Colloquia Familiaria - Colloquium Vīcēsimum Quārtum

Formulae Colloquendī

Persōnae:
Petrus, Christianus

Grātum mihi fēcistī

Petrus
Grātum mihi fēcistī, quod aliquotiēs ad mē scrīpserīs. Habeō grātiam, quod ad mē crebrius scrīpsistī. Amō tē, quod interdum ad mē litterās dare nōn dēdignātus es. Habeō grātiam, quod crebrīs litterīs mē vīserīs. Agō tibi grātiās, quī litterārum fasciculīs nōs onerāris. Māxima tibi ā mē habētur grātia, quī nōs aliquandō litterīs lacessīverīs. Pergrātum mihi fēcistī, quod nōs dignātus sīs tuīs litterīs. Dēbeō tibi prō tuīs hūmānissimīs ad mē litterīs. Māgnī beneficiī locō dūcō, quod nōn es gravātus ad mē scrībere.

Respōnsiō

Christianus
Immō meum est, dēprecārī culpam impudentiae, quī nōn veritus sim, tibi, hominī tum occupātissimō, tum doctissimō, meīs illitterātīs litterīs obstrepere. Agnōscō solitam tuam hūmānitātem, quī meam audāciam bonī cōnsulueris. Verēbar, nē quid offendissent tē meae litterae, quod nihil omnīnō respondērēs. Nōn est, quod agās grātiās; mihi plūs satis est, sī sēdulitātem meam accēpistī in bonam partem.

Nova rogandī formula

Petrus
Nihilne novārum rērum adfertur ē patriā? Num quid novī dē nostrātibus accēpistī? Quid novī? Ecquid novārum rērum apportās? Num quid novī fertur? Num quae rēs novae ē patriā nūnciantur?

Respōnsiō

Christianus
Novī quidem permultum, at nihil vērī. Novārum quidem rērum satis, at nihil compertī. Nova permulta, at explōrātī nihil. Nōn parum novī, at vērī nōn multum. Nihil adfertur novī. Novārum rērum nihil prōrsus accēpī. Certī nihil, novī nōnnihil. Rūmōrēs adferuntur permultī, sed dubiī. Plūrima est fāma, at rērum nihil, firmī nihil. Sī vāna tē capiunt, adferō tōta plaustra mendāciōrum. Fābulārum tōtōs modiōs apportō. Tantum mendāciōrum adferō quantum vix ūna nāvis vehat.
Petrus
Exonerā tē quam prīmum nē succumbās tantō onerī.
Christianus
Nihil habeō praeter ea, quae iactantur in tōnstrīnīs, in vehiculīs, et in nāvibus.

An accēpistī litterās? formula

Petrus
Nihilne litterārum accēpistī? Num aliquās ē patriā recēpistī litterās? Nūllae tibi sunt redditae litterae? Num quid scrīptōrum accēpistī? Num quās accēpistī epistolās? Ecquās ab amīculīs accēpistī litterās? Nihil epistolārum advolāvit ē Galliā?

Respōnsiō

Christianus
Litterārum nihil accēpī. Nē pīlum quidem litterārum accēpī. Nē tantulum quidem adfertur litterārum. Nēmō litteram ad mē. Nē verbum quidem ā quōquam redditur. Tantum litterārum accēpī iamdiū, quantum vidēs in oculō meō. Equidem pecūniās, quam litterās mālim. Argentum accipere mālim, quam epistolās. Nummōs recipere mālim, quam epistolia. Nihil mōror litterās, modō veniat argentum. Equidem numerārī malō mihi, quam scrībī.

Crēdō, formula

Petrus
Facile crēdō. Haud difficile crēditū est. Crēdī istud perfacile potest. Istud tibi quis nōn crēdat? Admodum incrēdulus fuerit, quī hoc tibi nōn crēdat. Profectō habeō tibi fidem. Istius reī mihi facile fidem facis. Crēdō tibi vel iniūrātō. Verīsimile dīcis. Adferunt tamen nōnnihil solātiī litterae. At ego alterutrum mālim, quam neutrum.

Ūtilitātis formula

Christianus
Quōrsum spectant litterae sine pecūniā? Ad quid tandem inānēs condūcunt litterae? Quōrsum valent, ad quid cōnferunt, faciunt, prōsunt, prōficiunt litterae vacuae? Cuī grātae, cuī acceptae litterae sine nummīs? Quid ēmolumentī adferunt litterae inānēs? Cuī bonō sunt ōtiōsae litterae? Quid iuvant? Cuī sunt ūsuī? Ad quid condūcibilēs sunt? Quid sēcum adferunt mōmentī? Cuī reī sunt ūtilēs inānēs epistolae?

Respōnsiō

Petrus
Pōdicī tergendō ūtilēs, idōneae, accommodae. Condūcunt nātibus tergendīs. Sī ūsum nesciīs eārum, ad ānum expūrgandum valent. Ad nātēs tergendās. Ad postīcum pūrgandum. Cōnferunt ad eam corporis partem mundandam, quae sēmet īdentidem(1) inquināt. Valent convestiendīs scombrīs. Involvendō thūrī sunt accommodae. Quid? Valentne amīculī? Quid uxor agit tua?
Christianus
Rēctē: eam apud mātrem relīquī, et quidem praegnantem.

Bene precandī

Petrus
Bene et tibi et illī vertat: tibi, quod pater: illī, quod māter futūra sit. Adsit Deus. Ut utrīque vestrum faustum fēlīxque sit, precor optōque. Quaesō, ōrō superōs omnēs, ut incolumis prōlem vōbīs dignam pariat, et pulchrā tē faciat prōle parentem. Laudō tē, quod virum tē praestiteris. Gaudeō, tē virum praestitisse. Gallum(2) tē esse dēclārāstī, at nōn Cybelēs. Abī, virum tē iūdicō.
Christianus
Lūdis; idque facis tuō mōre. Age age, est tibi iūs apud mē loquendī quaelibet. Audiō, tē patriam nūper revīsisse.
Petrus
Sīc est factum. Nam diūtiuscule iam abfueram; nōn ferēbam tam diūturnum patriae dēsīderium. Nōn poteram ā parentum cōnspectū abesse diūtius. Torquēbat mē diūtīnum amīcōrum dēsīderium.
Christianus
Piē fēcistī: hūmānus es, quī ista cōgitēs. Dūcimur enim omnēs admīrābilī quōdam amōre eius regiōnis, quae mōs aluit atque ēdidit. Et, Nesciō quā nātāle solum dulcēdine cūnctōs Dūcit, et immemōrēs nōn sinit esse suī. Dīc, quaesō, quōnam in locō illic offendistī omnia?

Nova omnia; formula

Petrus
Nihil nōn novum. Mūtāta omnia. Novāta singula. Ūniversa nova. Vidē, quam repente tempus rēs mūtet hūmānās. Vidēbar mihi in alium venīre mundum. Vix dum decennium abfueram, et nōn secus omnia admīrābar, quam Epimenidēs,(3) somniātōrum prīnceps, vix tandem expergefactus.
Christianus
Quaenam ista est fābula? Quid isthuc est fābulae?
Petrus
Dīcam equidem, sī vacat.
Christianus
Nihil fuerit iūcundius.
Petrus
Sellam igitur ūnā cum pulvīnō mihi pōnī iube.
Christianus
Rēctē admonēs; nam sedēns commodius mentiēris.
Petrus
Fābulantur historicī dē Epimenide quōdam Crētēnsī, quī deambulandi grātiā sōlus urbem ēgressus, cum, subita pluviae vī compellente, in quandam speluncam ingressus obdormīsset, quadrāgintā septem perpetuōs annōs somnum continuārit.

Nōn crēdō, formula

Christianus
Quid narrās? incrēdibile dictū. Nōn verīsimile dīcis. Somnium mihi narrās. Nōn fit mihi simile vērī. Mōnstrī simile narrās. Nōn pudet tam imprōbae vānitātis? Digna fābula, quae addātur vērīs narrātiōnibus Lūciānī.
Petrus
Immō rem narrō ā gravissimīs prōditam auctōribus: nisi forte tibi parum spectātae fideī est Aulus Gellius.
Christianus
Mihi vērō, quae scrībit ille, folia Sibyllae sunt omnia.
Petrus
Quid tandem theologum tot annōs somniāsse rēris? Nam theologum fuisse, prōditum est.
Christianus
Audīre gestiō.

Respōnsiō

Petrus
Quid aliud, quam quae posteā prōdidit Scōtus, et huius farīnae sodālēs? Sed bene cum Epimenide āctum est, quī vel tandem ad sē redierit: multī theologī numquam expergiscuntur ā suīs somniīs.
Christianus
Age, facis ut poēta dignum est: sed perge mentīrī.
Petrus
Epimenidēs igitur somnō solūtus, ē speluncā prōdit, circumspicit, mūtāta videt omnia, silvās, rīpās, flūmina, arborēs, agrōs, breviter nihil nōn novum. Accedit ad urbem, percunctātur, manet illic aliquamdiū, neque nōvit quenquam, neque ā quōpiam āgnitus est. Alius hominum cultus, nec īdem vultus, mūtātus sermō, dīversī mōrēs. Nec mīror, hoc Epimenidī post tantum annōrum ēvenisse, cum mihi idem propemodum ēvenerit, quī pauculōs annōs abfuissem.
Christianus
Quid uterque parēns? vīvuntne?
Petrus
Vīvunt ambō, et valent utcunque, seniō, morbō, dēnique bellōrum calāmitāte cōnfectī.
Christianus
Haec est hūmānae vītae comoedia. Haec est fātōrum lēx inēvītābilis.
Petrus
Coenābis hodiē domī?
Christianus
Forīs coenātūrus sum. Forīs coenandum est mihi.
Petrus
Apud quem?
Christianus
Apud socerum meum, apud generum meum, apud nurum meam, apud affīnem meum. Affīnēs dīcuntur, quī nōn sanguinis, sed mātrimōniī coniūnctiōne copulātī sunt.
Petrus
Quae sunt igitur ūsitāta vocābula affīnitātum?
Christianus
Marītus et uxor, nōta sunt nōmina. Socer uxōris meae pater est mihi. Gener fīliae meae marītus. Socrus uxōris meae māter. Nurus fīliī meī uxor. Lēvir marītī frāter. Lēvir dīcitur ab uxōre, ut Helena Hectorem lēvirum vocat, quod esset nūpta Paridī. Frātria frātris meī uxor. Glōs marītī soror. Vitricus mātris meae marītus. Noverca patris meī uxor. Prīvignus uxōris aut marītī fīlius. Prīvigna fīlia alterutrius. Rīvālis quī amat eandem. Pellex quae amat eundem: ut Thrāsō rīvālis est Phaedriae, et Eurōpē pellex est Iūnōnī.

Crās mēcum prandeās

Petrus
Agō grātiās. Laudō tē. In crāstinum igitur tē ad coenam vocō. Crās ergō, ut mēcum coenēs, ōrō. Crās igitur tē mihi convīvam volō.

Timeō nē nōn possim

Christianus
At vereor, nē nōn licuerit. Ut possim metuō. Veniam, sī quidem licēbit. At metuō, nē nōn queam.

Quāre?

Petrus
Cūr nōn licēbit? Quī sīc? Quid ita? Quam ob rem? Quō pactō? Quid causae? Quid obstiterit, quō minus possīs?

Domī mē esse oportet

Christianus
Tum quidem mihi domī manendum est. Ut domī nocte sim, necesse est. Tum certē forīs esse nōn licēbit. Crās mihi quōquam īre forās, līberum nōn erit. Ā prandiō abesse mihi integrum nōn erit. Aliquot ipse convīvās eō diē operior.(4) Aliquot amīculī cōnstituere, eā nocte domī nostrae coenāre. Ipsī mihi convīvae sunt eā nocte trāctandī, alioquī lubēns venīrem. Nī id esset, haud gravātim facerem. Quod nī esset, haud mē tibi difficilem praeberem. Nōn excūsārem, sī licēret. Nōn paterer bis rogārī, sī queam. Parce rogāre, vel invocātus adessem, sī quō pactō licēret. Haud gravāte tibi obsequerer, sī possim. Frūstrā rogās eum, cuī nōn est līberum: frūstrā item rogātūrus, sī līberum esset. Nunc, ut māximē cupiam, nōn possum:(5) tunc supervacāneum esset, rogāre volentem.
Petrus
Vel perendiē apud mē sīs, oportet. Saltem perendīnō diē ad coenam veniās, necesse est. Quārtō abhinc diē nōn gravāberis, mihi praebēre convīvam. Diē Iovis proximō nōn potēs effugere, quīn veniās.

Nōn possum prōmittere

Christianus
Nōn possum pollicērī. Affirmāre istud tibi nōn possum. Prōmittere certum nequeō. Veniam, ubi utrīque nostrum vidēbitur commodissimum.

Diem dīcere dēbēs

Petrus
Diem(6) igitur mihi cōnstituās volō, ad quem mēcum sīs coenātūrus. Diem igitur assignēs, oportet. Diem igitur prōmittās, necesse est. Diem certum mihi praefīnīrī, praescrībī, praestitūī, cōnstituī cupiō. Ad certum diem condīcitō. Diem mihi dīcās velim.

Nōlō, tē praescīre

Christianus
Equidem nōn soleō dīcere diem amīcīs. Cum quibus mihi parum convenit, iīs soleō diem dīcere. Praescium tē esse nōlim. Praescīre tē nōlō. Dē imprōvīsō tē opprimam. Inopīnātō tē opprimam. Tē nec opīnantem oppresserō. Tē nihil suspīcantem oppressūrus sum. Nōn exspectātus adfuerō. Adoriar tē nec opīnantem. Veniam ultrōneus et īnsperātus convīva.

Praescīre volō

Petrus
Biduum praescīre volō. Biduum praescius esse cupiō. Praemonetō biduō prius, quam veniās. Fac, mē biduō ante certiōrem.
Christianus
Sī mē urgēs, dīcō tibi diem Sybarīticum, nē dēsit apparandī spatium.
Petrus
Quid hoc verbī est?
Christianus
Sybarītae(7) convīvās invītābant in annum proximum, ut utrīnque esset iūstus apparātus.
Petrus
Valeant Sybarītae cum suīs molestīs convīviīs: ego congerrōnem vocō, nōn satrapam.

Tuō malō optās

Christianus
Equidem tuō dētrīmentō. Tuōpte quidem malō. In damnum tuum istud optās. Incommodō istud precāris tuō.
Petrus
Quid ita? Quam ob rem?
Christianus
Ego īnstrūctus accēdam. Ego mūnītus veniam. Aggrediar tē parātus. Īnstrūctus multā fame accēdam; tū vidē, ut vulturem explēveris. Parābō ventrem ac dentēs exacuam; tū vidē, quibus modīs lupum exsaturēs.
Petrus
Age, ad hoc certāmen prōvocō. Age, fac prō vīribus, prō virīlī, sī quid potēs.
Christianus
Veniam, sed nōn incomitātus.
Petrus
Tantō veniēs grātior. Sed quō comite veniēs?
Christianus
Umbrā.(8)
Petrus
Nec secus possīs, sī modō lūce veniās.
Christianus
Sed umbram adductūrus sum dentātam ūnam atque alteram, nē tū mē vocāris impūne.
Petrus
Age, ut libet, modō nē larvās(9) addūcās. Sed explānā, sī libet, quid sibi velit umbrae vocābulum.
Christianus
Apud ēruditōs umbrae vocantur, quī ipsī nōn vocātī comitantur eum, quī vocātus est ad convīvium.
Petrus
Tālium umbrārum addūc quantum volēs.

Eā lēge prōmittō

Christianus
Veniam quidem; at hāc lēge, ut tū postrīdiē eius diēī vicissim apud mē coenēs. Faciam eō quidem pactō, ut deinde mihi quoque sīs convīva. Eā lēge coenam condīcō, ut tū rursum mihi sīs convīva. Spondeō futūrum, sed hāc exceptiōne, sī tū posterō diē itidem apud mē sīs. Recipiō tibi, factūrum mē. Dō fidem futūrum, hīs quidem lēgibus, ut tū mēcum postrīdiē prandeās.
Petrus
Age fiat. Estō. Sit ita, ut vīs. Sī iubēs, faciam. Nōvī Gallōrum magnificentiam. Nōn vīs grātis apud mē coenāre, nisi vicēs retuleris. At istō quidem pactō redīre solent in orbem convīvia. Sīc nāscitur convīviōrum longa periodus.(10) Hāc vicissitūdine fiunt sine fīne reciproca convīvia.
Christianus
Nihil suāvius, sī minimum accēdat apparātuī quotīdiānō. Cēterum ego tē dētineō, aliō fortassis itūrum.
Petrus
Immō ego tē opīnor. Sed crās lātius et familiārius cōnfābulābimur. Vērum crāstinō diē plūra nūgābimur. Interim fac valeās. Interim cūrā, ut bene valeās. Interim valēbis.

Quō īs? formula

Christianus
Quō tū nunc abis? Quō tū nunc properās? Quō tū tam celerī gradū tendis? Quōnam tē cōnfers? Quō nunc iter est?

Eō domum formula

Petrus
Domum mē recipiō. Domum revertor. Domum repetō. Domum mē cōnferō. Vīsō, quid domī agātur. Accersō medicum. Rūs hinc concēdō. Cōnstituī ad hanc hōram cum virō quōdam gravissimō colloquī. Statuī hāc hōrā congredī cum virō gravissimō.
Christianus
Quōnam?
Petrus
Cum Curiōne multiloquō.
Christianus
Precor igitur tibi praesentem Mercurium.
Petrus
Quid opus Mercuriō favente?
Christianus
Quia rēs erit cum linguācī.
Petrus
Atquī hāc grātiā magis conveniēbat, mihi Memoriam(11) precārī propitiam.
Christianus
Quid ita?
Petrus
Quia patientissimīs auribus opus erit potius, quam strēnuā linguā. At auris Memoriae dicāta est.
Christianus
Quānam itūrus es? Quā ībis?
Petrus
Hāc ad sinistram, hāc, illāc, per forum.
Christianus
Comitābor igitur tē. Assectābor ac dēdūcam tē ad dīverticulum ūsque.
Petrus
Nōn patiar tē circumagī. Nōlim tē, tantum labōris meā causā capere. Isthuc officiī servā, cum erit ūsus; nunc nihil opus est. Nē meā grātiā faciās viae tuae dispendium.
Christianus
Mihi quidem, compendium est, fruī tantisper amīcō. Nihil habeō quod agam, et nōn sum piger, nī tibi sum molestus comes.
Petrus
Nēmō iūcundior assecla. At nōn sīnam, ut mihi claudās laevum latus: nōn admittam, ut mihi sinister ambulēs. Hīc tē superīs commendō. Nōlō tē longius comitem. Ulterius nōlō mē comitēris.

Commendandī formula

Christianus
Tū mē Curiōnī māgnopere commendātō. Fac mē Curiōnī multiloquō quam commendātissimum faciās. Mē Curiōnī commendātum quam dīligentissimē cūrātō. Iube, ut mē sibi commendātissimum habeat. Ego mē illī per tē commendātum faciō. Mē tibi etiam atque etiam commendō. Mē tuae hūmānitātī quam possum dīligentissimē commendō. Recommendō prō commendō, barbarīs relinquitō. Vidē, nē pauca cum multiloquō loquāris. Vidē, nē cum multiloquō sīs pauciloquus.

Obsequiī

Petrus
Vīs mē tibi mōrem gerere? Vīs mē tibi obsequī? Vīs tibi obsecundem? Tē, igitur imitārī mē iubēs? Quandōquidem ita vīs, faciam libentissimē. Nē sīs mihi diūtius in morā, immō nē uterque alterī.
Christianus
Sed priusquam abeās, quaesō tē, nē gravēris mē docēre, quō pactō hīs sit ūtendum, in morā, in causā, in culpā, quī solēs ēlegantiae studiōsus esse. Quāre age, docē obsecro, dissere amābō.

In culpā, in causā, in morā

Petrus
Mōs gerendus est tibi. Nōn est culpa in mē, nōn est culpa in tē. Mora est in tē. In tē causa est, grammaticē quidem dīcitur; at multō ēlegantius:

In culpā

Petrus
Nōn sum in culpā. Culpa nōn est mea. Vacō culpā. Quod nihil prōficis, tua dēsidia in causā fuit, nōn praeceptor, nōn pater tuus. In culpā omnēs estis. Utrīque in culpā estis. Utrīque culpandī estis. Ambō accūsandī estis. Ambō in culpā estis. Incidistī in morbum tuō ipsius vitiō, tuā ipsius culpā. Itidem dīcuntur in vitiō esse, quibus culpa dēbet imputārī: et in crīmine esse, quī culpandī sunt: et in damnō esse, quī damnō afficiuntur. Hoc genus sermōnis nōn temerē licet invertere. Damnum in illō est, vitium in illō est.

In causā

Petrus
Quō minus ad tē scrīpserim, morbus in causā fuit. Quō rārius ad tē scrīpserim, mea negōtia in causā fuērunt, nōn neglegentia. Quid in causā fuit? Quid causae fuit? Ego nōn sum in causā. Quod nūllās ā mē litterās accēperis, tabellārius in causā fuit. Quod tam macilentus es, amor, nōn studium, in causā est. Hoc est causae.

In morā

Petrus
Nōn erō vōbīs in morā. Quidnam nōbīs in morā fuit? Tū nōbīs in morā fuistī. Tū semper in morā es. Quid tē remorātum est? Quis tē remorātus est? Habēs quod petēbās; tuum est, memoriae īnsculpere. Habēs assectātiūnculae tuae praemium. Valē, mī Chrīstiāne.
Christianus
Valē in crāstinum et tū, mī Petre.
(1). Identidem: that is, repeatedly, alludes to proverb. Horace: "Poems fearing neither mackerel nor incense."
(2). Gallum: who as Catullus says unmans himself through excessive hatred of Venus. Cybele's priests were called Galli.
(3). Epimenidēs: see proverb "You sleep the sleep of Epimenides."
(4). Operior: that is, I await.
(5). Nōn possum: from the impossible.
(6). Diem dicere: phrase with ambiguous meaning, for we "name a day" to those we summon to court.
(7). Sybarītae: see proverb "Sybaritic table."
(8). Umbrā: that is, companion. See proverb "Shadow."
(9). Modo nē larvās: for we sometimes call shadows "eidola," that is, souls of the dead.
(10). Periodus: that is, circumlocution.
(11). Memoriam: here he put Memory for the goddess of memory.
⟵ Previous Next ⟶