Colloquia Familiaria - Colloquium Quadrāgēsimum
Abbatis et Ērudītae
Persōnae:
Antronius, Magdalia(1)
Antronius, Magdalia(1)
Antronius
Salvē, ō fēmina omnium fēminissima(2).
Magdalia
Et salvē quoque, tam amābilis abbās(3).
Antronius
Quid agis nunc?
Magdalia
Quidquid agō, videō.
Antronius
Quid est quod legis?
Magdalia
Librum.
Antronius
Hoc videō: sed cuius est liber?
Magdalia
Salomonis.
Antronius
Magnī rēgis.
Magdalia
Immō omnium optimī.
Antronius
Sed num Latīnē legis?
Magdalia
Latīnē.
Antronius
Cūr nōn Graecē?
Magdalia
Nesciō, quem in fīnem librum hunc Salomōn ēdiderit Graecum. Sī quid addidisset, ēdidisset ut Latīnum. Quandō rēx sapiēns nōn scrībit, nisi quod librī docent.
Antronius
Sed tū quālis es mulier, quae tibi audēs arrogāre libros legere?
Magdalia
Quālis tū es abbās, quī oblīvīscāris, mulierēs habēre rationale animal, ūt virōs?
Antronius
Sed mulieribus nōn convenit ērudītiō.
Magdalia
An virīs convēnit stultitia?
Antronius
Rārō mulierem erudītam vidēs bonae famae.
Magdalia
Immō multō rārius virum eruditum bonae vitae invenias.
Antronius
Mundus īnsolēscit: fēminae student, ac monācī uxōrēs dūcunt.
Magdalia
Quid tū postulās? Ut virī uxōribus dēditi studeant, et fēminae monachēs dūcant?
Antronius
Ecquid haec studia prōsunt ad domum gubernandam?
Magdalia
Permultum, bonō marītō. Eō enim magis domum gubernat, quō est doctior.
Antronius
Ferunt vulgō solēre doctas marītis esse molestās.
Magdalia
Immō uxōrēs indoctās maximē onerōsās esse marītīs. Nam quod uxor obsequiōsa est virō, id nōn fit nisi ex doctrinā.
Antronius
Sed haec studia nōn cōngruunt cum fēminīnā verecundiā.
Magdalia
At studia faciunt ad pudōrem et animī puritātem. Nescīs, quam multīs vitiīs obnoxiae sint ōtiōsae mulierculae?
Antronius
Putēs forsan, virōs quoque habēre studia?
Magdalia
Cūr nōn? Ubi eadem nātūra, eadem facultās discendī, pār ingeniī acūmen. Sī elephantī docērī solent, et leōnēs, et equī, et asellī, cūr nōn mulier?
Antronius
Fēminīs praeest cōlus et fūsus(4).
Magdalia
Hōc vulgāre mancipiīs convēnit, nōn honestīs mātribus et māterfamiliīs. Multa sunt, quae mandāre tūtō licitē manicipiīs. At Christiānum esse ac pium, id ad omnēs pertinet pariter. Alioquī, sī libros dētrectat mulier, fūsum praeferens, dīc obsecro, quid agent marītī, quotiēns uxorēs illīs obstrepēbunt, rixābuntur, clāmābunt, objurgābunt?
Antronius
Quid ais? Num doctae mulierēs minus garriunt?
Magdalia
Multo profectō. Nam quī legunt in bonīs librīs, illī cum sapientibus colloquuntur. Et sapientēs rarō loquuntur.
Antronius
Nescīs ut uxōrēs doctae marītīs putent esse sibī comparandās?
Magdalia
At quid putet melius quam ut virōs aemulētur, et parem operam in studia ēruditionis impendat, atque virī impendant?
Antronius
Sed quid faciendum mulierī, ubi plūrēs līberī vagiuntur, ubi famulus clāmat, ancilla obstrepit, alia impera uxoris desiderat?
Magdalia
Sīc quaerō contrā abs tē, quid faciat vir, ubi tōt variā tumultuātur domestica? Num cessābit ā librīs?
Antronius
Id quidem vir nōn faciat.
Magdalia
Mulier verō prudēns singulīs vices distribuet et dē ēducātiōne līberōrum omnēs sollicitās admovebit, et gubernābit domum: et interim tamen oblectābit studiīs animum. Multō melius, ut opīnor, mulier tempus suum collocat in librīs, quam in ōtiōsīs fābulis, quam aleā, quam saltātiōnibus.
Antronius
Tēne vidī nūper in ecclēsiā?
Magdalia
Fortassis.
Antronius
Ecquid agēbās?
Magdalia
Colloquēbar cum spōnsō meō.
Antronius
Quis est spōnsus tuus?
Magdalia
Iēsus Chrīstus.
Antronius
Istuc est blandīrī lēnōnibus.
Magdalia
Quōsnam lēnōnēs vocās?
Antronius
Sacerdōtēs.
Magdalia
Nūllum sacerdōtem aspexit oculus meus in ecclēsiā illā diē.
Antronius
Quid ergō faciēbās?
Magdalia
Habēbam libellum.
Antronius
Marīae forsitan precēs?
Magdalia
Immō Pauli apostolī epistolās.
Antronius
Quid? Numquid intelligis?
Magdalia
Fateor nōn satis assecūtam esse sensum ēius, sed habeō domī virum eruditissimum, quī mihi explicat quae sunt obscūriōra. Sed tū in ecclēsiā quid agis?
Antronius
Partim audiō conciōnantem, partim grānaria mea computo, partim cōgitō aliud.
Magdalia
Sī vulgārem linguam(5) calleret, audirem libenter conciōnem: sed tua lingua nōn docet mē, quae mihi nōn est intellecta. At in epistolīs Paulī et Chrīstus mihi loquitur, et Pētrus, et Dāvīd, et Mōsēs, nam īnspirat Deus hominibus litterīs, ut colloquatur nōbiscum.
Antronius
Quid? Num epistolās ipsās legis Latīnās?
Magdalia
Ipsum.
Antronius
Sed nēmō est quī nōn erret in scrīptūrīs dīvīnīs.
Magdalia
Praesertim quī nōn legunt. At ego vērō malō in illīs errāre, quam in scrīptīs tuis. Immō sacrōrum bibliōrum doctrīna prūdentiam alit, moerōrem levat, spem conciliat, cāritātem alit, omnēs dēnique virtūtēs. Quī autem proficit in hīs, is vērē Chrīstiānus est.
Antronius
Sed ferē fīt, ut quī sē studīs dedit, nōn sit admodum dīvēs.
Magdalia
Immō plūrimus est, quī habēt thēsaurum virtūtis et scientiae. Propter quem nōn indiget rēbus mundānīs.
Antronius
At alicuī adimītur tempus in studia, quod potuisset in mercentiam īnsūmere.
Magdalia
Et illī, quī mundāna quaerunt, prō studiīs et pietāte tempus absūmunt.
Antronius
Num puerīs dē coelō disputās?
Magdalia
Cūr nōn? Quum omnibus salus āgātur, et studiōrum fervēns amor in prīmā aetāte inculcandus est hīs, quī vītā longā rēs dīvīnās disquirent.
Antronius
Sed virō convēnit docērī: fēminae parēre dēbeat.
Magdalia
At est quaedam obēdientia, quae iussū vult intellegī. Quī autem multīs rēbus gnārus, is melius iūdex est in rēbus, quid maximē opus sit.
Antronius
Vīdīstīne tū anteā mulierem doctrīnā cēlebrem?
Magdalia
Parrēs mīlle. Nam māter Iēsū, Marīa, summam habuisse scientiam, et Prīscilla cum aliīs multis. Nē Sapphō quidem caret laude per dēcorem poëticae.
Antronius
Omittō vētera. At nōstra aetāte vīdistīne tālem ērudītam fēminam?
Magdalia
Plūrimās, et maximē excellentēs, in Italiā, Hispāniā, Germānia, Galliā, Britanniā: et earum catalogum, sī placet, ostend tibi.
Antronius
Haud sciō quod exemplum māgis mē delectat, quam vidēre tē tam solerti studiō ad pietātem ergā litterās. Vereor ut tē videat mundus monācōsque contemnere.
Magdalia
Nīllā rē monācōs contemnō, sed virōs indoctōs ac meretrīcēs maximē dēprēcor, ut qui bonā doctrinā careant, īdem rēs inānēs sequantur.
Antronius
Ergō tē illam habēs vītam agere, quae magis convenit fōeminīs?
Magdalia
Quaenam illa est?
Antronius
Ornatūs et vestītūs, chorēae, cōnvīvia, garritūs cum mulierculīs, et his similia.
Magdalia
Istae rēs maximē abhorrēō. Nam divīnās literas amō.
Antronius
Age. Valē mulier omniā fēminīsssima. Magis magnīsque dē tē āuferō opīniō quam afferam.
Magdalia
Et tū valē, abbās omnium abbātissime. Ut videō, est et tibi quiddam ingeniī ac sapientiae.
Footnotes
(1). Magdalia] Puella nōmen est, licet sit commune cum vīllā quadam.
(2). Fēminissima] Dīcitur autem fēminissima adeō, ut nūllam prōrsus habeat vim virīlem. Contrā virīlissimus dīcit nūllam vim muliebrīem.
(3). Abbās] Dicitur pater, a voce Sȳrā aut Chaldaeā. Est autem Abbās praepositus monāstēriī: immō dīcitur etiam episcopus.
(4). Cōlus et fūsus] Cōlus propriē dīcitur lignum illud, quō līnum evolvitur in fīlum: fūsus, quem mulierēs circumāgunt, nōnnūllī vocant verticillum.
(5). Vulgārem linguam] Germānicam et patrīnam.