Colloquia Familiaria - Colloquium Quinquāgēsimum Tertium

Heus, Philȳpne, iam mātūtīnum audiērunt cicōniae, dum tū adhūc stratus stertis, quī homine nātō nihil est somniferum miserabilius; glirium sagīnae⁽²⁾ cōnsimile. Tē vocāt officiīs Sōl ipse: quid prōrogās vītam tibī gratuītam datam ā Deō?

Quid tū tumultuāris? nōndum est dīlūculum.

Imō plēnē dilūcēscit; ac dum garrīmus heīc, pulcher agōnōthetēs coelī meridiānum iam ingrediētur currum.

Praeclārē dictum est ab Hesiodō, et ā Platōne repetītum: Τὸ μέσον εἶναι κάλλιστον⁽³⁾.

Assentior tibi; sed quid inde colligis?

Tē nimium ac suprā modum esse vigilācem, mē modestum, ac nōn immemorem sententiae Platōnicae, vitam hanc mortālem nihil esse praeter mortis imāginem⁽⁴⁾: ac proptereā iūcundē dormīre esse trānquillē morī.

Id quidem ab illō dīcitur; sed alter in somnum concēdit nocte labōribus dēfessus, alter, concoctā et disiectā cibō, nōn invītus iam quiētī indulgēre mātūtīnum tempus ad labōrem dēstinātum; tū trēs nocturnās portiōnēs suprā ōceanī ālveōs duās horās longissimās adijcis, fōcārī magis similis, quam hominis, aut vel praegnantī mulierī. In praesēns iūcundum ergō stertere vidērī potest, trānquillē morī est, nōn trānquillē vīvere.

Nōn iūcundum, mī Nēphālī, est, ut īnfrā diem morī videātur, dum stertit homo? Et quaesō Persārum gāzā⁽⁵⁾ quantīnam aestimābitur trānquillus somnus ac mollis? quum alioquī nūlla pars vitae hūmānae sit mollior dulciorque. Illud saepe mirātus sum, nūllō dīe mē plūs vīxisse, quam diem illum, quō ab īnferīs⁽⁶⁾ ad vītam hūmānam rediī. Ac sī quid tum habēbam aegrōtī in corpore, id plēnē exānimāvī, quō quod illud Platonis dīcitur, nōn ōtium modo, sed etiam pharmacō esse cōnsimilis somnus, verissimus licet esse tibi. Sī quid molestiae est in animō, plēnē id exīnānitum reperiō, evigilāns cum voluī satis ac sōbrie.

Haec omnia recipiō, quiētum est honestae virtūtis officium; somnus quoque aegrōtantibus est ad bonam valētūdinem iuvandus. Sed quod tu Philȳpne facis, quī diurnum tempus in eō ponis, ut dē reliquis rēbus tē exuās tandem tēmet ipsum somniandō exuat, nēmō nisi insenātus probābitur. Aut enim nihil erat tam stultī, autumō, hoc est, ut ita fierēs tālem aliquid in corpore et animō, qualem tē somnus fēcit.

Quidnam praetereā mī accēdit molestiarum?

Primo, in somniō vigilat tua nūgāx phantasia, quae tibi vel ānserēs porcōsque aurātōs vel formōsās et amābilēs mulierēs vēndit: unde tibi mox ēvigilāntī tōta rēs supervacua fuit: ac saepe etiam damnōsa et perniciōsa.

Sunt ista quidem, sed ētiamsī aliquid damnosī est in hīs, plūs tamen commodī est in dūlcī somnō.

Id vērō quantō plūra sunt ista commoda, tantō magis noceās tibi quam commodēs. Nam ab Homērō⁽⁷⁾ ad haec usque tempora omnibus saeculīs fuit familiārissima istud dogma: ὕπνος ἀδελφὸς θανάτου, somnum esse fratrem mortis. Nōn putās, ob id ut tantum dormīās, tē moritūrum: nec ulla ratiō idōnea est hominī, ut sēmet ipsum sīc occidat: Sed haud decet stertere⁽⁸⁾ tam dulciter, ut mox tibi prōdīgās plūrima dē vītā tuā prō nihilō: quin ita nimium iūcunditās, imō sevitia praecēdit, tē autem omnīnō oportēs cum diēī tempore surgere, et rursus cōnsōpiārī cum noctis adventū.

Nimis acriter arguīs et ferēs: sed quid tū ipse facis tam vigilāx? etenim vereor, ut nōn frūstrā iampridem audīveris cicōniarum mātūtīnum carmen.

Dormīvī modestē meā ex parte, et iam ōtiī potior quam horae dīmidia inter precātiōnem et rūminātiōnem, quā aut mecum ipsō meditābor aliquid, aut inter litterās meās aliquid scribam. Haec mihi sunt vītae potiōra fēlīciōraque ferre quam inānī somnō tempus cōnsūmere.

Sūme agedum tuas litterās, ac tuam precātiōnem et rūminātiōnem: sinās mē modestē somniāre.

Nōn tē sinam: surgās, et tēcum lītiget illa nōbīs hortātō, quam frequenter canit Menander, γλυκὺν εἶναι τὸν ὕπνον: οἱ πολὺν δὲ καθεύδοντες ζῶσιν ἀκίνδυνον βίον: quae sīc interpretantur, iūcundum esse somnum: sed quī multum dormiunt, vītam vivere sine perīculō.

Ergō nōn licēbit mihī mihi secundum temperāmentum vīvere ac meam īnsitam complexiōnem?

Immo ēmendat ac cōrrigit bonus mōs nostram vitiōsam nātūram: sī quidem multis alendus est in vōluciātibus temperandā meā nātūrae contumācia, corrigendam meōs corporis affectus, sī quid mihi īnest ē gente hūmānā vitiī, eōdem scīlicet erit abiciendum.

Placeat: hōc cōnfiteor; sed nunc quid agam? Sī ēvigilāverō, occulī mihi īncrūstābunt, tōtum corpus excruciābor.

In praesēns aliquid grāviōris sentiēs excruciātiōnis, sed mox effiētur melior tua valētūdō, quō diēbus singulis multis ante sōlem surgās. Nōn igitur est tam difficile aut molestum quam tibī nunc vidētur.

Faciam aliquandō expertum: nunc sinās mē dormīre ac valē.

Nōn sinam: surgas, ac līteris incumbās, hīs quae iam hortat ac docet Paulus apostolus, quōmodō ut amoenissimum hiemem ad beātam caelestis vitae aeternitātem pereāmus: Ōpsĕ est nunc nōs ē somnō surgere. Moneō tē praetera, ut memineris, quantum nōbīs praemium prōpōnātur, sī vigilāveris atque tempestīvē ēvigilāris. Qui cōnspexeris lūcis ortum, ac vidēris venīre māne, plūrimās ob rēs, maximā tamen ob virtūtem, glōriā līberālitāte, qua sīc amāre ac diligere debēs, ut mātrem ipsam. Vīsūrus es in plēnō conspectu Deī familiāriōrum, quās angelōrum grātiam, et sanctōrum omnium coetum! Quantā cum solemnitate ēligit Deus suōrum hōc scaenā dīlūculum!

Nimis violentī mē vīs hominēs excitāre ē somnō: sed nōn mē movēs istīs dictīs. Abī, et mē quiētum sine ac valē.