Colloquia Familiaria - Colloquium Quadrāgēsimum Secundum

Heus heus, Apītī.

Nōn audiō.

Heus, inquam, Apītī.

Quis hīc est tam molestus interpellātor?

Est seriae reī quiddam, quod tē volō.

At ego ad rem seriam properō.

Quōnam?

Ad coenam.

Hāc ipsā dē rē tēcum volēbam agere.

Nōn vacat nunc āctōribus operam dare, nē āctum agam⁽¹⁾.

Nihil fēceris dispendī; comitābor tē quō properās.

Age dīc, modō tribus verbīs.

Magnō studiō mōlior convīvium, in quō nūllī displiceam convīvārum, placeam omnibus. Eius artis quoniam tū prīncipātum tenēs, ad tē velut ad ōrāculum cōnfugiō.

Respōnsum accipe, et quidem iūxtā veterum mōrem, ἔμμετρον⁽²⁾: Nūllī ut displiceās, nūllum invītāre mementō.

Atquī sollemne est epulum; multōs excipiam oportet.

Quō plūrēs invītāris, hōc plūribus displiceās oportet. Quae fuit umquam tam bene vel cōnscrīpta, vel ācta fābula, ut tōtī placuerit theātrō?

Sed age, Comī dēlicium⁽³⁾ Apītī, subleva mē tuō cōnsiliō; habēbō tē posthāc nūminis locō.

Sit igitur hoc prīmum cōnsilium: Nē cōnāre quod fierī nōn potest.

Quidnam?

Ut convīvātor omnibus placeās. Tanta est palātōrum varietās.

At saltem ut pauciōribus displiceam.

Vocā paucōs.

Nōn licet.

Vocā parēs, et ingeniīs congruentēs.

Nē id quidem mihi līberum est. Vītārī nōn potest, quīn et multōs vocem, et dissimilēs, dēnique nec eiusdem linguae neque nātiōnis hominēs.

Nae tū mihi vēre convīcium narrās, nōn convīvium; in quō facile possit tālis exorīrī lūsus, quālem Hebraei narrant accidisse in strūctūrā Babel, ut petentī frīgidum aliquis porrigat calidum.

Opitulāre, tē quaesō; grātum experiēris ac memorem.

Age, quandō ēlectiō nōn est tuī arbitriī, in rē malā dabō bonum cōnsilium. Haud parvī refert ad hilāritātem convīviī, quō quisque locō sedeat.

Vērissimum.

Ea rēs ut tibi cēdat prōsperē, fac ut sortibus distribuantur accubitūs.

Pulchrē monēs.

Deinde nē sīc paulātim ā summō ad īmum prōcēdant patinae, ut sigma litterae⁽⁴⁾, vel serpentis potius imāginem pingant, aut ultrō citrōque reciprocent, quemadmodum ōlim in conviviīs myrtus⁽⁵⁾ trādī solet.

Quid igitur?

Sed ad singulās convīvārum tetrādās⁽⁶⁾ appōne patinās ternās, sīc ut quārta media prōmineat, quemadmodum puerī tribus nucibus impōnunt quārtam; in singulīs sit aliud atque aliud cibī genus, quō quisque quod libeat ēligat.

Placet. Sed quotiēs mūtābō patinās?

Quot partibus cōnstat ōrātiō rhētorica?

Quīnque, nī fallor.

Quot āctibus cōnstat fābula?

Apud Horātium lēgī: Nē sit quīntō prōductior āctū.

Totiēs mūtābis patinās, ut prooemium sit iūsculentum, conclūsiō vel epilogus ex variīs bellāriōrum generibus cōnflātus.

Quem probās in patinīs ōrdinem?

Eundem quem Pyrrhus in aciē.

Quid ais?

Quemadmodum in ōrātiōne, ita nec in convīviō decet prooemium esse ēlabōrātum. Rūrsus epilogus varietāte commendētur potius quam apparātū. In tribus itaque mediīs servanda Pyrrhī disciplīna, ut in utrōque cornū sit aliquid eximium, in mediā aciē vulgārior apparātus. Hoc pactō fiet, ut nec sordidus videāre, nec fastīdiōsā cōpiā sīs molestus.

Satis expedīta dē cibīs; superest, ut, quōmodo bibendum, doceās.

Nūllī omnium cyathum appōnēs, sed puerīs datō negōtium, ut ubi percūnctātī didicērint, quō quisque vīnī genere dēlectētur, alacriter ad nūtum cuique quod volet porrigant. Ea ex rē duplex erit commodum. Nam et parcius bibētur, et iūcundius; nōn sōlum ob id, quia subinde recēns dābitur pōtus, vērum etiam quod nēmō bibet nisī sitiēns.

Optimum profectō cōnsilium. Sed quī fierī poterit, ut hilarescant omnēs?

Id ut fīat, partim in tē situm est.

Quīnam?

Tenēs illud: Ante omnia vultūs accessēre bonī.

Quōrsum istud?

Ut convīvās cōmiter excipiās, fronteque hilārī compellēs, sermōnem ad cuiusque aetātem, affectum, ac mōrēs attemperāns.

Accēdam, ut dīcās melius.

Nōstī linguās.

Propemodum omnium.

Ut suā quemque linguā subinde appellēs, utque convīvium fābulīs amoenioribus hilarescat, variās misce materiās dē rēbus. Quārum quisque libenter meminit, et nūllīus dolōre audiuntur.

Quās dīcis huiusmodī materiās?

Sunt peculiārēs ingeniōrum differentiās, quās ipse melius perspiciēs; ego generātim attingam aliquot. Senēs gaudent ea memorāre, quae multōrum fugiunt memoriam, admīrātōrēs temporum in quibus ipsī flōruērunt. Mātrōnīs dulce est refrīcārī memoriam eius temporis, cum ā procīs ambirēntur. Nautae, quīque dīversās ac longinquās mundī regiōnēs invīsērunt, libenter ea narrant, quae, quia nēmō vīdit, mīrantur omnēs. Est et ante āctōrum malōrum, iūxtā proverbium, iūcunda recordātiō, sī modō eius sint generis, ut cum probrō coniūncta nōn sint, velutī mīlitiae, profectiōnum, naufrāgiōrumque discrīmina. Postrēmō dē suā cuique arte grāta est cōnfābulātiō, dēque hīsce rēbus, quārum ūsū callet. Haec sunt fermē generālia. Peculiārēs affectūs singulātim dēscrībī nōn queant, sed exemplī caussā: est aliquis laudis appetentior, alius vult habērī doctus, alius gaudet vidērī dīves; est hīc loquācior, ille pauciloquus; nōnnūllōs reperiēs tetrīcōs, aliōs contrā blandiōrēs. Sunt quī nōlint vidērī senēs, cum sint; sunt rūrsus quī velunt habērī grandiōrēs quam sint, affectantēs hoc esse mīrandī, quod bellē portant aetātem; sunt foeminae quae sibi dē fōrmā placent, sunt aliae pūtidulae. Hīs cognitīs affectibus, haud difficile est miscēre sermōnēs ūnicuique grātōs, vītātīs hīs, quī moerōrem afferunt.

Nae tū perpulchrē tenēs artem convīvātōriam!

Phy⁽⁷⁾! Sī tantundem temporis et operae mihi cōnsumptum esset in utrōque Iūre, Medicinā ac Theōlogiā, quantum impēnsum est huic artī, iam dūdum et inter Iūrecōnsultōs, Medicōs ac Theōlogōs Doctōris et titulum et lauream tulissem.

Crēdō.

Sed heus tū, nē quid errēs, heīc cavendum est, nē fābulae sint nimium prōlixae, aut nē exeant in tēmulentiam. Quemadmodum enim vīnō nihil iūcundius, sī modīcē sūmpseris, contrā nihil molestius, sī suprā quam sat est sūmpseris: ita ūsū venit in fābulīs.

Vēra praedicās. Sed huic incommōdō quodnam ostendis remedium?

Ubi sēnseris suborīrī τὴν ἄοινον μέθην⁽⁸⁾, per occāsiōnem intersecā sermōnem, et argūmentum dīversum īnserere. Frūstrā, opīnor, tē monērem, nē cui suus dolor in convīviō refrīcētur, utcunque Platō iūdicat, in conviviīs quibusdam vitiīs esse medendum, vīnō discutiente trīstitiam, et offēnsae memoriam abolente. Vērum illud tē monitum oportuit, nē nimium crebrō salūtēs convīvās; tametsī probō, ut interdum obambulāns, nunc hōs, nunc illōs cōmiter appellēs: oportet enim convīvātōrem bonum mōtōriam agere fābulam. Nihil autem incivilius, quam ibi commemorāre, quod cibī genus sit, quā coctum arte, quantī emptum. Idem dē vīnō dictum puta. Quīn extenuandum etiam modīcē quod appōnitur. Alioquī nimis dīligēns extenuātiō apparātūs, idem agit quod ostentātiō. Satis est bis aut ad summum ter dīxisse, Bonī cōnsulite. Sī parum lautus est apparātus, animus certē lautissimus est. Interdum salēs aspergendī sunt, sed quī nihil habeant dentis. Profuerit et illud, subinde suā quemque compellāre linguā, sed paucīs. Dīcendum erat initiō, quod mihi nunc tandem venit in mentem.

Quidnam?

Sī nōn placet sortītō dare locōs, cūra ut trēs ex omnibus ēligās nātūrā festīvōs, minimēque mūtōs, quōrum ūnum collocābis in capite mēnsae, alterum ē regiōne, tertium in mediō, quī silentium ac trīstitiam cēterōrum discutiant. Quodsī perspexeris, convīvium vel silentiō trīstius esse, vel clāmōribus tumultuōsum, aut etiam ad rīxās tendere.

Hoc crebrō fit apud nōs: quid tum faciendum?

Accipe rem mihi multō ūsū compertam.

Exspectō.

Indūcitō duōs mīmōs, sīve γελωτοποιούς⁽⁹⁾, quī sine vōce rīdiculum aliquod argūmentum gesticulātiōne repraesentent.

Cūr sine vōce?

Ut pār sit omnium voluptās, aut nihil loquantur, aut linguā loquantur omnibus aequē ignōtā; gestibus loquentēs, omnēs pariter intellegent.

Quod argūmentum mihi narrās, nōn satis intellegō.

Sunt innumera, puta uxōrem decertantem cum maritō dē prīncipātū, aut simile quippiam ē mediā vītā. Quō magis erit rīdicula saltātiō, hoc plūs erit omnibus voluptātis. Hōs oportet esse sēmifatuōs; alioquī quī plānē fatuī sunt, quaedam interdum effutiunt imprudentēs, quae laedunt.

Ita tibi precor semper propitium Cōmum, ut mihi dedistī fidēle cōnsilium.

Addam corōnidem, quīn potius repetam, quod initiō dīxeram, nē nimius sīs anxius, ut placeās omnibus, nōn heīc tantum, sed in omnī vītā, atque ita fiet, ut citius placeās omnibus: optimum enim in vītā, Nē quid nimis.