Colloquiōrum Puerīlium Fōrmulae — Prōdeambulātiō

Lubetne deambulāre mi Francisce? nihil enim hoc coelo amoenius, nihil blandius. Invītat mīra coelī serēnitās, & nūllī spīrant ventī. Age, datur modo fruāmur dum licet, nōn semper erit aestās: nesciās quando eius sit potestās posthāc tibi.

Equidem nōn recūsō mi Lochorstī, iam diū enim nōn aeque sūdum fuit. Vērum obeundum est mihi negōcium, quod simul atque cōnfēcerō, cōnfēcerō autem quam prīmum, ībō tēcum ūnà. Expecta amābō tantisper dum redeam à negōciō, quod cūrāre iussus sum. Nuncium obīre mē iussit pater; tantisper modo expectēs velim.

Fīet. Propera modo, mātūrā reditum. Vidē nē cessēs. Propera quaesō quantum potes, hic tē operiar.

Properābō quantum licēbit, nē abeās longius, nē discesseris prius quam ad tē redeam.

Nōn faciam, ūsque manēbō.

Iam ad tē revertar, mox reditūrus. Continuō hic erō.

Ita quaesō.

Sum vērus?

Laudō tē. Amō tē, & nōn neglēxisse habeō grātiam, facis ut tē decet. Bene facis. Eāmus nunc.

Dūcendus comes ūnus & alter.

Melius est, ut duo sōlī eāmus.

Sed sōlis aestus est submolestus.

Quīnam igitur locus placet?

In hortulīs nostrīs. Est enim is sub hoc diēī tempus & opācus & frīgidiusculus.

Sānē ut dīcis. Etenim est in eō locō & graminum smaragdinus viror, & blandissimus flōsculōrum ac frondium aspectus. Quid dīcam volucrēs amoenissimās suprāque aethera mulcentēs cantū? quid arborum rāmīs īnspīrantēs aurās? quid dulce interlābentis rīvulī murmur? quid ipsam longē prospiciendī lībertātem? Dēnique nūllum in vītā vīdī meliōrem, meā sententiā. Eāmus.

Ubi vīs, nōn moror, per mē nūlla est mora.

Videō mīram amoenitātem. Ut hic suāviter virent omnia. Digna profectō Mūsīs sēdes, in hoc locō cui possit obrēpere taedium? nihil hic est nōn amoenissimum, nihil nōn voluptātis plēnum. Quàm laetō grāmine prātum viret vernantissimum? quàm blanda stēllantium flōrum varietāte pictā nitent grāmina? quanta colōrum grātia iūcundissimōrum? hinc rosīs formōsē rubentibus, hinc niveīs līliīs placidē candentibus, hinc purpureīs violīs blandē arrīdentibus, hinc fulvīs thymīs suāve spīrantibus. Breviter, vix arbitror vel Thessala Tempē, vel Pestī vernantis hortōs, cum hīs cōnferendōs.

Imò nē Hesperidum quidem? Quīn —

Hic vel ipsa trīstitia posset hilarescere.

Imò ipsa senecta repūbescere, adeō vernant ac rīdent omnia.

Vel rosētum illud quàm adblandītur, ut sī ipsīus almae Veneris sit manibus cōnsitum, nōn possit magis.

Dīc mihi per Grātiās Hermane, quodnam istud sertum est?

Angelus ille Politiānus quōdam miscellāneōrum suōrum locō, ita super istō Veneris sertō lūsitat, quī quoniam vehementer legentī mihi arrīdēbat, ēdidī, & audīre operaepretium est, sīcut habētur. Quō tempore iūdicem deābus pāstōrem fābula dedit, male habēbat Iūnōnem, male Minervam quoque, aestus ille Veneris, in quō amābilitās, in quō etiam Cupīdō est. Ita ventūrās prius in certāmen negābant quam ubi à sē Venus medicāmentum foret āmōlīta, sīc enim angulum illud appellābant. Atquī nē vōs quidem, Venus aiēbat, lēnōciniīs ūsae? tū diadēma aureum crīnibus, tū galeam similiter auream geris vertice. Sed enim fūcōs istōs habēre per mē vōbīs licet, liceat modo per vōs ōrnātum comptumque mihi alium ⟦assāre⟧ angulī vice. Sīc mōrem deābus gerēs, īre ad Scamandrum pergit, lēctūra flōrēs, quā sē prātum sub rīpā explicābat herbidum. Simul aquulae ipsae blandae perspicuaeque suberant, & ad lavandum illicēs, lōta ibi dea, statim quā causā vēnerat ōrnātum quaerēbat sibi. Tum nesciō quī mīrē suāvis aspīrāre odor vīsus. Iam līlia, iam violās lēgerat dea, quum tamen odor ille, magis interim magisque blandiēbātur. Pergit aurae fragrantis vestīgia subsequī, videt rosam, vīsamque nāribus admovet, & esse hanc suāve olentiae illīus mātrem cognoscit. Ibi flōrēs aspernāta cēterōs, abicit humī, tantummodo rosīs corōnāta recipit sē ad Īdam denuō: nec autem placuit Venerī flōs, quī flōrī Venus conciliāre grātiam vīsa, deōque cōnfestim, Iūnō Minervaque victae, ut nē ipsae quidem pāstōris expectārint cālculum, sed accurrentēs utraeque sertum crīnibus dētrāxerint flōremque, deō salūtātae ipsum, rursum Veneris capitī reposuerint.

Festīva sānē ac luculenta narrātiō, & cum ipsā reī amoenitāte dēcertāns, nec mihi temperō quīn, sī tibi nōn sit ingrātum, viderim Crocī nostrī phaleātum reditum.

Quaesō quodnam?

Quō is prō suā ergā mē benevolentiā, nūper admodum ad sacra Mūsārum familiāriter mē inhortātus est. Id quāle sit tūte exīstimātō, mē certē vehementer dēlectāvit.

Audīre gestiō.

Imusne sessum? defessus iam sum ambulandō.

Ubi lubet.

Cōnsīdāmus huc in herbā.

Imò hic in umbrā recubēmus potius. Propter aquam, rīpāque aestus ⟦ūvidante⟧ levēmus. Sī vidētur, hic ubi errātica palmitum flexūs pellūcidam nōbīs porticum, & frondōsa contrā aestus iniūriam umbrācula texunt.

Maximē, hic iuxtā croceīs blandientēs flōribus aurās.

Nunc recitā obsecrō.

Imò ego tē Hercle obsecrō ut audiās.

Suāve profectō & amīcum carmen, per quam cupiō mihi dēscrībere.

Licet.

Euge mi Francisce, macte virtūte atque istā industriā. Libet nunc tibi Cremōnēnsis poētae verbīs applaudere.

Nec istī sānē versūs parum suāvēs sunt. Equidem hanc cōnfābulātiōnem mihi sēriō grātulor.

Et ipse item mihi. Nec parum iūvit sessiō haec multō iūcundissima, quā tōta mihi vīta nihil vīsum est iūcundius.

Vellem hoc esset studēre, equidem strēnuē mūnus administrāre meum, nunquam committerem ut postrēmās ferrem.

Ita crēdō, tēcum sentiō, assentior tibi. At quur nōn intereā studiō quoque locus esse possit? quid vetat interim & studēre, allātō festīvō quōpiam & nōn ineleganti libellō, sī quandō posthāc huiusmodi prōdeambulātiō cordī erit.

Isthuc vērō perplacet, bene putās, rectē dīcis, probē monēs, vellem hercle factum, pulchrē dīcis atque ita faciāmus, libet istīus reī perīculum facere ut prīmum licēbit. Dixtī pulchrē, nunquam vīdī melius cōnsilium darī, facere certum est, cōnsilium est, ita facere.

Ubi tū volēs, ubi tempus tibi erit, cum ōtium tibi fuerit, nunquid fās est hic dēcerpere quod meum auferam?

Quidnī? An Tantalī hōs esse hortōs crēdis? nē parce, sī quid arrīdet. Sunt pōma omnis generis sīve īnsitīva velīs sīve satīva sīve mītia sīve acidula sīve mustea sīve sērōtina, ūnā praecocia hybernaque tempestīva iam nōn sunt. Sunt māla melimēla, petisia, orbiculāta, orthomastica, pulmonea, sanguinea, sērica, persica. Sunt pira librālia, crustumina, falerna, venerea, pōpōniāna, dolabelliāna, sessilia, voconia, ampullācea, purpurea, onychina, favonia, nabordearia, autumnālia. Tum nova hōrum genera aut certē latīnīs suīs vōcābus nōbīs incognita. Sunt prūna cērea, candicantia, līventia, nigra, rubella, purpurea, versicolōria, nudiprūna, damascēna: nam asinīna & populāria hic nē quaerās. Sunt mespila, mōra, corna, cērasia, tum rubra, tum nigra adeō tenera ut gestātum vix tolerent. Tum nucēs iuglandēs, basilicae, avellānae, castaneae.

Ain' tū? omnia haec?

Et quidem lēctissima, plānēque

Tanta omnium est ēlegantia, tanta varietās ut quid cui praeferam, nesciam.

En

Domum.

Nempe ad librōs.

Scilicet.

Nae tū mihi probē Pliniānum illud meminisse vidēris. Omne perīre tempus quod studiō nōn impertiās.

Nōn iniūria.

Sapienter vītam īnstituistī, nihil enim praeclārius quàm bonās hōrās bene collocāre. Quid enim perdis, dum tempus perdis nisi vītam? At vīta quid esse potest chārius? Hinc memorābilis illa vōx Titī, iūre ab optimō quōque laudāta: Amīcī diem perdidī.

Et rectē, & vērum dīcis, vēra praedīcis, ac proinde mīrārī subit istōrum male feriātōrum, quae maxima turba est, īnsāniam dīcam an incōgitantiam, quī in tantā aetātis fugācitāte ōtiōsīs ⟦ne diam⟧ scurrilibus fābulīs, comessātiōnibus, compotātiōnibus, chartīs, āleā, dēnique somnō, tempus pulcherrimum immortālis dei mūnus turpiter cōnsūmunt.

Vērum quid faciās illīs? iubeās miserōs esse libenter.