēs alternīs tibiīs, nec sint gesticulōsae manūs, nec morde tō labrum, nec scabitō caput, nec foditō aurēs. Vestis item ad decōrum compōnātur, ut tōtus cultus, vultus, gestus et habitus corporis ingenuam modestiam et verēcundam indolem prae sē ferat.

Quid sī mediter?

Fac.

Siccine satis?

Nōndum.

Quid sī sīc?

Propemodum.

Quid sī sīc?

Hem satis est; isthuc tene, nē sīs ineptē loquāx aut praeceps. Nec vāgētur animus interim, sed sīs attentus, quid ille dīcat. Sī quid erit respondendum, id facitō paucīs ac prūdenter, subinde praefātus honōrem, nōnnunquam et additō cognōmine, honōris grātiā: atque īdentidem modī cē flectās alterum genū, praesertim ubi respōnsum absolverīs. Nec abeās, nisi praefātus veniam, aut ab ipsō dīmissus. Nunc age, specimen aliquod huius reī nōbīs praebe. Quantum temporis āfuistī ā māternīs aedibus?

Iam sex fermē mēnsēs.

Addendum erat, domine.

Iam sex fermē mēnsēs, domine.

Nōn tangeris dēsīderiō mātris?

Nōnnunquam sānē.

Cupis eam revīsere?

Cupiō, domine, sī id pāce liceat tuā.

Nunc flectendum erat genū. Bene habet. Sīc pergitō. Cum loqueris, cavē nē praecipitēs sermōnem, aut haesitēs linguā, aut palātō immurmurēs, sed distīnctē, clārē, articulātē cōnsuēscitō prōferre verba tua. Sī quem praeterībis nātū grandem, magistrātum, sacerdōtem, doctōrem, aut alioquī virum gravem, mementō aperīre caput, nec pigeat īnflectere genū. Itidem facitō, cum praeterībis aedem sacram, aut imāginem crucis. In convīviō sīc tē praebēbis hilārem, ut semper meminērīs, quid deceat aetātem tuam: postrēmus omnium admovētō manum patīnae. Sī quid dātur lautius, recūsātō modestē: sī īnstābitur, accipe, et age grātiās: mox dēcerptā portiunculā, quod reliquum est, illī redditō, aut alicuī proximē accumbentī. Sī quis praebibet, hilariter illī bene precātor, sed ipse bibitō modīcē. Sī nōn sitīs, tamen admovētō cyathum labiīs. Arrīde loquentibus: ipse nē quid loquāris, nisi rogātus. Sī quid obscoenī dīcētur, nē arrīde, sed compōne vultum, quasi nōn intelligās. Nē cuī obtrectātō, nē cuī tēmet antepōnitō, nē tua iactātō, nē aliēna dēspīcitō. Estō cōmis, etiam ergā tenuis fortūnae sodālēs. Nēminem dēfertō. Nē sīs linguā futilī. Ita fiet, ut sine invidiā laudem inveniās, et amīcōs parēs. Sī videris, convīvium esse prōlīxius, precātus veniam, ac salūtātīs convīvīs, subdūcitō tē ā mēnsā. Vidē, ut hōrum meminērīs.

Dābitur opera, mī praeceptor. Numquid aliud vīs?

Aditō nunc librōs tuōs.

Fiet.