Praetextata Latine Loquendi Ratio - Colloquium Trīcēsimum Quīntum

Quid ita bibliothēcam tuam circunspicis? Quid ita librāriam perlūstrās? Quid ita librōrum tuōrum ēvolvīs loculāmentum? Quid angulōs omnēs circunucircā dispiciendō rīmāris, atque excutis? Quid tōtam librōrum tuōrum supellectilem ita volvīs atque revolvīs? Quid quaeritās? Cuius reī perquīsītiō tibi mōram nectit? Cuius reī quaestiō tē distinet atque dētinet? Cuius reī inqu īsītiōne distringeris? Quīn exue istam quaerendī molestiam. Explicā atque expedī tē ab istā occupātiōne. Extrīcā tē ab istā mōrā. Impōne istīs rēbus fīnem. Rumpe, praecipitā mōram, alioquī post Panathēnaea, post Pȳthia, post Quīnquātria, post Eleūsīna, post mystēria, post festum, post tempus, et sērō ventūrus in aedem sacram. Nōn aderimus in tempore, tarditātisque poenās dabimus. Ex hāc mōrā nisi nōs expediāmus et exolvāmus, damnum accipēmus. Committēmus multam nimiā hāc cūnctātiōne. Notābimur et pecūniā aliquantulā multābimur. Multa nōbīs sērī aditūs irrogābitur. Quod nōn sat tempestīvē nōs in aedem sacram praesentēs exhibeāmus, quod nōn accelerēmus gradum temporī, quod praesentiam nostram nōn properēmus, quod nōn mātūrēmus aditum, quod in aedem sacram nōs nōn sistāmus temporī, quod parum in tempore sacrīs interesse cūrēmus, hinc damnum ferēmus, hoc nōbīs fraudī et damnō erit.

Quid tū dē eā rē labōrās, sērō an temporī veniās, cum in hoc lūdō extrā omnem ingeniī āleam sīs positus, atque eō prōmōveris, ut nōn tam tibi praeceptōris, quam praeceptōrī tuā sit ūsus operā, sīsque nostrīs canōnibus prīdem, ut nōbīs sentīre vidēmur, solūtus, et nostrārum lēgum līber?

Absit ut mē tantum profitear, quantum tū quidem, meī studiō et amōre caecus, mē dēpraedicās. Sī sciās quam sit mihi curta ērudītiōnis supellex, nōn istud dīcās. Vērum fac esse, quālem mē crēdis, continuō nē lēgibus sim solūtus, et nōn cōgendus in ōrdinem? Parī iūre et sum, et esse cupiō cum omnibus aliīs, nec sī liceat eximī numerō velim.

Quō quisque est litterātior, eō hūmānior et modestior: quō vērō indoctior, eō īnsolentior. Caeterum ut ita sit, quemadmodum dīcis, quid morāmur istud damnī, sī quod sērō venerimus, notēmur? Tantilla multa nōn mē dēpauperābit. Ūnīus obolī aut diobolī iactūram nōn graviter feram. Tantillae pecūniolae dispendium nōn mē cruciābit nec ad incitās rēdiget. Nōn huius faciō tantillum damnī. Manum nōn vōrterim, ūnō aut alterō quadrante multer et ēmungar nec nē. Ūnīus aut alterīus quadrantis multa nūllō dolōre animum meum tanget aut cruciābit. Ūnus aut alter obolus aut quadrāns nōn est mihi, crēde, tantī mōmentī, ut vel sī pereat sim trīstis, vel sī accēdat, sim admodum laetus. Animus meus quōvīs argentō māior, neque damnō facile frangitur ūllō.

Sī ita stat sententia, ego praecurram curriculō, et meam praesentiam mātūrābō, nec tē praestolābor. Tū quandō volēs cōnsequitor.

Praestolāre mē, amābō tē, ō bone, ut ūnā eāmus. Sī haec cūnctātiō tibi fuerit fraudī, ego quicquid accēperis damnī, prō tē pendam. Sī quā cēnsūrā, sī quā animadversiōne, sī quā tarditātis nōtā dignus videāre, ego mē iam nunc prō tē satisfaciendī reum prabeō.

Age, mōs gerendus amīcō. Sed quid quaeritās, dīc sodēs?

Quaerō librum quempiam, cuius novā lectiōne sub rēbus dīvīnīs mē oblectem, quem interdiū domī per occupātiōnēs praescrīptī studiī ēvolvere et perlectitāre nōn sit līberum. Rēs enim dīvīna nunc nōn praecipitābitur, ut aliquandō fierī solet diēbus prōfestīs, quandō nūllīus eximiī et praestantis dīvī memoria recolenda et celebranda venit, nec levī brāchiō rēs sacra nec vulgārī celeritāte cōnficiētur, sed quotīdiānā cōnsuētūdine prōlixior erit, prōlātābitur in tempus solitō longius, perdurābitque diūtius, quam aliās assolet. Quī tantum temporis sine librōrum commerciō sine Mūsīs ōciōsus continuērō? Nōn vidētur mihi cōnsultum, nec tolerābile, ut tam diū dēsideam in templō sine librōrum familiāritāte ōciōsus. Tam diūturnum nōn possum ferre librōrum igniculum dēsideriī. Tam diū nōn possum abesse dulcissimā mūtōrum magistrōrum familiāritāte. Vidērer mihi māgnam temporis iactūram fēcisse, sī tantum tererem temporis in aede sine librīs et sine studiō.

Quasi tibi nūllum effluat tempus inūtiliter.

Ut sciās, parcissimus sum temporis. Praeterfluit aliquandō fateor, nōnnihil temporis, quō nūlla līnea dūcta supersit, at posteā mē poenitet temporis ita praeterlapsi, et mēcum dēcernō nūllum amplius mē tempus inūtiliter ita praetermissūrum, cum nōn deceat ignāvum praeteriisse diem.

Nunciam operaepretium cēnseō, etiamsī nōn sit mihi adeunda aedēs, tēcum latiusculē commentārī, et verba habēre. Istīs ex tuīs verbīs mihi oblāta est occāsiō, tēcum loquendī lātius, et agendī dē rēbus quibusdam, forsan nōn minus ex rē nostrā futūrīs, quam sī intersīmus sacrō. Nōn quod commentātiōnem nostram arbitrer sacrīs dīvīnīsque rēbus meliōrem et anteferendam, sed quod spērem ipsa sacra nōbīs fore postmodum meliōra, grātiōra et ūtiliōra.

Quidnam istud est, quod habēs mēcum loquī, dīc ō bone? audīre et scīre aveō. Sī tam frūgiferum est futūrum, quam prōmittere vidēris, praestat nunc hīc remaneāmus, et nōn adeāmus aedem sacram, aliās hunc errōrem meliōrī animō et dīligentiōrī studiō compēnsātūrī.

Nōn incōnsultum vidētur. Prīmum igitur, quid quaesō sub sacrificiīs aut sub vesperīs precibus, rērum in templō agitās? aut quid animō contemplāris?

Plūrimum librīs cantātōriīs assideō, et ūnā cum aliīs cantitō. Sēpiusculē mē librīs cantōriīs accommodō, et pariter cum aliīs symphōniacīs cantātōrem agō. Saepenumerō mē chorō et cantōribus interfērō, et choreutēn agēns canō cum aliīs ūnā.

Istud equidem nōn sum nescius, cum hīsce videam oculīs. Vērum cum saepe etiam secus ēveniat, ut vel iste canendī locus tibi sit ab aliīs praeclūsus ac praereptus (neque enim omnibus semper cantitandī patet locus) vel animus nōn inclīnet ad concinendum, quid tum meditāris aut agis rērum?

Aliquandō dictāta, vel quae sunt proximīs hōrīs praeceptōrī reddenda perlegō, et memoriae mandō: vel quae sunt audīta repetō. Aliquandō sī nihil in reddendā aut reddita lectiōne fugiat mē, aliud quippiam lectitō, quod aut ēloquentia linguam poliat et exōrnet, aut quōquō modo ad ērudītiōnem faciat.

Bone Deus, nihil dum audiō dē sacrīs precibus.

Quid ais? dīc clārē, nōn intelligō. quid ita sub linguā immurmurās? quid ita clausō ōre, nesciō quae verba commandūcās et dēvorās, nec in apricum aut in apertum exīre sinīs?

Quid mēcum sub linguā immurmurēm, aut quid clausō mussitem ōre, nōndum est locus prōmendī aut prōferendī, post audiēs. Pergāmus nunc rēctā.

Perge igitur. Mīror quōrsum ēvādās.

Quīn aliquandō palmīs faciē obduc tā caput in pluteum rēclīnās, ut nihil legere liceat, nec cantitāre, in quae rērum studia tum animō incumbis?

Sī fidem dās tē tacitūrum, dīcam quod rēs est.

Mūtum mē dīcēs. Quod sciam nesciam. Harpocratem reddam, ōciōsus estō. Magis mūtus erō pisce. Vel ipsīs Pȳthagorēīs, aut rānā Sēripiā mē taciturniōrem praestābō.

Nōnnunquam oculīs meīs iam lectiōne fessīs ac succumbentibus, obrepit somnus, quī mē tōtum suā dulcēdine lēthaeā imbuit et irrigat, ita, ut sacra absolūta et ad fīnem perdūcta nōn prius sentiam, quam abeuntium strepitū exciter atque ēvigilem. Nōnnunquam mihi vigilantī venit in mentem patriae paternaeque domus, aut prīdiānī lūsūs, aut aliārum id genus rērum, quibus sānē animō voluendīs et tempus fallō, et longiōrum hōrārum omne taedium levō atque dēvorō.

Quod ipsam vēritātem professus es, nihil fingēns, nihil simulāns aut dissimulāns, nihil obtegens, nūllīsque mendāciīs culpam obvoluēns, est quod tē laudem.

Quid nī profitear, et animī meī secrēta tuae commendem fideī? Nam dē tuae taciturnitātis fide nihil dubitō, quem mihi semper expertus sum fuisse fidēlissimum.

In sinū est, neque discingor.

Istud bene cōnfīdō, sed perge, nōndum sciō quōrsum tendās.

Vīs dīcam paucīs et apertē?

Māximoperē.

Quod nōn meliōrem inter sacra, temporis et locī ratiōnem habēs, sine līneā, ut dīcitur, sine frūctū et inūtiliter conterēns tempus, nihilque quod tē dignum sit agēns, istud absit ut laudem. Nam tua metipsīus verba satis arguunt, vel canēs, quod pāce tuā dīxerim, tibi rēctē agendī studiō et sēdulitāte praecēdere, in idemque locī multō ūtilius cōnfluere.

Bona verba, quaesō. Dentis claustra tuī quae vōx ēlapsa relīquit? Quid stultius dictū, quid absurdius audītū, quam ut canibus hominem posthabendum putēs?

Quod dīxī, sī postulās audīre, lūce clārius docēbō. Nōn mē poenitet dictōrum. Nōn canō palīnōdiam. Nōn resiliō dictīs.

Quid nī audiam? Valdē absurdum sit oportet, et mōnstrō aut prōdigiō simillimum, quod saltem audīre nōn liceat.

Audī quā ratiōne dūcar. Canēs funguntur suīs mūneribus semper, ad quae obeunda conditī et prōductī ā rērum nātūrā, quippe quī odōrā vī suā indāgant atque vēnantur rūrsum prōrsum discurrentēs, sī quid humī iaceat vēscum et ēdule, tam in templō quam forīs, et quicquid puerulīs imprūdentibus vel obsōniī, vel pānis humī inter articulōs dēfluit, aut ex manibus dēcidit, id cernuī sāgāciter odōrantur, atque cibum omnem dēciduus carpēns in suum convertunt ūsum, ventrīque dōnant, neque quicquam intercidere patiuntur, nisi quandō ventre saburrātō nōn habent ubī repōnant quod amplius reperiunt. Quīn et saepe plēnō ventre, sī quid praetereā obveniat praedae, id dēfodiunt humī, et recondunt in aliud tempus, quod aliās dēnuō stimulante fame effodiunt et dēvorant. Iamque obsatūrātī plūrimum sē quiētī dant et somnō. Cum vērō audiunt quippiam vel turbārum vel tumultūs, prō suō captū indignē ferunt et oblatrando quasi turbātōrēs ipsōs arguunt.

Quōrsum haec tam frīgida et pūtida tendunt?

Nempe eō, ut hinc cōnficiās et intelligās, quantīs parasangīs tē brūta animantia ā tergō relinquant: quippe quae, quō ad eius id fierī potest, nātūrae quasi deō obtemperant, et dictum eius sequuntur in omnibus. Tū vērō nōn item. Nōn est tibi iussum in sacrīs vel dormīre vel animō volūtāre, quid aut merīdiē sīs prānsūrus, aut quid in aedibus paternīs tē absente agātur: sed id temporis, quō rēbus dīvīnīs interesse oportet, dandum est tōtum pietātī. Quaprōpter asserere et affirmāre ausim, canēs sī ratiōnis participēs, hūmānō essent imbūtī animō, atque ita tum dēmum suīs fungerentur partibus atque nunc, faciliōrī et magis compendiāriā viā ad coelum aspīrātūrōs, quam nōs hominēs ingrātōs, contumācēs, refrāctāriōs, et praeceptōrum Deī contemptōrēs, quibus vel sēmihōram, vel hōrulam, grave est dīvīnīs nōs rēbus accommodāre, et Deum omnis bonī dātōrem mente voluere ac contemplārī, eumque nostrī numquam nōn memorem: cum canēs suīs benefāctōribus applaudant, adulentur, subserviant, et ubīque mūnīmentō sint ac dēfendant, dēnique nihil nōn faciant, quō grātificentur eīs, quibus sē studiō et cūrae esse animadvertunt, vel capitis perīculum adeundō, dum prōsint vicissim, ā quibus commoda accēperint. Quid nōs tāle praestāmus Deō nostrō, ā quō prōficīscitur omne bonum? Vidē, quantō sīmus vel canibus, vel brūtīs animantibus īnferiōrēs, in quibus paene nihil dēsīderēs, quod modo praestāre possint. At in nōbīs, quid est quod nōn dēsīderēmus?

Profectō nisi tam candidus essēs amīcus, nisi mihi tanta tēcum intercēderet amīcitia, nisi tantō familiāritātis conglūtinātī essēmus ferrūmine, nisi tantō amōris nōdō coniūnctī, et tantō necessitūdinis vinculō colligātī essēmus, nōn leviter incandēscerem, nōn levī intumēscerem et īnflammārer īrā, tibi graviter succēnserem et īrāscerer, quod tam indignīs immeritum mē obiūrgās modīs, quod tam asperīs mē verbīs īnsontem prōtelās, quod tam ācribus mē obiūrgātiōnibus, et convīciīs praeter meritum et culpam temerē lacessis.

Quī fit, ut praeter meritum et culpam tēcum commūtāta verba dīcās? Sī mē ostenderis inīquam fovēre caussam, inīquitāte et iniūriā nītī, iūs inīquum persequī, tibi inīquum et iniūrium esse, et inīquīs tē increpātiōnibus incessere, datīs manibus, quod dīcitur, et porrēctā herbā, continuō palīnōdiam canam, tēque tantō maiōribus efferam laudibus, quantō ācriōribus anteā perstrinxerim et lacerāverim linguae verberibus.

Perinde invēheris et dēbacchāris in mē, atque sī nihil aliud in templō quam dormīrem, quod tamen et īnsolēns, et rārus, vix in mēnsem semel aut iterum, atque adeō nōn nisi nātūrae labōrantis īnfirmitāte victus committō. Continuō nē igitur sī semel aut iterum dēbilitātī succumbam, et assidvō nequeam superesse labōrī, oculīs multā lectiōne dēlassātīs atque collābentibus, vidēbor tōtus inūtilis, ineptus, algā vīlior, numerus, et tellūris inūtile pondus? habēbor nūllō locō, nūllō numerō dignus, pilī, naucī, floccī nōn faciendus, nōn vitiōsā nuce emendus, nec inter ūllōs probōs referendus, adeō, ut vel canibus sim meritō postpōnendus, cum plūrimum temporis bene beātēque trānsimittam? Quandōque bonus dormitat Homērus.

Faciāmus esse, quod dīcis, ut rārus in templō dormiās, at nē semel quidem inibi dormiendum esset. Quī vel ūnō vulnere saucius est, ad plēnum integer esse nōn potest. Quae semel quaestum fēcerit et summēniānam agerit, numquam casta mātrōna cēnsēbitur. Quī semel sē fūrtī alligārit, et dignum suspendiō reddiderit, semper trium litterārum homō perhībēbitur. Quae semel ancilla, numquam domina, ut Graecīs est familiāre dictū. Sed haec missa faciāmus. Hīs supersedēāmus, nē iurgia sectemur, et mūtuīs alter in alterum dēbacchēmur convīciīs. Illud potius quod maiōris mōmentī est, exquīrāmus.

Quid nam?

Dīcam, sī mihi prīmum ipse dīxeris, quōn nam virtūtis officiō māximam temporis partem in aede trādūcās: quam ūtilitātis līneam in templō dūcās: quem pietātis frūctum adferās.

Istud dūdum audīstī: quid opus eōdem bis terue repetitō?

Excidit iterum.

Audī, dīcam, ut vicissim et ipse audiam, quid nam sīs respōnsūrus. Numquam ferē ōciōsus et male fēriātus dēsideō, quīn semper, ut et anteā dīxī, aut lectitem aliquid vel in Vergiliō, vel Terentiō, vel Cicerōne: aut compōnam, vel carmina, vel epistolam: aut repetam, revolvam et quasi remandam atque in memoriam revōcem prius audītam lectiōnem, aut ēdiscam et in memoriae thēsaurum recondam, quod proximīs hōrīs sit praeceptōrī memoriter reddendum.

Ēgregiam vērō laudem et spolia ampla referēs. Dignum scīlicet tē praebēs, quem inaurātum et in āram sublātum dīvīnīs cumulēmus honōribus.

Quid nī?

Tam scīlicet tē pium et religiōsum praestās, quam sī in mediā aede fīmum, honor auribus, redderēs.

Quid ita? Numquam tuō dēsīderiō respondēre, tuīsque poterō satisfacere vōtīs? Quidnam vīs faciam, quod tibi sedeat, arrideat, et placeat? Hoc studiī et pietātis genus mihi fore laudī rēbar, praesertim cum Plīnius dīcat, omne id temporis perīre, quod studiīs nōn impertiās: ut ex praeceptōris ōre aliquandō audīre meminī. Nam ipse locum Plīniī nōndum vel lēgī, vel vīdī. Vīs igitur in templō ōcium agam? et ēmissitiīs oculīs circum circā spectem, quid singulī quīque factitent, et ipse nihil bonī āctitem?

Quōrsum ista tam īnsulsa quaestiō? Pergis pūgnantia sēcum frontibus adversīs compōnere. Cum interdīcō tibi, nē quid in aede faciās, quod sacrō locō parum deceat, hinc cōnsectārium esse putēs, mē tibi authōrem esse, inibi ōcium agendī? Nōn ego avārum cum vetō tē fierī, vappam iubeō ac nē būlōnem. Sīc neque cum vetō tē legere in sacrā aede prōphāna, continuō iubeam nōn digna locō ōcia tractēs.

Quid igitur vīs faciam? Quid fēcerō pulchrius, quam ut clārōs ēvolvam authorēs, atque in doctum et ēloquentem virum ēvādere studeam? Nōn capiō quōrsum ēvādās, aut quid velīs. Sum Petrus nōn Oedipus.

Est quod tē interrogem, idque nōn difficile respōnsū. Rogō respondeās ad omnia, post vīsūrus vel lūce clārius, quid faciendum in aede cēnseam.

Interrogātō quid volēs, respondēbō quod nōverō.

Convīviīs quandōcunque īs accumbitum, cuius id grātiā facis? aut quid inter convīvandum factitās?

Cuius grātiā, nisi ventris exsatiandī causā? Aut quid factitem aliud, quam comedam, bibam, animō obsequar, geniō indulgeam, convīviālibus sermōnibus ultrō citrōque habendīs tempus eximam et fallam, forō ūtar, quod dīcitur, atque scaenae serviam: et mē lubentem, hilārem, atque omnium hōrārum hominem praebeam, atque ita temporis ōcium oblectem?

Facis quod indecet. Addam et alteram quanvīs facilem quaestiunculam. Quid noctū rērum agitās in lectō, quandō cubitum et dormītum īistī?

Profectō nisi tē intus et in cute nōssem, parum tē sapere crēderem. Nisi essēs mihi familiāriter ac paene domesticē nōtus, suspicārer tē bardum esse, dēlīrum, bliteum, vēcordem, dēmentem, fatuum, īnsipientem, mente captum et Abdēritānae pectora plēbis habēre, quī tam fūtilia et īnsipida rogēs, quae nūlla sint responsiōne digna.

Nē īrāscāre, nē stomachēris, aut indignēris, amābō: neque haec quantumvīs frīgida et frīvola tibi bilem et stomachum moveant. Respondē modo, nōndum scīs quōrsum tendam.

Cubitum eō, ut dormiam: ut fessās reparem vīrēs: quanquam interim nōn rārō accidit, ut mihi pūlicēs in hoc flagrantissimō aestū, morsibus īnfestī, īnfestam faciant quiētem, et irrequiētum reddant somnum, mēque subinde excutiant et exturbent somnō, et plūrimam noctis partem dūcere cōgant īnsomnem. Quid sī tē vicissim et ego interrogem, quibus pharmaceutīs huic malō medear, quibus carmīnibus hanc pestem āvertam?

Valeat ista quaestiō, quae nihil facit ad hanc rem quam parō. Aliās sī volēs, dē eā nūgēmur.

Mōs gerundus hominī. Perge.

Dīxistī nē modo ex Plīniō, omne id tempus tibi perīre, quod studiīs nōn impertiās?

Dīxī, quid tum posteā?

Cūr igitur plūs dīmidium vītae tum dormiendō, tum lūdendō, tum ēdendō atque bibendō, tum alvō dēiiciendā, aut lēvandā vēsīcā perīre sinīs, quod nōn impertīs studiīs? Imō cūr nōn potius semper, et noctū dormientibus aliīs, et interdiū aliīs vel lūdentibus, vel cuticulam cūrantibus, tū ratiōne temporis melius habitā, studiīs invigilās, et Cicerōnī atque Terentiō, aliīsque assidvīs et clārīs authōribus continenter perlectitandīs operam nāvās?

Quis continentibus et perpetuīs pār sit labōribus? Hūmānae mentis commentātiō et studium omne fatīscit, laeta nisi austerīs varientur festa prōfestīs. Et, quod caret alternā requiē dūrābile nōn est. Namque operī longō fās est obrēpere somnum.

Respondēs sat bene, sed parum ad rem, quam ipse parō. Vidēris necdum olfacere quōrsum mea festīnet ōrātiō, quod mīror.

Imō utcunque odōror, quōrsum tendās. Attamen malō rudius, crassius, pinguiōrī Minervā, atque apertius dīcās, quid velīs.

Faciam. Crēdō id iūxtā mēcum intelligis, temporis, locī, persōnārum ratiōnem esse habendam eī, quī ut decet vīvere postulet. Nam aliam sibi vītam Bacchānālia postulant, quam nōn probem, aliam Parasceuēs diēs, quem animadversāria Dominicae passiōnis memoria celebrem agimus.

Sine dubiō.

Quīn et hominum ūnusquisque ubī sine arbitrīs in cubiculō suō fuerit sōlus, sī tempus, vel noctis conticiniō ad requiem invītet, vel hōrīs antelūcānīs ad solita opera et diūrna officia vocet, prō suō arbitriō sē vel exuat vel induat licet.

Quōrsum istud?

Audiēs. At sī in mediō forī negōciātōribus differtī, id ipsum dēsignēs, ut tē vel vestibus spoliēs et tōtum nūdēs, vel nūdum vestiās, tēmetipsum trādūcās, et cacchinnīs omnium expōnās, rīsibusque tē ceu dēlīrum, fatuum, atque vaecerōsum īnsectentur iuvenēsque senēsque. Neque ipse ego sānē, ut tāle quippiam dēsīgnandō stultum ac dērīdiculum mē praebeam, atque īnsultandum omnibus propīnem, nē mīlle quidem aureōs meream, quāle sī tempus poscat, in cubiculō vel grātīs et nihilō factitem. Praetereā in lūctuōsīs et fūnestīs, aut aliā miseriā vel peste afflātīs aedibus, effoeminātam et impudīcīs modīs frāctam adhibēre mūsicam, cantillāre atque tripudiāre, lascīvīre, et moriōnem agere, rēs est importūnissima, et ab homine probō sānaeque mentīs aliēnissima. Similiter, ut tandem conclūdam, et in aede sacrā nihil nisi cuius grātiā est exaedificāta, faciendum: Deus colendus, invocandus, propīciandus, utque sapientiam inde, unde prōficīscitur omne bonum, cōnsequāre, precibus sēdulīs et ārdentibus est pulsandus. Et nōn est inibi danda opera legendīs authōribus prōphānīs, iīsque quī ad sōlam linguae cultūram et pictūrātam ēloquentiam plūrimum īnsolentiae et arrogantiae magistram faciant, quippe cuius studiī grātiā nōn coitur in aedem, sed animī excolendī et mentis repūrgandae atque amīcitiae cum Deō ineundae caussā. Hoc nōs condocent hominēs prōphānī, quōs lāicōs vocant, quibus nīmirum cum ventum est in aedem dīvīnam, nōn id studiō est, quod in prīvātīs aedibus assolet, ut neant, rhētia texant, vestēs sarciant, cōnsuant calceōs, aut in līberōrum verticibus capillōrum silvā lūxuriantibus vēnentur pediculōs. Sed ut immūnēs et ōciōsī ab omnibus id genus domesticīs officiīs, dīvīna discant et contemplentur, atque pietātem colant. Sed tempus est, ut hīsce tandem supersedēāmus, aliās sī volēs dē iīsdem lātius commentātūrī.

Quid nī velim? Nihil est quod aeque velim. Miserē istud et ex animō cupiō. Interim habeō grātiam, quam possum māximam, dē hāc pulcherrimā admonitiōne, relātūrus vicissim, sī nōn ex aequō aut cum foenore, saltem ex aliquā parte, quandōcunque meī post indigēre vidēberis. Caeterum dē multā, quam commīsimus, quod rēbus sacrīs nōn interfuimus, nihil est quod labōrēs, ego prō tē atque mē dēpendam prius quam praeceptor rescīscat. Valē.

Tū quoque valē quam fēlīcissimē. Valēbis autem pulcherrimē et prosperrimē, sī tuae salūtis semper ratiōnem habeās, et Deī servātōris tuī numquam oblīvīscāre.

Haud surdō dīxeris. Faxō numquam tē poeniteat istīus mēcum habitī sermōnis.