Colloquia Familiaria - Colloquium Quadrāgēsimum Quīntum

Synodus grammaticōrum

Persōnae:
Albīnus, Bertulphus, Canthelus, Diphylus, Eumenius, Fabullus, Gaditānus
Albīnus
Estne quisquam in hoc numerō quī didicit arithmēticēn?
Bertulphus
Cui tandem reī?
Albīnus
Quī certum doceat quot convēnerimus grammaticī.
Bertulphus
Isthūc quidem citrā calculōs(1) vel digitī nostrī nōbīs dīcere poterunt. Tē pōnō in pollice, mē in indice, Canthelum in mediō, Diphylum in annulārī, Eumenium in minimō. Nunc ad laevam trānseō, illīc in pollice pōnō Fabullum, in indice Gaditānum. Itaque, nī fallor, septem sumus. Sed quōrsum attinet isthūc scīre?
Albīnus
Quoniam audiō septenārium reddere lēgitimum concilium.
Bertulphus
Quod concilium mihi narrās?
Albīnus
Est rēs seria, quae mē diū multumque torsit, neque mē tantum, vērum multōs etiam virōs neutiquam indoctōs. Eam prōpōnam in medium, ut huius synodī auctōritāte semel fīniātur quaestiō.
Canthelus
Eximium quiddam sit oportet, quod tū vel ignōrēs, Albīne, vel animum tuum perspicācissimum diū multumque torserit. Quāre cupimus et ipsī nōsse quid isthūc sit reī. Nam ūnus omnium nōmine respondeō.
Albīnus
Ergō heīc estōte omnēs, aurēs simul adhibentēs et animōs. Plūs vident oculī quam oculus. Estne quisquam vestrum, quī nōbīs explānāre possit, quid significet haec vōx: Anticomarīta?
Bertulphus
Nihil facilius. Sonat enim bētae genus, quam prīscī nātātilem appellābant, caule contortō nodōsōque, mīrē fatua, tetrī odōris sī contingās; posset cum anagyrī(2) contendere.
Canthelus
Nātātilem narrās bētam, imō cacātilem bestiam. Quis umquam audīvit aut lēgit anteāc nōmen nātātilis bētae?
Bertulphus
Imō hoc dīlūcidē docet Mammetrēctus vulgō corrūptē dictus, quum vērō nōmine dīcātur Mammothreptus, quasi dīcās aviae alumnum.
Albīnus
Quid isthūc est titulī?
Bertulphus
Ut intelligās, in librō nihil invenīrī praeter mērās dēliciās; quod mammae, hoc est, aviae soleant indulgentius habēre nepōtēs, quam mātrēs līberōs suōs.
Albīnus
Plānē dēliciōsum opus mihi narrās. Nūper enim quum in hunc cōdicem incidissem, minimum āfuit, quīn rīsū dissilierim.
Canthelus
Ubi tū nactus es eum cōdicem, quī rārissimus inventū est?
Bertulphus
Abbās dīvī Bavōnis, nōmine Līvīnus, ā prandiō Brūgīs dūxit mē in bibliothēcam suam peculiārem, quam homō senex, cupiēns aliquod suī monumentum posterīs relinquere, nōn mediōcrī sūmptū parābat. Nūllus erat liber, quī nōn esset manū dēscrīptus, idque in membrānīs, nūllus quī nōn variīs pictūrīs ōrnātus, ac forīs byssō aurōque tēctus. Quīn et ipsa cōdicum spatiōsa mōlēs nesciō quid maiestātis prae sē ferēbat.
Albīnus
Quīnam erant?
Bertulphus
Oh praeclārī omnēs, Catholicōn, Brachylogus, Ovidius per allegorīās expositus, aliīque innumerī; inter quōs et lepidissimum Mammothreptum reperī. Inter eās dēliciās invēnī Nātātilem Bētam.
Albīnus
Cūr vocant nātātilem?
Bertulphus
Referam quod lēgī: penes auctōrem fideī perīculum estō. Quoniam, inquit, prōvenit in locīs humidīs putrībusque, nec usquam fēcilius prōvenit, quam in coēnō aut sterquilīniō; honōs sit auribus.
Albīnus
Itane graviter olet?
Bertulphus
Sīc ut nec olētum ūllum peius oleat.
Albīnus
Estne istius oleris ūllus ūsus?
Bertulphus
Imō in dēliciīs est.
Albīnus
Fortasse porcīs, aut asīnīs, aut bubus Cypriīs(3).
Bertulphus
Imō hominibus, et quidem dēlicātīs. Pēlīnōrum gēns est, apud quam convīvia vicissim in longam dūcuntur periodum: extrēmam compōtātiōnem vocant suā linguā Rēsumtam, quasi nōs dīcāmus bellāria aut tragēmata.
Albīnus
Quam bella bellāria!
Bertulphus
Eius compōtātiōnis haec lēx est, ut līberum sit convīvātōrī quidquid volet appōnere: nefās autem sit convīvīs quidquam rēicere, sed omnia bonī cōnsulere.
Albīnus
Quid sī appōneret cicūtam(4), aut cramben recoctam?
Bertulphus
Quidquid appōnitur, dēvorandum ibī est tacitē. Domī tamen licet quod ēderint revomere. Nam heīc ferē pōnunt nātātilem Bētam, sīve Anticomarītam: nihil enim refert utrō nōmine dīxeris; rēs eadem est. Admiscent aliquid quernī corticis, et alliī plūrimum. Ita morētum(5) absolvunt.
Albīnus
Quis persuāsit lēgem tam barbaram?
Bertulphus
Cōnsuētūdō, quōvīs tyrannō potentior.
Albīnus
Trāgicam periodum(6) mihi narrās, quae tam inamoēnum habeat exitum.
Bertulphus
Dīxī meam vicem, nūllī praeiūdicāns, sī quis quid habet rēctius.
Canthelus
At ego comperī prīscīs fuisse piscem, quem vocant Anticomarītam.
Bertulphus
Dīc auctōrem.
Canthelus
Cōdicem exhibēre possum; nōmen auctoris nōn possum dīcere. Scrīptus est Gallicē, sed fōrmulīs Hebraicīs.
Bertulphus
Quam speciem habet piscis Anticomarīta?
Canthelus
Cētera nigrīs squāmīs est, sōlus venter albet.
Bertulphus
Palliātum quempiam Cynicum, opīnor, nōbīs ex pisce faciēs. Quī sapor?
Canthelus
Nihil insuāvius. Quīn pestilēns est. Nāscitur in putribus lacūnīs, interdum est in cloācīs, īners, līmōsus: sōlō gustū pītuitam gingit gravem, quam vix vomitū levēs. Frequēns est in regiōne quam Celtithracen appellant. Nam illīc in dēliciīs est, quod gustāsse carnēs dētestābilius sit homicīdiō.
Albīnus
Īnfēlīx regiō cum suō Anticomarītā.
Canthelus
Tantum habeō quod dīcam: nēminī praeiūdicātum velim meā sententiā.
Diphylus
Quid opus est huius vōcis ēnarrātiōnem ex Mammothreptīs aut Hebraīcīs schedīs petere, quum ipsa dictiōnis etymologia prae sē ferat, Anticomarītās dīcī puellās parum fēlīciter coniugātās, utpote marītīs vetulīs? Nec enim novum est, quod scrībae quō verterunt in cō, quum sint litterae cognātae c, q, et k.
Eumenius
Erat aliquid quod dīxit Diphylus, sī cōnstāret dictiōnem esse Latīnam. Mihi vidētur esse Graeca, ē tribus cōnflāta, ex ἀντί, quod est contrā, et χώμη, quod sonat pāgum, et ὀαρίζειν, quod est muliebriter garrīre; hinc per synaloēphēn ēlīsā ō, dictus est Anticomarīta, quī rūsticānā garrūlitāte cūnctīs obstrepit.
Fabullus
Sēdulō quidem meus dīxit Eumenius. At mihi vidētur ex tot dictiōnibus cōnflāta vōx, quot habet syllabās. nam ἀν sonat ἄνους. τι, τίλλων. κω, κώδια. μα μάλα. ρυ, ῥυπαρά. (perperam enim scrībitur per ι) τα, τάλας. Ex hīs cōnficitur, āmēns ac miser, vellēns pīlōs pūtrium tergōrum.
Albīnus
Tālī opificiō cibus congruit bēta nātātilis, dē quā modō dīxit Bertulphus.
Bertulphus
Nīmirum anticomarīta anticomarītae.
Gaditānus
Sēdulō quidem dīxistis omnēs; at mihi vidētur uxor virō male morigera dīcī anticomarīta per syncopēn, antidīcomarīta, quod semper adversētur marītō.
Albīnus
Sī recipimus tālēs tropōs, facile ex foriā(7) fient fora, et cunīculus fiet cuculus.
Bertulphus
Atquī Albīnus, quī cōnsul est in hoc senātū, nōndum dīxit, quid ipse cēnseat.
Albīnus
Ex mē quidem quod adferam nōn habeō; haud tamen gravābor in medium adferre quod ab hospite meō nūper didicī, homine linguācissimō. Saepius variābat in loquendō sermōnem, quam luscinīa cantiōnem. Is assevērābat, vōcem esse Chaldaicam, ē tribus compositam. Apud illōs enim, ut aiēbat, antī sonat perversum ac cerebrōsum: cōmar, petram: īta, sūtōriam.
Bertulphus
Quis umquam petrae tribuit cerebrum?
Albīnus
Nihil absurdī, sī modō mūtēs genus.
Canthelus
Prōrsus in hāc synodō ēvenit, quod vulgō dīcī solet, Quot hominēs, tot sententiae. Quid igitur āctum est? sententiae numerārī possunt; dīvidī nōn possunt, ut pars maior vincat minōrem.
Albīnus
Vincat igitur melior dēteriōrem.
Canthelus
Atquī ad hoc ipsum opus esset aliā synodō. Nam sua cuique spōnsa vidētur pulcherrima.
Albīnus
Isthūc sī vērum esset, minus habērēmus adultēriōrum. Sed habeō cōnsilium expedītum. Fabīs sortiāmur, ex hoc numerō cui iūs sit, ut ex omnibus suffrāgiīs probet quod volet.
Canthelus
At isthaec in tē cūdētur faba(8). Num vēra dīxī?
Albīnus
Mihi prīma et postrēma magis arrīdet.
Canthelus
Assentīmur omnēs, ut ūnus prō omnibus respondeam.
Albīnus
Age, sit igitur hoc inter ea, dē quibus dubitāre fās nōn est.
Canthelus
Maximē.
Albīnus
Sī quis dissentiat, quid erit poena?
Canthelus
Maiusculīs scrībētur haereticus in grammaticā.
Albīnus
Adiiciam bonīs avibus, quod mihi nōn neglegendum vidētur. Id ex medicō quōdam Syrō acceptum amīcīs commūnicābō.
Bertulphus
Quid isthūc?
Albīnus
Sī nātātilem bētam, gallam ē quercū, et sūtōrium ātrāmentum in mortāriō contūderis, deinde aspersī coprī sex unciīs miscueris in malagma, praesentāneum esse remedium adversus canīnam scabiēm et porcōrum prūrīginem.
Bertulphus
Sed heus, Albīne, quī nōbīs omnibus dē Anticomarītā negōtium facessīs: in quō tandem auctōre lēgitur isthūc vocābulum?
Albīnus
Dīcam, sed in auream, et ūnī.
Bertulphus
Accipiam, sed hāc lēge, ut ego vicissim ūnus ūnī in aurem dīcam.
Albīnus
At repetīta henās(9) tandem fit chiliās.
Bertulphus
Vērum dīcis; ubi semel ex henade reddideris dyadem, iam nōn est tibi in manū sistere flūxum dyādis.
Albīnus
Quod paucī nōrunt, cēlārī potest; quod multī, nēquāquam; triās autem ad multitūdinem pertinet.
Bertulphus
Probē; quī trēs simul habēret uxōrēs, multās habēre dīcērētur; sed quī trēs habet pīlōs in capite, aut dentēs in ōre, multōsne an paucōs habēre dīcērētur?
Albīnus
Sophista, admove aurem.
Bertulphus
Quid ego audiō? Isthūc nōn minus absurdum est, quam sī Graecī cīvitātem, cui expugnandae tot classēs dūcēbant, suō nōmine nōn possent nōmināre, prō Troiā dīcentēs Sūtrium.
Albīnus
Atquī hīc Rabīnus est nūper ē coelō dēlapsus, quī nisī praesēns nūmen succurrīsset rēbus hūmānīs, iam dūdum quaerērēmus ubīnam essent hominēs, ubi pietās, ubi philosophia, ubi litterae.
Bertulphus
Nae iste inter Mōriae procerēs prīmās merētur, dignus quī posthāc vocētur Archimōrīta(10) cum suīs Anticomarītīs.

Footnotes

(1). Calculōs: Nam veterēs ōlim calculīs supputābant, ut nunc in quibusdam regiōnibus nummīs aenēīs.
(2). Anagyrī: Herbae speciēs, quam sī contingās manibus, pessimē oleī. Vidē proverbium.
(3). Bubus Cypriīs: Bovēs Cypriī stercorē victitant. Vidē proverbium.
(4). Cicūtam: Cicūta venēnum est. Crambe recocta mors.
(5). Morētum: Pastillī seu placentae genus, quod variīs herbīs cōnstat.
(6). Trāgicam periodum: Comoedia laetam habet, Tragoedia semper tristem catastrophēn.
(7). Ex foriā: Foria plūrāliter, auctōre Nōniō stercora sunt liquidiōra.
(8). In tē cūdētur faba: Id est, in tē malum hoc recidet.
(9). Henās: Ūnitās; chiliās millēnārius numerus est; dyās duālis; triās ternārius.
(10). Archimōrīta: Stultus stultōrum, hoc est, stultōrum prīnceps.
⟵ Previous Next ⟶