Colloquia Familiaria - Colloquium Trīcēsimum Prīmum

Salvē, mī frāter.

Salvē et tū, germāne cārissime.

Vix tē agnōscō.

Adeōne cōnsenui intrā biennium?

Nōn: sed caput rāsum, nova vestis, faciunt, ut mihi videāris aliud quoddam animal.

Itane nōn agnōscerēs uxōrem tuam, sī tibi occurreret indūta novā veste?

Nōn, sī tālī.

At ego tē probē agnōscō, cui nōn sōlum vestis mūtāta est, vērum etiam faciēs, tōtusque corporis habitus. Quot colōribus pictus es! Nūlla avis aeque variat plūmās suās. Tum quam omnia secta, quam nihil iūxtā nātūram aut mōrem commūnem! Adde tōnsum verticem, barbam sēmirāsam, silvam, quae suprā labrum superius est, perplexam, nec aliter hinc et hinc prōminentem, quam solent in fēlibus pilī longiōrēs. Nec ūna cicātrīx foedāvit vultum; ut Samius quispiam līterātus⁽¹⁾ vidērī possīs, dē quō iocus est prōverbiī.

Sīc decet redīre ē bellō. Sed dīc mihi, erat hēic tanta bonōrum medicōrum inopia?

Quam ob rem?

Quia nūllī commīserīs sanandum cerebrum tuum prius, quam in hanc servitūtem tē praecipitem darēs.

Itane videor īnsānīsse?

Maximē. Quid erat necesse hēic tē sepelīrī⁽²⁾ ante tempus, quum esset unde commodē vīverēs in mundō?

At nunc nōn videor tibi in mundō vīvere?

Nōn, per Iovem.

Dīc quam ob rem?

Quia, nōn licet ambulāre quō velīs. Huic locō velut caveae inclūderis: adde rāsūram, vestem prōdigiōsam, sōlitūdinem, piscium perpetuum ēsum, ut mīrer tēipsum nōn vertī in piscem.

Sī verterentur hominēs in omnia quibus vescuntur, tū iam prīdem porcus essēs: nam suillā solēs dēlectārī.

Nōn dubitō, quīn iamdudum poeniteat tē īnstitūtī: paucōs enim comperiō, quōs nōn capiat poenitūdō.

Hoc illīs ūsū venit, quī sē in hoc vītae genus velut in puteum praecipitant: ego dēscendī sēnsim et cōnsultō, prius explōrātō mē ipsō, perspectāque tōtā huius vītae ratiōne, iam annōs nātus vīgintī octō, quā aetāte sibi quisque nōtus esse potest. Quod ad locum attinet, tū quoque locō angustō conclūderis, sī tōtīus mundī cōnsīderēs amplitūdinem. Nec refert, quam spatiōsus sit locus, modo nihil dēsit ad vītae commoditātem. Multī rārō, aut numquam exeunt cīvitātem, in quā nātī sunt: quī sī vetārentur exīre, māgnopere sibi displicērent, et incesseret illīs mīra libīdō relinquendae cīvitātis. Hīc affectus vulgāris est, quō ego careō. Imāginor, hēic tōtum esse mundum, et haec tabula mihi tōtum terrārum orbem repraesentat, quem ego cōgitātiōne iūcundius simul et tūtius perambulō, quam is quī nāvigāvit ad novās īnsulās.

Hēic tū propemodum dīcis vērum.

Rāsūram damnāre nōn potes, quī volēns tondēris, ūtique commoditātis grātiā. Mihi rāsūra, sī nihil aliud, certē reddit caput pūrius, ac fortasse salūbrius. Venetiīs quam multī patriciī tōtum etiam caput rādunt! Quid autem habet prōdigiōsum vestis? Nōnne tegit corpus? Ad duplicem ūsum adhibētur vestis, ut dēpellātur iniūria coelī, eaque velet, quae pudor iubet tegī. An nōn hōs ūsūs praebet haec vestis? Sed offendit color. Quis color magis decet omnēs Chrīstiānōs, quam is quī datus est omnibus in baptismō? Dictum est tibi quoque: Accipe vestem candidam. Haec itaque vestis admonet mē, quid prōmīserim in baptismō: nimīrum innocentiae perpetuum studium. Porrō sōlitūdinem sī vocās turbae fugam, hoc exemplum est nōn nostrum, sed veterum prophētārum, atque etiam philosophōrum ethicōrum, et quibuscumque bonae mentis cūra fuit. Immō poētae, astrōlogī, ac similibus artibus dēditī, quotiēs aliquid magnī ac suprā vulgus hominum moliuntur, sēcessum quaerere solent. Cūr autem vocēs hanc sōlitūdinem? Ūnīus amiculī cōnfābulātiō pellit sōlitūdinis taedium. Hēic habeō sodālēs omnium rērum plūs quam sēdecim. Ad haec intervīsunt amīcī crēbrius quam vellem aut expedit; et tibi videor in sōlitūdine vīvere?

At nōn semper licet cum hīs cōnfābulārī.

Nec semper expedit. Atque hoc iūcundior est cōnfābulātiō, quod voluptātis grātiam augeat interrupta cōpia⁽³⁾.

Nōn pessimē coniectās. Nam mihi quoque suāviōrēs sunt carnēs, revolūtō Paschā post quadrāgēsimam.

Nec interim tamen, quum maximē videor sōlus, dēsunt mihi cōnfābulōnēs, longē festīviōrēs ac suāviōrēs istīs vulgāribus congerrōnibus.

Ubi sunt?

Vidēs hēic cōdicem Ēvangēlicum? In hōc mēcum fābulātur ille, quī ōlim additus facundus comes in viā duōbus discipulīs proficiscentibus in Ēmaūntem, effēcit, ut nōn sentīrent itineris labōrem, sed sentīrent dulcissimum cordis ardōrem, inhiantēs mellītīs illīus sermōnibus. In hōc mihi loquitur Paulus, in hōc Ēsāīās, cēterīque prophētae. Hēic mēcum cōnfābulātur dulcissimus ille Chrysostomus, hēic Basilius, hēic Augustīnus, hēic Hierōnymus, hēic Cypriānus, cēterīque nōn minus ērudītī quam facundī doctōrēs. An nōstī ūllōs tam amoēnōs cōnfābulōnēs, quōs cum hīs cōnferās? An in tālī sodālitāte, quod mihi numquam nōn adest, reputās obrepere posse sōlitūdinis taedium?

Mihi frūstrā loquerentur, nōn intellēctūrō.

Iam quid refert, quibus rēbus hoc corpusculum alātur, cui minimō satis fit, sī iūxtā nātūram vīvāmus? Uter nostrum habitior? tū, quī vescēris perdicibus, phāsiānīs et capīs; an ego, quī vīvō piscibus?

Sī tibi esset uxor, ut mihi est, minus habērēs succī.

Et ideō sufficit quilibet cibus, et quantumvīs exiguus.

Sed interim agitās vītam Iūdaicam.

Bona verba: Chrīstiānam, sī nōn assequimur, certē sequimur.

In veste, cibō, preculīs, cēterīsque caeremoniīs pōnitis fidūciam, neglēctō studiō pietātis Ēvangēlicae.

Quid aliī faciant, nōn est meum iūdicāre: ego hīs rēbus nēquāquam cōnfīdō, minimumque tribuō; sed in animī pūritāte et in Chrīstō collocō fidūciam.

Cūr igitur observās?

Ut mihi pāx sit cum frātribus meīs; et nē cui quōquō modō sim offendiculō. Nōlim autem offendere quemquam ob huiusmodī rēs leviculās, quās nihil est negōtiī servāre. Ut sumus hominēs quācumque veste tēctī, minūtissimārum etiam rērum similitūdō aut dissimilitūdō conciliat aut dīrimit concordiam. Rāsum caput, aut vestis color, per sē quidem nōn commendat mē Deō. Sed quid dīceret populus, sī comam alerem, aut tuam istam vestem sūmerem? Reddidī tibi ratiōnem meī cōnsiliī; nunc, quaesō ut mihi vicissim tuī cōnsiliī ratiōnem reddās, dīcāsque, ubi cessārint omnēs bonī medicī, quum relictā domī uxōre iuvenculā et līberīs, proficīscerēris in mīlitiam, vīlī salāriō conductus ad iūgulandōs hominēs, idque tuī quoque capitis perīculō. Neque enim tibi rēs erat cum fungīs⁽⁴⁾ aut papāveribus, sed cum armātīs virīs. Utrum vērō putās īnfēlīcius, iūgulāre Chrīstiānum hominem ob mercēdulam, ā quō numquam sīs laesus; an tē ipsum simul, et corpus, et animam, in aeternum exitium mittere?

Fās est occīdere hostem.

Fortassis est, sī impetat patriam tuam. Tum pium vidērī potest, pugnāre prō līberīs et uxōre, prō parentibus et amīcīs, prō ārīs⁽⁵⁾ et focīs, prō tranquillitāte pūblicā. Quid istūc ad tuam mīlitiam mercēnāriam? Ego, sī periissēs in hoc bellō, nōn redēmissem animam tuam vitiōsā nuce.

Nōn?

Nōn, ita mē Chrīstus bene amet. Iam utrum exīstimās dūrius, obedīre bonō virō, quem nōs Priōrem vocāmus, quī vocet ad precēs, ad sacram lectiōnem, ad doctrīnam salūtārem, ad psallendum Deō; an obedīre barbarō cuipiam centuriōnī, quī saepe māgnīs ac nocturnīs itineribus vocet quō lubet, ac revocet; quī bombardārum ictibus obiiciat, quī iubeat tē stāre locō aut occīsūrum, aut occidendum?

Minus narrās, quam rēs habeat, malōrum.

Sī quid ego dēflexerō ā disciplīnā huius īnstitūtī, poena est admonitiō, aut aliud leve quiddam: tibi, sī quid committās adversus lēgēs imperātōriās, aut pendendum est, aut nūdō inter intentātās in tē lanceārum cuspidēs eundum. Nam plectī capite, beneficium est.

Nōn possum refrāgārī vērīs.

Iam cultus iste satis indicat, tē nōn multum nummōrum referre domum.

Nummōrum mihi iam prīdem nē pilus quidem fuit, immō multum aeris aliēnī cōnflāvī. Proinde hūc dēflexī, ut mē īnstruās viāticō.

Utinam hūc dēflexissēs, quum properārēs in scelerātam istam mīlitiam! Sed unde tanta nūditās?

Rogās unde? Quidquid ex salāriō, quidquid ex praedātiōnibus, sacrīlegiīs, rapīnīs, furtī, parāre licuit, id tōtum absūmēbātur in vīna, scorta, et āleam.

Ō tē miserum! Et interim uxorcula, cuius grātiā Deus iussit relinquī patrem et mātrem, domī moerēbat dēserta cum parvīs līberīs. Et intereā tibi vidēbāris vīvere in tantīs miseriīs, in tantīs sceleribus?

Hoc fallēbat sēnsum malōrum, quod innumerōs habērem malōrum sociōs.

Quīn illud vereor, nē uxor tē nōn agnōscat.

Quī sīc?

Quia sīc cicātrīcēs pīnxērunt tibi novam faciem. In fronte quam fossam habēs! Vidētur tibi exsectum fuisse cornū.

Immō sī rem nōssēs, grātulārēris mihi hanc cicātrīcem.

Quam ob rem?

Minimō minus aberat, quīn perīrem.

Quid erat malī?

Cuidam tendentī rupta est balista chalybeā; eius fragmentum īnsiluit in frontem.

Et in buccā cicātrīcem habēs palmō longiōrem.

Hoc vulnus accēpī in pugnā.

Bellicā?

Nōn: inter āleam ortum est dissidium.

Iam et in mentō videō nesciō quid gemmārum.

Nihil est.

Suspicor tibi contrāctam scabiem, quam vocant Hispānicam.

Rēctē dīvīnās, mī frāter. Tertium eā labōrāvī neque ad vītae perīculum.

Unde hoc malī accidit tibi, ut sīc incurvus incēdās, quasi essēs nōnāgēnārius, aut quasi messor quispiam, aut quasi dēlumbātus⁽⁶⁾ essēs fuste?

Morbus ita contrāxit nervōs.

Nae hēic māgnificam passus es metamorphōsin. Antehaec erās eques, nunc ex centaurō factus es animal sēmireptile.

Haec nīmirum est ālea Mārtis.

Immō haec est īnsānia tuae mentis. Quās vērō manubiās⁽⁷⁾ uxōrī tuae līberīsque tuīs referēs domum? lepram? Nam ista scabiēs nihil aliud est, quam leprae speciēs; nisi quod ideō nōn vītātur, quia multōrum est commūnis, praecipuē nōbilium: at ob hoc ipsum magis dēbēbat vītārī. Nunc istud malum adfrīcābis iīs, quī tibi dēbuerant esse cārissimī: et ipse per omnem vītam pūtre cadāver circumferēs.

Quaesō tē, frāter, ut dēsinās: satis malōrum est, etsī nōn accēdat obiūrgātiōnis molestia.

Quōtam autem malōrum partem commemorāvī? Ista corporis duntaxat sunt. Iam animam vērō quālem reportās, quantā scabiē pūtrem, quot vulneribus sauciam!

Tam pūram referō, quam est cloaca Parīsiīs, in viā quae dīcitur vulgō Mābertī, aut latrīna pūblica.

Vereor nē multō peius oleat apud Deum et angelōs eius.

Sed iam rīxae satis est; dīc aliquid dē sarciendō viāticō.

Mihi nihil est quod dem, experiar quid velit Prior.

Atquī sī quid darētur, essent tibi parātae manūs: nunc multae obstant difficultātēs, quandō numerandum est aliquid.

Quid aliī faciant, ipsī viderint: mihi nec ad accipiendum, nec ad dandum sunt manūs. Vērum dē hīs ā prandiō; nunc tempus monet, ut accumbāmus.