Colloquia Familiaria - Colloquium Quīnquāgēsimum Quīntum

Quōmodō succēdunt tua studia, Erasmī?

Mūsīs, ut appāret, parum faventibus: sed fēlīcius succēderent, sī quiddam abs tē queam impetrāre.

Nihil nōn impetrābis, modō sit in rem tuam; dīc tantum quid reī sit.

Nōn dubitō, quīn nihil sit artium reconditārum quod tē fugiat.

Utinam vēra praedīcēs!

Audiō artem esse quandam nōtōriam, quae hoc praestet, ut homō minimō negōtiō perdiscat omnēs disciplīnās līberālēs.

Quid audiō? Vidistī cōdicem?

Vīdī, sed vīdī tantum, quod nōn esset doctōris cōpia.

Quid continēbat liber?

Variās animantium formās, dracōnum, leōnum, leopardōrum, variōsque circulōs, et in hīs dēscrīptās vōcēs partim Graecās, partim Latīnās, partim Hēbraicās, aliāsque barbaricārum linguārum.

Intrā quot diēs pollicēbātur titulus disciplīnārum cognitiōnem?

Intrā quattuordecim.

Magnifica sānē pollicitātiō; sed nōstine quemquam per istam artem nōtōriam ēvāsisse doctum?

Nēquāquam.

Neque quisquam alius vīdit umquam aut vīsūrus est, nisi posteāquam vīderimus aliquem per alchūmisticam ēvāsisse dīvitem.

Equidem optārim artem esse vēram.

Fortasse quod pigeat litterās tantīs sudōribus emere.

Scīlicet.

Atquī sīc vīsum est superīs. Opēs istās vulgārēs, aurum, gemmās, argentum, palātia, rēgnum, nōnnumquam largiuntur ignāvīs et immerentibus: sed quae vērae sunt opēs, ac propriē nostrae sunt, voluērunt parārī labōribus. Nec oportet nōbīs vidērī molestum labōrem, quō rēs tanta parātur, quum cernāmus plūrimōs hominēs per horrenda discrīmina, per nōn aestimandōs sudōrēs ēlūctārī ad rēs temporāriās et plānē vīlēs, sī ad ērūditiōnem cōnferantur: nec tamen semper assequuntur quod ambiunt. Et habent studiōrum labōrēs multum admixtum mellis, sī paullulum in eā prōcesseris. Iam in tē bonā ex parte situm est, ut magnum taediōrum partem amputēs.

Quōnam pactō?

Prīmum, ut animum indūcās amāre studia. Deinde, ut ea mīrēris.

Quibus ratiōnibus hoc fiet?

Contemplāre, quam multōs dītārint, quam multōs ad summam dignitātem auctōritātemque prōvēxerint litterae: simulque tēcum cōnsiderā, quantum intersit inter hominem et pecudem.

Probē monēs.

Deinde cicūrēs ingenium tuum oportet, ut possit sēcum cōnsistere, atque hīs dēlectārī, quae ūtilitātem adferunt potius quam voluptātem. Nam quae per sē sunt honesta, etsī initiō nōnnihil habent molestiae, tamen assuētūdine dulcēscunt: ita fiet, ut et minus fatīgēs praeceptōrem, et ipse facilius percipiās, iuxtā dictum Isocraticum, aureīs litterīs in frontispiciō cōdicis tuī pingendum: Ἐὰν ᾖς φιλομαθὴς, ἔσῃ πολυμαθής⁽²⁾

Satis adest celeritātis in percipiendō, sed mox effluit quod perceptum est.

Itaque pertūsum mihi narrās dolium.

Haud multum aberrās ā scōpō. Sed quid remediī?

Obturanda est rīma, nē perfluat.

Quibus rēbus?

Nōn muscō neque gypsō, sed dīligentiā. Quī vōcēs ēdiscit nōn intellēctā sententiā, mox oblīvīscitur; nam verba, ut inquit Homērus, πτερόεντα⁽³⁾ sunt, facileque āvolant, nisi sententiārum pondere lībrentur. Prīma igitur cūra sit, ut rem pēnitus intelligās, dein subinde tēcum versēs ac repetās, et in hoc cicūrandus est, ut dictum est, animus, ut quotiēs opus est, cōgitātiōnī possit īnsistere. Nam sī cui mēns est adeō silvestris, ut in hoc cicūrārī nōn possit, haudquāquam est idōnea litterīs.

Isthuc quam sit difficile, plūs satis intelligō.

Quisquis enim habet animum adeō volūbilem, ut nūllī cōgitātiōnī possit immorārī, nec diū potest audīre loquentem, nec īnfīgere memoriae quod didicit. Plumbō potest aliquid imprimī, quod maneat in locō; aquae aut argentō vīvō, quoniam assiduē fluitant, nihil potest imprimī. Quod sī possīs in hoc ingenium tuum mansuefacere, quum assiduē versēris inter ērūditōs, quōrum cōnfābulātiōnēs cotīdiē tam multa prōferunt digna cognitū, minimō labōre discēs quam plūrima.

Profectō sīc est.

Nam praeter sermōnēs convīviōrum, praeter quotīdiāna colloquia, statim ā prāndiō audīs octō lepidissima dicta, ex probātissimīs auctōribus sēlēcta, totidem ā cēnā. Iam mihi supputā quantam haec summam cōnficiant in singulōs mēnsēs et annōs.

Magnificam, sī possim meminisse.

Ad haec, quum nihil audiēs nisi bene Latīnē loquentēs, quid obstat quō minus intrā paucōs mēnsēs ēdiscās Latīnē, quum illitterātī puerī Gallicam aut Hispānicam linguam discant exiguō temporis spatiō?

Sequar tuum cōnsilium experiarque, num possit hoc ingenium Mūsārum iugō mansuēscere.

Ego aliam artem nōtōriam nōn nōvī, quam cūram, amōrem, assiduitātem.