Colloquia Familiaria - Colloquium Trīcēsimum Nōnum

Quid hoc malī est, quod tō videō tam pallēre, mī frāter? Vōs enim omnēs frātrēs appellātis.

Quid pallīdius morte?

Rārus es hospes; abhinc mēnses duodecim nōn admīsistī in colloquium meum. Num forte novō amōre captus aliōs convīvās collaudās?

Immō novīs labōribus affectus aliud nempe cōgitō. Nam vōs, quī mundō versāminī, līberiōrēs estis, nec magnīs subdistis perīculīs; at nōs vōtōrum vinculīs astrīctī, cum ōtiō labōrāmus.

Quid ais tū vōtōrum vincula? Quamobrem tē sīc adficis, quasi tē dēvorāret cōnscientia? Num poenitet professae vītae?

Immō plēraque ex ea pars, quae maximē placēbat, nunc maximē displicet. Ō prōfessiōnem nostram plūrimis malīs obnoxiam!

Dē quā loquāris professione?

Dē eā quidem, quae est Mendicantium Ordinī prōpriam.

Audītūne, quī saepe glōriātus es hāc vītae lēge tam cāstā et tam ēgregiā, nunc tam mūtātus es, ut istud ipsum, quod laudāstī, nunc vidēātur tibi damnāndum?

Quid mīrum, sī certius sum dē omnī negōtiō expertus? Opīnor et tē nōn damnandum dē istā rē, sī explōrāssēs ac cognōvissēs rēctius. Vērum quid adfers tū? num forte sensum illum tuum, quō nōs arguās?

Immō videō tē cum lacrimīs loquī; fac igitur ut audiam, quae displicent. Nesciō enim quid est quod modo dīcēbās, nisi prōrsus hoc ipsum tamen, quod ego saepius suspicātus sum dē istā vītā, quam vōs tanta laude in cōnspectū cōmplūrium effertis, quō ineptius habētur ā vōbīs omnis pietās.

Suspiciātur sānē. Vērum optimē fēceris, sī mihi vacet tibī sermōnem commūnicāre, quī modestus et frūgiferus mihi vidētur futūrus.

Libentissimē audiam. Age ergō. Quid dē lēge Regulārum tuārum sentis?

Nihil penitus. Nam quod illī mihi, aut hīs quī volunt bene, placere poterant, haud magnopere sciō: quandōquidem nihil inveniō in illīs praeter iussus quōsdam Superiōrum, quibus caput et pectus inclinābimus.

Quōmōdō igitur, sī nihil habeant, quō pietātem alant?

Audi. Rēgula iubet nōs victitāre herbarum radicibus, oleribus, aquā: verōm mēnsa quō plūrēs ferculīs atque cupēdiīs onerātur, eō māiōrī glōriā apud Minōrēs habētur. Praecipit nōbīs Rēgula nūllīus reī possessiōnem: et tamen quid nōn possidēmus? aedēs, agrōs, dēliciās, opēs. Vetat haberē pecūniam: et fīt Superiōrum ēlogiō, ut quī nummus tangī ā nōbīs nōn audet digitulis, liceat aureum toto pugno contrectāre. Iubet surgere mediā nocte ad hōrās canendās: at quālis est istius generis vigilantia, in quā canimus sūdānēs magnīs obstrepēns vōcibus, vīnō tussīque onerātī, dormitantēs, ōscitantēs, cētera nihilum cōgitantēs, nisi dē prōximā mēnsā? Vetat ferre arma, nec in iūdicium aliquem vocāre: nōs saevius ulcīscimur quam lāicī. Vetat cōnsuētūdinem mulierum: nōs nē puerōs quidem ūsuī nostrō inūtilēs habemus. Ōnerat nōs aliīs praeceptīs, quod nōn calceīs, sed soleīs indūtī incēdāmus: quandō sūmāmus cibum et quōmōdō ēsuriāmus; dum intereā tōtam Regulam nōstram calceō dēfinīmus et cucullō. Quamobrem haec tam asperē imperat, quum religiōnem hōrum nūllam esse, quam hōc habitū dissimulēmus, omne īnstrūmentum facillimē arbitrāminī?

Sed quid dē iēiūniīs, dē vestītū, dē aliīs ceremōniīs sentīs?

Quid dē illīs? Haec quidem parva et rīdicula videntur, nec pūblicam ūllam pietātem efficiunt, ubi nūllum est sēnsus integrī documentum: Immō īnsignia magis mendācitātis, quibus tamen nōs iam valdē iactamur quasi sānctitātis studium gessissemus.

Quid, obsecro, de iēiūniīs ipsīs? Audīvī enim saepenumerō, vōs īncrēdibīli iēiūniōrum instantiā pollēre.

Profectō nē dē illīs quidem iēiūniīs laetus sum. Nam quod tantīsper serviātur ventriculō, dum nōn nisi semel ēsuriāmus, et quod certīs diebus ā carnibus abstinēmus, hoc nihil ad pietātem pertinēre arbitror: quandōquidem satiātūs gulae istō ipsō praetēxtū maius pretium comparātur. Imō cēna ūna in multās dīvidītur mēnsās, nōnne rīdenda superstitiō? Praetereā, ut sciās, quam religiōsē quidam iēiūnant, haec audiās: plērīque nē vespere quidem coenae diluunt, et prius lucescēns diēs reī testis est, quam pulmenta aufferāmus. Rursus, quam bellē quōsdam iēiūnāre animadverti: quī mane bis feriātīs poterant ēsurīre, quotīdianīs minimē: quī, quoniā nōn licēbat multō iūre carne temperātō, in hūc ēsuribant, ut dēvorent piscēs, quōs intūs immūndīs sordibus ēsuriāvimus, ita ut quasi carnibus vēscerentur.

Audī vērē nōn monāstica, sed mēra Epicūrēa iēiūnia.

Vēra sunt omnia. Porrō quid putas esse eōrum taedium vītae, quī nunc tandem ex Acadēmiīs ad conventus venerunt, quīque optimīs litterīs ērudītī, calēre Bibliīs, Chrīstī doctrinam rīte tenuisse, et ingentem pietātis calōrem sperābunt sē inter hāc professōs facilius inventūrōs? quī deinde reperiunt omnia mundī dēliciīs abundāre, et cultum Christī omnīnō neglīgī. Itaque vel facillimē succumbuere multī, vel reluctantī vītam prōrogant tam asperam, ut nōn ferenda sit.

Quidnam est certum iīs faciundum, quī iam fātō dēstinātī, hūic sē prōfessiōnī dēdiderunt?

Quī possum nōvisse? Tamen sī cōgitēs, brevissima recēdent monitūra. Prīmum mīlitat Christō, quī nōn ex habitu aut cucullō, sed ex fidē ac cāritātē dīūdicābitur. Deinde nōn quaerat quisquam pietātem in istīs locīs, ubi minimē rēperiētur.

Optimē mē hortatū tuō iūvās, ut crēdam multō esse ā vōbīs remōtam pietātem. Vērum tamen dē futurā Pontificiī iussū reformātiōne plūrēs sēriās loquuntur.

Ō rem ēgregiam! Sed quid crēdis dē istā reformātiōne? Hōc tantum, quod ex praecepta prīscae Regulae ad vītae innocentiam retrahī poterunt; et tamen īdēō vītā corrīgere dē cultu et cōnsueuetudinibus externis. Nam fōrmās bonae vītae, quae praecipiētur, īnstitūī Regulīs tam stultīs, id verō nūllō modō fierī potest; quandōquidem Rēgula ipsa omnī caret dē rē Christiānā praeceptō, nisi fortasse hīs: Quid incēdās vēstītus, quid aliquandō coquātur, hīsque similibus multīs aliīs, quae nōn tam ad aeternam salūtem, quam ad crassam superstitiōnem pertinent.

Quid igitur tū monēs dē vītā monāsticā?

Quod sentīs: Nēmō eā prōfessiōne sē obstringat, quī sibi bene velit ac propositum teneātur. Immō quī iam sunt īngressī, illōs hortor, sī quō modō possint, ut evādant. Et sī id fierī nōn potest, tum sēsē tueantur exemplīs, ērudītiōnē, vitā proba, quantum poterunt, nē illī māgnō istius scholae fastīdiō obruantur.

Sed dīc, quid tandem ēgistī?

Haud sciō, immō mē prōrsus nescīre fatear. Volēbam multa facere, sed nōn possum. Opīnor dē aliō cōnsultē agendum.

Sī libet, dīc librē, quid tē crūciāt, ac dē omnibus percontābor.

Hūc pōne animi oculum. Ante decennium, quum essem in oppidō Lovaniī studiōrum grātiā, certīs oblectāmentīs cupiebam meās hōrās serēniōribus conferre. Namque cūris disciplīnārum maxime fēlīciter eram affectus. Inter quās dum versāret, quandōque ingressī sunt ad nostrā quaestūrā monācī eiusdam Collēgiī et amīcī meī. Rogat tandem in conventum suum mē accēdere, ut fratrem quendam audīrem conciōnantem: Huic persuadenti invītissimus cessī, et accessī dēmum. Audī hominem incultum, īnfaustum. Multās cōram populō ob meā tormenta nugās effundentem: ob quās perīndignātus sum. Nūdius tertius vōcat īsdem ad lautam coenam. Nōn īvī. Nōn posse nōllem, at nōn facile sustinēbam hūius ratiōnis illēcebras. Sōlītā perfrictiōne īterum ēvocat. Invītātus tandem aggredior.

Sed quid tibī ostendēbant?

Ō rem ēgregiam! Vīx umquam alicuius regis mēnsa tantā benignitate ac splendiditate fuit exōrnāta. Cum eō nec domūs nec fundōrum opēs quidquam vīsum, superasse quam omnium, quōs aut audiō laudārī aut auspiciō dīvitum.

Ō sanctitātem animi!

Immō īnsāniam dīcās. At dum illā in coenā versārer, per multās tōtīusque coenae hōrās sermōcinēs habēbāmus dē suāvī vītā illōrum, et religiōsis sanctīssimiīs hominibus, dēque suī amōre Christī, et dē assiduā Deī memoriā. Interim et vīnum abūndāvit, et permulta Bacchī laetitia illūxit nobis. Tum ēgregium hunc plūrimum ēlātiōrēs laudābam magistrum: quī tam religiōsam condūcebat cēnam. Cum tandem perdiū iam in illā coenā sedissēmus, relinquō coenam eāque post paucōs diēs ēdem in eūsdem mēnsam convocor. Alius autem ālia dē caussā erat vocātus, sed nullīs sentiēbāmus: attamen loquēbātur dē sollēnī quadam inauguratione, nempe quī venit alius novīcius adfutūrus, quī Franciscō nōmen daret.

Ad hūnc ortum tuum sequentem videās fāctum.

Audī pergō. Cum tandem accessissem tertium, facit illō Superiōris ministerio, ut ēx orātōriō vocāretur in medium. Is tum multīs versātās sermōnēs coepit: dē quibus Chrīstus ēgisset et dīxisset apostolīs, et dē vītae rigōre ac modestīā monācōrum. Ergō hūc sum illectus, ut vēra perfectiō nōn posset esse, nisi in hōc genuīs vītae: et omnia quī sectātur mundus prōrsus ad rē sē temperet Salvātōrī. Posteā cum multā laudātum essem ā praesentibus omnibus, submisso corde et dē meā salūte dēspērans residentī, illī coepit alter quīdam frater adesse magis sermō, ut haec rēs tandem perficerētur. Cum ergō mē dēspērantem et incrēdulum vidēret, addūxit alter mihi iuvenem quendam, quī annī minimē 22. nātus, iam quintum annum professae vītae trāgit, ērudītiōn, ut quamdīū vīxī, nēmō peritior audīvī. Onerārat nōs sermōnēs dē eā et ipsum rē, dē ēlēctiōne vītae, dē perfēctiōne rēgulī Franciscanae, dē suāvitate religiōnis iīus: et sī quīd nōbīlius quam alia cogitārī, dīcereī, autumerī potest. Commōvit haec me valdē: et quum prius fuēram obstinātissimus, nunc tandem flēxī et prōfessiōnī meae assensum dabam. At iuvēnis illē, qui tam alta dixit de haec religiōnīs, ter et semel fūgit dē conventū, et saepenumerō negātās prōfessiōnīs vocābulum poenitēbat.

Vidēs miseram sortem prōfessiōnis tuae? Sed quid fēcistī demōniacam?

Cōnsultō ēgī cum parentibus aliīsque prūdentibus. Fuit in eandem sententiam, ut iubent minimē rēcēdere: quōd et reliquīt vītae hūius aliqua flāma dēvocrāret mē, et propositum quidem sanctissimum foret: quōd in hāc professione minimē dubitārem salūtīs meae, aliōquīn perīculōsae. Fūfērunt adhūc tum Litterae apostolōrum, quae iubent hānc professiōnem esse statum perfēctiōnis: quēd et Christī sermōnibus apertēque comprobātur. Haec audīvī. Et sī quae recēdere volēbam, maximē inhibēbātur nē auderem. Scīlicet dicēbant: Nēmō, quī manum immiserit arātrō, et respexerit retrō, aptus est rēgnō Deī. Quid praetereā facerem? Prōfessī mē et dēspōnsī: sed immō hēr vendidī.

Sed dīc, quid nunc tē cruciāt?

Hōc vērē, quod nunc alia vīdēns atque expertīs, dē omnibus repentīt. Et horrēns tremēnsque nescī quid faciam. Namque nōn modo sententiam meam commūtāvī, sed etiam et meam salūtem periclitor.

Quō verō modo periclitāris?

Quemadmodum? Quia immō perīre videtur animus meus omnī vītae alendae igne et caelestīs amōris flāmā: et vidēre omnī scelere atque impietātis, quās fugiō, et nōn valēns posse prōpulsāre. Deinde nōn tenerēs meam prōfessiōnem? Atquī ex mandātīs superriorūm omnī iussū et ōbēdientiae obstinātōs meam gerere vītam. Quod sī facīo, vidēbor Christī legibus contrāvēnisse: sīn nōn faciō, Superiōrum mandātō resistēns, ac rē pereō.

Quid igitur faciendum putās?

Nescio prōrsus. Nam nec exīre convētu licet, nec manēre tutiusine. Immō hinc et hinc eaedem pārae meae salūtī, nisi supernū preaesilium adsīrit. Nunc cōgitō omnibus rebus dīmissīs petēre remotissimam in solītudī nam locī, et illīc sordēns, angustam vitam dērēgere. Aliī fugā peperērunt sibi honestissimam rēcēsiōnem. Neque dīgiūm putō longius subsūdere iīs rēgulīs, quās scīo errōneōs esse, meam salūtem perīcilitantes.

Aequē cōnsultum dīcis. Vērum nōnne putās omnia esse cōmmittenda Deō, ā quō dīrigitur singulōs cāsuum ēventūs?

Verissimē. Sed animī cruciātūs tormenta nōn feruntur, et piētāte assiduā tālī alī minimēque potest.

Agē frāter. Sī forte aetās tua et ingenii tui cōnsilia ferant: diūtius monēns hodiē tē nōn retineō. Coenam praeberē, Christianē exhortārī, et precibus adiuvāns: Deō omnēs committēmus rēs.

Accēdō lubēns.

Salūtem vōbīs dīcō, dominī meī.

Et tū salvē, mī Pastor. Quid agis? Nōnne facis ofōcium tuum?

Faciō quidem, quamquam nōn sine labōre, prōpter gravem senium et tōtam īnfīrmam valitudinem. Sed quod vōs agitis? Nōnne aliqua coenā capitīs? Scītis enim nōs habēre omnium rerum affātim.

Recte sentis, mī Pastor. Et hodiē quīdem nōbīs opus est aliquid cēnā, sed modicā. Heus pandochēe, aperī tibī domum.

Patet iam, dominī. Sī placet intrēsque, multō melius habēbitis.

Agēmus grātiās, pandochēe. Sed dīc Pastor: quid nōvī tibī est dē istō Ordine Mendicantium?

Nihil prorsus, nisī quod scis et tū: omnibus enim nota est illōrum professīō. Cēterum quid tibī dubium est?

Vellem scīre abs tē, utrum sunt verae vitae Christiānae magistrī?

Quidnī sint? Nam et Pontifex ipsē magnā eōs augeātāte commendat.

Quid tū autem sentis dē illīs? utrum commendanda sit omnibus ista vitā?

Ego vērē dē meā sententiā nōn libēns differō. Vēr sum enim tantum imperfēctus: et quia nōn habeo illam scientiam reī tam abstrūsae dē quā mihi liceat iūdicare. Unum sciō: plūrimōs eōrum esse nūgātōrēs, affectātōrēs, ambitiōsōs, et turpia dēsīgnārī. At hoc indīcāre nōlō, nē quī bonī sunt, quōs putō perpaucōs esse inter profēssō illōs, simul in mē ōdium hoc rē ōrent. Immō dē singulīs saepē dubitō.

Sed quid dīcēs, sī complurimōs hōc tempōre reperiās, quī prō salūte sua sollicitī, tālī profēssiōnī sē dēdērīnt?

Hōc quidem valdē mīserendī sunt: et prōrere putō ob indōctiōs ipsōrum cōnātus ita periclitārīverae pietātis, ignārī Evangelii. Nam nōn possum credere, in hāc professione sōlā esse summam perfēctiōnem, nec in hīs rēgulīs esse idōnē praeceptua, quibus pie vīvātur. Immō ea sunt tantis errōribus obnoxia, ut verear neī Apostolōrum epistolīs contārīentur.

Dīcis vērē, mī Pāstor. Hanc sententiam tuam et ego trāhō. Nam cōnstat mihi, id Regulae aliā petīsse praeter evangelicum doctrinam: et ad Christī sequelam minimum condūcere.

Cēterum audiō plerosque monācōs tam malignā vītā pollēre, ut vix quisquam sit ēlōquī dignus.

Ergō quod tibi vidētur faciendum, quī iam fātō coniūnxere sē illī prōfessiōnī?

Brevissimē dīcō. Nihil aliud, quam ut prō vīribus ex sacris litterīs petant animō nōrmam perfectae vītae: et contemplatā Christō, omne studium ad ēius imitatiōnem īnfōrmārent. Et reliquīs omnibus contemptīs quae in rēgulīs praecipiuntur, illa tantummōdo facerent, quae nec contrāria esse Christī lēgibus, nec molestum impedīmentum animae. Prōpositō tōllentur externae rītes, et fīrmābitur interior animī cōnstantia. Id vērō minimē difficile arbitror, sī doctrina ac exemplo sē tueantur, et tantum Deō affīdant.

Optimē monēs, mī Pastor. Et haec ego sequar studiōsissimē.

Sed pandochēe, fer nobis coenam.

Uxor, fer coenam dominīs.

Iam afferre parō, marīte.

Quid vobīs videātur dē hāc coenā?

Satis honestae atque probaē. Pandochēe, dā nōbīs aliquid vīnī.

Libentissimē.

Nunc ut aliquid cēnē. Postea domum īre parabimus. Valē Pastor.

Et vōs valēte. Deōque mē precībūs vestris in memoriā habēte.

Faciemus lubentīssimē.