Colloquia Familiaria - Colloquium Trīcēsimum Quīntum

Euge mī lepidissime Sophrōnī, tandem nōbīs redditus es? Nam mihi vidēris abfuisse saeculum. Prīmā fronte vix tē agnōscēbam.

Quam ob rem, mea Lucrētia?

Quia prō imberbī nōbīs rediistī barbātulus. Quid reī est, meum corculum? Nam vidēre solit torvior.

Cupiō tēcum seorsum colloquī familiārius.

Au, au, nōn sōlae sumus, mea mentula?

Sēcēdāmus in locum secrētiōrem.

Age concēdāmus in cubiculum interius, sī quid libet.

Nōndum hic locus mihi vidētur satis secrētus.

Unde iste novus pudor? Est mihi mūsēion⁽²⁾, ubi repōnō mundum meum, locus adeō obscūrus, ut vix ego tē vīsūra sim, aut tū mē.

Circumspice rīmās omnēs.

Rīma nūlla est.

Nūllus est in propinquō, quī nōs exaudiat?

Nē musca quidem, mea lūx. Quid cūnctāris?

Fallēmus hēic oculōs Deī?

Nēquāquam: ille perspicit omnia.

Et angelōrum?

Illōrum oculōs nōn licet effugere.

Quī fit igitur, ut nōn pudeat hominēs id facere cōram oculīs Deī ac testibus sānctīs angelīs, quod pudēret facere in cōnspectū hominum?

Quid hoc novae reī est? vēnistī hūc conciōnātūrus? indue cucullam Franciscānam, cōnscende suggestum et audiāmus tē, barbātule.

Nec istud gravārer facere, sī tē queam ab istō vītae genere revocāre, nōn sōlum turpissimō, vērum etiam miserrimō.

Quam ob rem, ō bone? victus alicunde parandus est: sua quemque alit ars; hoc est nostrum opificium, hic fundus⁽³⁾ noster.

Optārim, mea Lucrētia, ut excussa paulisper istā animī tēmulentiā, rem ipsam mēcum cōnsīderēs.

Servā conciōnem tuam in aliud tempus; nunc vīvāmus⁽⁴⁾, mī Sophrōnī.

Tū quaestūs grātiā facis quidquid facis.

Nōn multum aberrāstī ā scopō.

Nihil dēcēdet tuō lucrō; dabō quadruplum, ut auscultēs tantum.

Dīc quae volēs.

Prīmum illud mihi respondē: habēsne quae tibi male volunt?

Nōn ūnam.

Et quās tū vicissim ōdistī?

Ut merentur.

Proinde sī possīs illīs facere rem grātam, facerēsne?

Citius miscērem illīs toxicum.

Atquī cōgita nunc, an illīs quidquam potuerīs facere grātius, quam quod vident, tē vīvere hanc vītam dēdecorōsam ac miserrimam. Quid autem potērās facere molestius iīs, quī tibi bene volunt?

Sīc erat fātum meum.

Iam quod esse solet omnium difficillimum iīs, quī dēportantur in īnsulās, aut relēgantur ad extrēmōs orbis barbarōs, hoc tū tibi tuāpte sponte sūmpsistī.

Quidnam est istud?

An nōn sponte renūntiāstī omnibus affectibus, Patrī, Mātrī, frātribus, sorōribus, Amitae, Māterterae, cēterīsque quōscumque tibi nātūra coniūnxit? Nam et illōs tuī pudet, nec tū sustinēs in illōrum venīre cōnspectum.

Immō fēlīciter commūtāvī affectūs meōs: prō paucīs enim nunc habeō plūrimōs, quōrum tū es ūnus, mihi frātris locō semper habitus.

Mitte iocōs, ac rem ipsam, ut habet, expende sēriō. Quae tam multōs habet amīcōs, ea nūllum habet amīcum, mihi crēde, Lucrētia. Nam quī ad tē commeant, nōn habent tē prō amīcā, sed prō mātulā potius. Vide quō tē ipsa dēiēceris, misera. Chrīstus tē tam cāram habuit, ut suō sanguine redēmerit, ut tē coelestis haerēditātis cōnsortem esse voluerit: et tū tē facis cloacam pūblicam, ad quam commeant quīlibet sordidī, impūrī, scabiōsī, suamque spurcitiam in tē repurgant. Quod sī nōndum eius leprae contāgium, quam vocant scabiem Hispānicam, attigit tē, nōn diū poterīs effugere. Quod sī fiat, quid tē īnfēlīcius, etsī cētera essent secunda, putā rēs et fāma? quid aliud eris, quam vīvum cadāver? Mātrī gravābāris esse mōrigera; nunc servīs lēnae turpissimae. Parentis audīre monita taedēbat; hēic saepe tibi vapulandum est ab ēbriīs et īnsānīs scortātōribus. Pigēbat aliquid operis facere domī, quō victum quaererēs; hēic quōs tumultūs, quae pervigilia sustinēs!

Unde nōbīs hic conciōnātur novus?

Iam mihi et illud fac cōgitēs. Iste fōrmae flōs, quī tibi conciliat amātōrēs, brevī dēflūxerit. Quid tum faciēs, misera? Quod sterquilīnium tē fuerit abiectius? Fiēs ex meretrīce lēna. Nōn omnibus contingit ista dīgnitās: et sī contingat, quid scelerātius, aut quid diābolicae malitiae vīcīnius?

Vēra sunt, mī Sophrōnī, propemodum, quae dīcis, omnia. Sed unde tibi ista nova sānctiōnia, quī soleās esse nūgātor omnium nūgācissimus? Nēmō tē ūnō frequentius aut intempestīvius hūc commeābat. Audiō, tē fuisse Rōmae.

Fuī.

Atquī inde solent redīre dēteriōrēs. Quō pactō tibi dīversum accidit?

Dīcam: quia nōn eōdem animō modōque Rōmam adiī. Cēterī ferē ideō eunt Rōmam, ut redeant dēteriōrēs: et ad eam rem ibi suppetunt affātim occāsiōnēs. Ego cum probō virō profectus sum, cūius hortātū prō lagēnā libellum mēcum attulī, Novum Testāmentum ab Erasmō versum.

Ab Erasmō? Āiunt, illum esse sēsquihaerēticum.

Num et hūc pervēnit illīus virī nōmen?

Nūllum celebrius apud nōs.

Vidistīn' hominem?

Numquam; sed optārim vīdisse, dē quō tam multa audīvī mala.

Fortassis ā malīs.

Immō ā virīs reverendīs.

Ā quibus?

Nōn expedit dīcere.

Quam ob rem?

Quia sī tū effutīrēs, et rēs permānāret ad illōs, meō quaestuī nōn minima portiō dēcēderet.

Nē metue; lapidī dīxeris.

Admove aurem⁽⁵⁾.

Inepta, quid opus est admōtā aure, cum sīmus sōlī? an, nē Deus exaudiat? Prō deum immortālem! videō tē piam meretrīcem quae mendicōs sublevēs⁽⁶⁾ eleēmōsynā.

At ego ex istīs mendicīs plūs capiō lucrī, quam ex vōbīs dīvitibus.

Spoliant mātrōnās bonās, ut effundant in meretrīcēs malās.

Sed perge dē librō.

Faciam et praestat. Ibi mē docuit Paulus, quī nescit mentīrī, quod nec scorta, nec scortātōrēs rēgnī coelestis haerēditātem cōnsequentur. Hoc ubi lēgissem, sīc coepī cōgitāre apud mē: modica rēs est, quam exspectō ex haerēditāte paternā; et tamen mālim renūntiāre scortīs omnibus, quam ā Patre exhaerēdārī: quantō magis cavendum est, nē mē exhaeredet Pater coelestis? Et adversus exhaerēdantem aut abdicantem Patrem aliquod praesidium porrigunt hūmānae lēgēs: adversus exhaerēdantem Deum nihil est suffrāgiī. Itaque mihi prōtinus interdīxī omnem scortōrum ūsum.

Sī quidem possīs continēre.

Bona continentiae pars est, ex animō continentem esse velle. Postrēmō superest extrēmum malī remedium, uxor. Rōmae in poenitentiāriī sinum tōtum Augiāe⁽⁷⁾ stabulum effūdī: is multīs prūdenter hortātus ad pūritātem animī et corporis, ad sacram lēctiōnem, ad crebrās precēs, ad vītae sōbrietātem, prō poenā nihil aliud indīxit, quam ut flexīs genibus ad summum altārem dīcerem psalmum, Miserēre meī deus: et, sī mihi suppeteret pecūnia, darem egentī cuipiam, carolīnum ūnum. Admīrantī mihi quod prō tot scortātiōnibus tantillum poenae īnflīgeret, satis facētē respondit: Fīliī, inquit, sī vērē poenitet, sī vītam commūtās, nihil moror poenam: sīn pergēs, ipsa libīdō tandem abs tē plūs satis poenārum exiget, etsī sacerdōs nōn indicat. Mē vide lippum, tremulum, incurvum: at ōlim tālis eram, quālem tē hāctenus fuisse praedicās. Sīc ego resipuī.

Ergō, ut videō, perdidī meum Sophrōnium.

Immō lucrīfēcistī. Nam ante perierat, nec sibi amīcus, nec tibi. Is nunc tē vērē amat, ac tuam sitit salūtem.

Quid igitur suādēs, mī Sophrōnī?

Ut quamprīmum tē subdūcās ab istā vītā. Adhūc puella es, quod contrāctum est labis, potest ēluī. Aut nube marītō; nōs aliquid ad dōtem cōnferēmus: aut cōnfer tē in collēgium aliquod sacrum, quod lāpsās recipit: aut commūtātō locō dēdās tē in familiam alicūius honestae mātrōnae. Ad hōrum quodlibet offerō tibi operam meam.

Amābō tē, mī Sophrōnī, circumspicitō, sequar tuum cōnsilium.

Sed interim hinc tē submōvetō.

Huī tam citō?

Cūr nōn potius hodiē quam crās, sī dīlātiō damnum habet, mora perīculum?

Quō mē vertam?

Collīgēs omnem mundum tuum; eum trādēs mihi vesperī: famulus clam dēferet ad fidēlem mātrōnam: aliquantō post ego tē prōdūcam, velutī dēambulāndī grātiā: apud eam mātrōnam latitābis meō sūmptū, dōnec tibi prōspexerō, id fīet brevī.

Age mī Sophrōnī, trādō mē tōtam in tuam fidem.

Gaudēbis ōlim factō.