Colloquia Familiaria - Colloquium Quinquāgēsimum Secundum

Salvēte, collēgae. Salvē, Margarīta.

Salvē tū quoque, et vōs omnēs.

Quid agit Vitālīnus?

Quid nisi semper illud?

Quid tandem?

Lārārium⁽²⁾ frequentat, et ebrius ad iūrgium redit.

At tū mollī cōnstantiā pūgnā.

Quid dēmum proficiam?

Nōn statim vincēs, sed paulātim domuēris.

Experiar.

Nōn omittās interim, quod est pium; opem ā Deō petitō, ac diēbus certīs conciliāre tibi cōnāre bonam illam ac salsam sorōrem.

Quam vocās sorōrem?

Vīnum, quae rāpitur magnō amōre ā tuō Vitālīnō. Assōciā tē illī, et grātiōsa potātrīcula cum illō perpōtā; et interim sermōne iucundō, lepidīsque nūgīs exhilarā, ac dēmulcē hominem; idque fac cum bonō condiciōnis marītī tuī.

Pulchrē dōcēs.

Sed heus tū, Cātherina, quid agit Nicolāus?

Bellum, nisi quod quam maximē cupit habēre līberōs.

At istud nōn est in nostrā potestāte, fīlia.

Atquī causātur meam sterilitātem, ubi nōn culpa mea est.

Idem molestus esse solet Antōniō, marītō meō: sed idem ego ūnō prōverbiō reddidī trāctābiliōrem.

Nesciō quid sīt illud prōverbium.

Quotiēs ōdiōse repeteret illud, respondī, Sterilēs haud fēminae, sed terrae solent dīcī. Atque illā dictione vel obmutuerat homo, vel īnsāniter cachinābātur.

Scītē dīcis. Experientia docēbit, utrum tibi crēdam, an illī.

Tū quoque, Iūlia, quid narrās dē tuō Pētō?

Utinam vel prō senātulō⁽³⁾ nostrō fāta dedissent, ut mihi licēret tantum dē marītō meō conquērī, quantum Margarītae. Apud mē nūllum est convīvium⁽⁴⁾, sed perpetuae nūptiae. Noctes cōnsumitur ad aleam ac chartās, ac rārum est, ut sine rīxā abeat ē cōnvīviō. Post mediam noctem ōlēns, ac dēbilitātus rēdit domum. Tum mē quoque, sī nōn dormiō, ōporteat tēmulentō misceārī. Sī quid obloquor, minae statim sunt ad manus. Tum post crapulam interdiu dormiendum est, eōque tempore sonitū nūllō licet eum excitāre. Sī fāta dedissent, nē dormīret unquam interdiu.

At istud facile remediīs corrigī potest.

Quibus, obsecro?

Marītum excitā sonitū, ut nōn dormiat. Ac sī querātur stomachum sibi labōrāre, dā potiunculam ex vīnō, in quō cōctae sint hederae baccae: dā ōva assa, vītī cinerem in potū. Haec medēlae marītum grātum tibi efficiant, ac modestum.

Prōbābō: nāmque pulchrē cōnsulis.

Perolla, quid tu?

Ego tē ōrō, Cornēlia, dē tuō Antōniō, ut dē hīs omnibus facis, dēs mihi cōnsilium. Meus Pompeius immō Pompilius, immodicus amātor est vēnātiōnum.

Sōcrātēs cōnsulit huic morbō, ut uxor singulīs diēbus aliquid dē marītī veste sūtillō corrigat, deinde suāviīs verbīs exponat, quantum in rē familiārī damnī contrahātur vēnātiōnibus, quae in diēs reddunt panniculum vīliōrem ac sordidiōrem. Cupiunt hominēs vidērī līberāliōrēs veste.

Id quidem factitābō.

Sed tū, Euphrosȳna, quid agit cōniunx, Flavius?

Pulchrē, et est mihi ūnicē chārus. Vērum est aliquid molestiae, quod nimium affectū fertur in līberōs, adeō ut īnfantēs osculētur, sīcut faciunt mātrēs, singulīsque temporibus amplexibus oblectet. Hāc ūnā in rē sī dēsipiat, patiendum est. Sed pergās, ōrō tē, Cornēlia, in tē factā mentiōne.

Nōn habeō, quod dē meō Antōniō dīcam. Nam omnia in illō sunt, quae ōptāre licet in marītō.

Pergās, Cornēlia, in illā lēge, quam instituistī, dē senātulō nostrō habendō. Nam omnibus id fēlīciter ēvēnit, quae tuō cōnsiliō cōnitūntur maritōs suōs dōmāre. Sed quid agimus dē habītū muliebrī? Num pātiēmur, ut aliīs plūra licēre, quam cēterīs, iū dicendō sīgnandōque publica lēge?

Perplacet istud, Eutrapelia. Quid tū dīcis, Margarīta?

Hāc in rē idem videntur sequendae lēgēs, quas in cēterīs. Quemadmodum enim honestās vestitū tenemur ūtī, nōn lascīvē compositō, sīc, quoniam Christianae sumus, nōn debet cūra nōbīs esse dē habitū immodīce sumptūōsō. Proinde nēmō in nostrō ōrdine induat aurum, aut ūnīōnēs, aut margarītās, aut pretiōsās vestēs.

Optimē dīcis.

Sed quid dē iīs, quae in matrimōnium vēnērunt invītae, maritōsque sortītae aliēnōs ā studiīs suīs, etiam aetāte minus idōneōs? Nam ferre istud malum est inīquissimum.

Quum nōn licēret huic mātrōnārum coetui in eīs aliud dēcernere, quae cōnstituēbant sacerdōtēs, et prīncipēs tyrannōsque saeculī, quī haec permittunt factitārī invītās, admoneō vōs dē eō, quod Sōcrātēs ōlim monēbat, ut sciātis, hoc iam māximum crūciātum mitigandī esse remedium; quod sibi persuādeant, id esse sibi fātāliter dēcretum; et ergō nec deō nec hominibus sit culpa imputanda, quum nōn sit alterius cōnsilium. Ac mulierēs istae dēbent patientissimae fierī, ac pia animī meditatione id dēvincere, quod sortiūntur. Nec ab rē fuerit, illās memōrāre mulierēs, quibus nōn ūnā fuit in hāc rē fortuītō adversa sors. Plūrimae etenim, quibus maritī obtigerunt minus idōneī, eōsque perpessae suīs mōribus sibi reddidērunt idōneōs, fortissimīque perpessō malō vīctōrēs ēvāsērunt. Veniunt enim ad cōnsuētūdinem hominēs nōn nātūrae bonitate, sed ūsū.

Nōn multum mē fallit, Cornēlia, hīc in huius collēgiī senātulō cōnstitūtum praevalēre, quod et aequum sit, et pium simul.

Atque id quidem optime dīcis, Margarīta. Addam aliud quod rēs exigit. Num satis est, quod meōs honōrēs ac reverēntiam marītō meō praestemus singulis? Liceat igitur, ut moneam, quemadmodum deō prīmum, nunc posterius lēgī pārentem, ita tertium locum tribuendum esse marītō: atque ob id, quibuscumque possumus officiīs, eum prōsequī, cēdere illius cōnsiliīs atque imperiō.

Mementō, Cornēlia, addere, maritōs quoque dēbēre suam operam in honōre et cōlendā suā coniuge. Nam ut ēvadat fēlīx coniūgium, nōn modō uxōrēs, sed maritī quoque esse dēbent facilēs et accommodī.

Haud scīo an istud in nostrō senātulō dēbēret ēdicere. Ēdīcerent suī senātūs ac concilia.

Verum vereor, ut istud umquam fīat ab illīs. Nam sī quid incommodi contrāhitur in matrimōniīs, id omne culpae datur uxōribus.

At nōs officium nostrum praestemus, atque ita gerāmus, ut nullus maritīs dētur nostrae culpae locus. Porrō, quoniam adest Eutrapelia, fēmina vel praeter cēterās cōnsuētūdine saeculi nōn incallida, placet omnibus, ut in senātulō nostrō lēgāmus, illam esse vocātam, quae magistra sit ōrnandī puellis, quandō proximē instābit tempus invēnīs et adolēscentulis nūbendī.

Accūrātē persequar hoc officium, neque cōnor dētrectāre, sī id omnibus placeat.

Placet omnibus ūniversīs, nē dubītāris.

Placet, atque adeō cōnstat omnēs id amplectī. Cēterum ut prīma occasiō fuerit, iungāmur ad ōrnandās virgīnēs, quae nūbent in proximum. Id ipsae virgīnēs trahent in ōmen fēlīcem.

Quoniam permittitis, dē ūsū quoque vestium et habitus in mātrōnīs statuī possunt lēgēs aliquae. Nōlim ego, ut discordet ā nōstrīs temporibus cultus mulierum; sed in hīs omnibus quae licent, seligāmus ea quae sunt honestiōra, ac māximē quae sunt commoda.

Id recte mōnēs. Nam quanquam mōnuistī iam de auritis. Senātūs autem consultum esset in nōbīs quoque statuendum, ut et Paulus apostolus instituit.

Verba aliqua prōfer illīus dē hāc rē, precor.

Dicam. Volō igitur mulierēs in habitū ōrnātō, cum verēcundiā, ōrnāre sē, nōn in tortīs crinibus aut aurō, aut margarītīs, aut veste pretiōsā, sed quod decet mulierēs, per operum cōnfessiōnem pīae in Deō. Haec illa. Vidētis igitur, quae sit sententīa.

Placet omnibus: sed quid dē pilentīs⁽⁵⁾?

Nullum statuitur impedīmentum, quō minus is, cuius facultātēs ferunt, utātur vehiculō, sī id studium domī fuerit. Sed nōlim illud fierī vulgātum, unde fierī solent plūrima lascīviae atque incommodōrum.

Quid dē flammēs⁽⁶⁾?

Statuitur in hāc causā ut in cēterīs: videlicet illud liceat, quod est honestum. Recta est enim quae moneō vīa. Vidē nē fūcōs⁽⁷⁾ indūcās in faciem, sed ūtere eīs quae sunt nātī ad munditiem faciendam ac bonum colōrem. Faciem dēbēs dēcenter ōrnāre, nōn pingere. Omnēs eae, dīcō, quae nōtīs⁽⁸⁾ ūtuntur, habent famōsī quippiam.

Dīcis optime. Ergō statuāmus leges nostras in tempus aliud, quō et conveniāmus et cōnferāmus nostra studia.

Id dico et iubeo.

Equidem hōc gaudeō. Omnis nostra cōnfessio in bonō senātulō collata est. Valē, Cornēlia, atque omnēs.

Valēte, collēgae.