Colloquia Monacensia-Einsidlensia

This text was generously provided by Eleanor Dickey, with permission from OUP.
Λόγος
Liber
Persōnae
Discipulus
Discipulus
a) Ἀγαθῇ τύχῃ,
εὐτυχῶς.
b) ἐπειδὴ ὁρῶ
πολλοὺς
ἐπιθυμοῦντας
Ῥωμαϊστὶ
διαλέγεσθαι
καὶ Ἑλληνιστὶ
c) μήτε εὐχερῶς
δύνασθαι
διὰ τὴν δυσχέρειαν
καὶ πολυπλήθειαν
τῶν ῥημάτων,
d) τῇ ἐμῇ κακοπαθείᾳ
καὶ φιλοπονίᾳ
οὐκ ἐφεισάμην
τοῦ μὴ ποιῆσαι,
e) ὅπως ἐν τρισὶν
βιβλίοις
ἑρμηνευματικοῖς
πάντα τὰ ῥήματα
συγγράψαι.
f) πολλοὺς γὰρ ὁρῶ
ἐπικεχειρηκότας
οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν
καθὼς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα
αἰτεῖ,
g) ἀλλὰ τῆς ἰδίας
ἐπιθυμίας
καὶ γυμνασίας
ἕνεκα.
h) οὕτως κενὴν
καύχησιν
ἀπὸ τοῦ πρώτου
ἀπήνεγκαν
μέχρι τοῦ ἐσχάτου,
i) δι’ ἣν αἰτίαν
οὐ τολμῶ πλείονας λόγους
ποιῆσαι,
j) ἀλλὰ βούλομαι
ἅπασιν
φανερὸν ποιῆσαι,
μηδένα βέλτιον
μήτε 〈μᾶλλον〉 ἐξεζητημένον
ἑρμηνεῦσαι
k) πλὴν ἐμοῦ
ἐν τρισὶν βιβλίοις
ἃ συνέγραψα·
ὧν 〈τοῦτο〉 πρῶτον ἔσται
τῆς ἡμετέρας ἑρμηνείας.
l) ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ
πάντα τὰ ῥήματα
συνέγραψα
κατὰ τάξιν
στοιχείων
m) ἀπὸ τοῦ πρώτου γράμματος
μέχρι τοῦ τελευταίου
γράμματος.
n) νῦν οὖν
ἄρχομαι γράφειν.
o) ἐπειδὴ νηπίοις παισὶν
ἀρχομένοις
παιδεύεσθαι
ἀναγκαῖον ἑώρων
ἀκρόασιν
ἑρμηνευμάτων
ὁμιλίας
καθημερινῆς,
p) δι’ ἧς εὐχερέστερον
Ῥωμαϊστὶ
καὶ Ἑλληνιστὶ
λαλεῖν
προσβιβασθῶσι·
q) τούτου ἕνεκεν
διὰ βραχέων
περὶ ὁμιλίας
καθημερινῆς
συνέγραψα,
ἃ ὑποτεταγμένα εἰσίν.
Bona fortūna,
fēlīciter.
quoniam videō
multōs
cupientēs
Latīnē
disputāre
et Graecē
neque facile
posse
propter difficultātem
et multitūdinem
verbōrum,
meō labōre
et industriā
nōn pepercī,
ut nōn facerem,
ut in tribus
librīs
interpretāmentōrum
omnia verba
cōnscrībere.
multōs enim videō
cōnātōs esse
nōn prō dignitāte
sīcut ipsa rēs
postulat,
sed suae
cupiditātis
et exercitātiōnis
causā.
sīc inānem
glōriam
ā prīmō
abstulērunt
usque ad extrēmum,
propter quam causam
nōn audeō plūra verba
facere,
sed volō
omnibus
palam facere,
nēminem melius
neque exquīsītius
interpretāsse
quam mē
in tribus librīs
quōs cōnscrīpsī;
quōrum hic prīmus erit
nostrae interpretātiōnis.
in hōc librō
omnia verba
cōnscrīpsī
per ōrdinem
litterārum
ā prīmā litterā
usque ad novissimam
litteram.
nunc ergō
incipiam scrībere.
quoniam parvulīs puerīs
incipientibus
ērudīrī
necessārium vidēbam
audītiōnem
interpretāmentōrum
sermōnis
cottīdiānī,
per quem facillimē
Latīnē
et Graecē
loquī
īnstruantur;
idcircō
paucīs
dē sermōne
cottīdiānō
cōnscrīpsī,
quae subiecta sunt.
Discipulus
a) Ὄρθρου
ἐγρηγόρησα
ἐξ ὕπνου·
ἀνέστην
ἐκ τῆς κλίνης,
ἐκάθισα,
ἔλαβον
ὑποδεσμίδας,
καλίγια
ὑπεδησάμην
b) ᾔτησα
ὕδωρ
εἰς ὄψιν·
νίπτομαι
πρῶτον τὰς χεῖρας,
εἶτα τὴν ὄψιν
ἐνιψάμην
ἀπέμαξα.
c) ἀπέθηκα τὴν ἐγκοιμήτραν·
ἔλαβον χιτῶνα
πρὸς τὸ σῶμα·
περιεζωσάμην,
ἤλειψα τὴν κεφαλήν μου
καὶ ἐκτένισα
d) ἐποίησα περὶ τὸν τράχηλον
ἀναβόλαιον.
ἐνεδυσάμην
ἐπενδύτην
λευκήν· ἐπάνω
ἐνδύομαι φελόνην.
e) προῆλθον
ἐκ τοῦ κοιτῶνος
σὺν τῷ παιδαγωγῷ
καὶ σὺν τῇ τροφῷ
ἀσπάσασθαι
τὸν πατέρα
καὶ τὴν μητέρα.
f) ἀμφοτέρους ἠσπασάμην
καὶ κατεφίλησα,
καὶ οὕτως καταβαίνω ἐκ τοῦ οἴκου.

g) Ἀπέρχομαι εἰς τὴν σχολήν.
εἰσῆλθον, εἶπον·
Χαῖρε καθηγητά,
καὶ αὐτός με κατεφίλησεν
καὶ ἀντησπάσατο.
h) ἐπιδίδωσίν μοι
ὁ παῖς ὁ ἐμὸς
καμπτροφόρος
πινακίδας,
θήκην γραφείων,
παραγραφίδα.
i) τῷ ἐμῷ τόπῳ
καθήμενος
λειαίνω.
παραγράφω
πρὸς τὸν ὑπογραμμόν·
γράψας δὲ
δεικνύω
τῷ διδασκάλῳ
ἐδιώρθωσεν,
ἐχάραξεν
j) κελεύει με
ἀναγινώσκειν.
κελευσθεὶς
ἄλλῳ δέδωκα.
ἐκμανθάνω
ἑρμηνεύματα,
ἀπέδωκα.
k) ἀλλ’ εὐθέως
ὑπαγόρευσέν μοι
συμμαθητής.
Καὶ σύ, φησιν,
ὑπαγόρευσόν μοι.
εἶπον αὐτῷ
Ἀπόδος πρῶτον
l) καὶ εἶπέν μοι
Οὐκ εἶδες,
ὅτε ἀπεδίδουν
πρότερόν σου;
καὶ εἶπον·
Ψεύδῃ,
οὐκ ἀπέδωκας.
Οὐ ψεύδομαι.
Εἰ ἀληθῆ λέγεις,
ἀναδίδωμι.
m) ἐν τούτοις
κελεύσαντος καθηγητοῦ
ἐγείρονται
οἱ μικροὶ
πρὸς τὰ στοιχεῖα,
καὶ τὰς συλλαβὰς
κατέλεξεν τούτοις
εἷς τῶν μειζόνων.
n) ἄλλοι πρὸς τὸν ὑποδιδακτὴν
τάξει ἀποδιδοῦσιν,
ὀνόματα γράφουσιν,
ἢ στίχους ἔγραψαν,
καὶ ἐγὼ
ἐν τῇ πρώτῃ
τάξει
ἅμιλλαν
ἐξέλαβον.
o) ἔπειτα
ὡς ἐκαθίσαμεν,
διέρχομαι
ὑπομνήματα,
γλώσσας,
τέχνην.
p) φωνηθεὶς πρὸς ἀνάγνωσιν
ἀκούω ἐξηγήσεις,
διανοίας,
πρόσωπα.
q) ἐπερωτηθεὶς
τέχνην
ἀπεκρίθην·
Πρὸς τίνα λέγει;
Τί μέρος λόγου;
r) ἔκλινα
γένη ὀνομάτων,
ἐμέρισα στίχον.
s) ὡς δὲ ταῦτ’ ἐπράξαμεν,
ἀπέλυσεν
εἰς ἄριστον.
ἀπολυθεὶς
ἐπανέρχομαι ἐν τῷ οἴκῳ.
t) ἀλλάσσω, λαμβάνω
ἄρτον καθαρόν,
ἐλαίας,
τυρόν,
σχάδια,
κάρυα.
πίνω
ὕδωρ
ψυχρόν.
u) ἠριστηκὼς
ἐπανέρχομαι
πάλιν
εἰς τὴν σχολήν.
εὑρίσκω
καθηγητὴν
ἐπαναγινώσκοντα,
καὶ εἶπεν
Ἄρξασθε
ἀπὸ ἀρχῆς.
Ante lūcem
vigilāvī
dē somnō;
surrēxī
dē lectō,
sēdī,
accēpī
pedūlēs,
caligās;
calciāvī mē;
poposcī
aquam
ad faciem;
lavō
prīmō manūs,
deinde faciem
lāvī;
extersī.
dēposuī dormītōriam;
accēpī tunicam
ad corpus;
praecīnxī mē;
ūnxī caput meum
et pectināvī;
fēcī circā collum
pallam;
induī mē
superāriam
albam, suprā
induō paenulam.
prōcessī
dē cubiculō
cum paedagōgō
et cum nūtrīce
salūtāre
patrem
et mātrem.
ambōs salūtāvī
et ōsculātus sum,
et sīc dēscendī dē domō.

Eō in scholam.
introīvī, dīxī:
Ave, magister,
et ipse mē ōsculātus est
et resalūtāvit.
porrēxit mihi
puer meus
scrīniārius
tabulās,
thēcam graphiāriam,
praeductōrium.
locō meō
sedēns
dēleō.
praedūcō
ad praescrīptum;
ut scrīpsī,
ostendō
magistrō;
ēmendāvit,
indūxit;
iubet mē
legere.
iussus
aliō dedī.
ēdiscō
interpretāmenta,
reddidī.
sed statim
dictāvit mihi
condiscipulus.
Et tū, inquit,
dicta mihi.
dīxī eī:
Redde prīmō.
et dīxit mihi:
Nōn vīdistī,
cum redderem
prior tē?
et dīxī:
Mentīris,
nōn reddidistī.
Nōn mentior.
Sī vērum dīcis,
dictō.
inter haec
iubente magistrō
surgunt
pusillī
ad elementa,
et syllabās
praebuit eīs
ūnus dē maiōribus.
aliī ad subdoctōrem
ōrdine reddunt,
nōmina scrībunt,
versus scrīpsērunt,
et ego
in prīmā
classe
dictātum
excēpī.
deinde
ut sēdimus,
pertranseō
commentārium,
linguās,
artem.
clāmātus ad lēctiōnem
audiō expositiōnēs,
sēnsūs,
persōnās.
interrogātus
artificia
respondī:
Ad quem dīcit?
Quae pars ōrātiōnis?
dēclīnāvī
genera nōminum,
partīvī versum.
ut haec ēgimus,
dīmīsit
ad prandium.
dīmissus
veniō domī.
mūtō, accipiō
pānem candidum,
olīvās,
cāseum,
cāricās,
nucēs.
bibō
aquam
frīgidam.
prānsus
revertor
iterum
in scholam.
inveniō
magistrum
perlegentem,
et dīxit:
Incipite
ab initiō.
Discipulus
a) Περὶ ὁμιλίας καθημερινῆς.
b) Ὁμιλία,
ἀναστροφή,
τριβὴ
καθημερινὴ
ὀφείλει δοθῆναι
πᾶσιν τοῖς παισίν,
τοῖς μικροῖς
καὶ τοῖς μείζοσιν,
ἐπειδὴ ἀναγκαῖά εἰσιν.
Dē fābulīs cottīdiānīs.
Sermō,
conversātiō,
ūsus
cottīdiānus
dēbet darī
omnibus puerīs,
minōribus
et maiōribus,
quoniam necessāria sunt.
Discipulus
a) Ὄρθρου ἐγρηγόρησα
ἐξ ὕπνου, ἀνέστην
ἐκ τῆς κλίνης, ἐκάθισα.
ἔλαβον ὑποδεσμίδας,
ὑποδήματα·
ὑπεδησάμην.
b) ᾔτησα ὕδωρ
εἰς τὴν ὄψιν.
νίπτομαι πρῶτον τὰς χεῖρας,
εἶτα τὴν ὄψιν
ἐνιψάμην·
ἀπέμαξα.
c) ἀπέθηκα
λευκὴν φελόνην·
προῆλθον ἐκ τοῦ κοιτῶνος
σὺν τῷ παιδαγωγῷ
ἀσπάσασθαι
τὸν πατέρα
καὶ τὴν μητέρα.
d) ἀμφοτέρους ἠσπασάμην
καὶ κατεφίλησα,
καὶ οὕτως κατῆλθον ἐκ τοῦ οἴκου.
ἀπέρχομαι ἀσπάσασθαι
πάντας τοὺς φίλους.
Ante lūcem vigilāvī
dē somnō, surrēxī
dē lectō, sēdī.
accēpī pedūlēs,
calciāmenta;
calciāvī mē.
poposcī aquam
ad faciem.
lavō prīmō manūs,
deinde faciem
lāvī;
extersī.
dēposuī
albam paenulam;
prōdiī dē cubiculō
cum paedagōgō
salūtāre
patrem
et mātrem.
ambōs salūtāvī
et ōsculātus sum,
et sīc dēscendī dē domō.
eō salūtāre
omnēs amīcōs.
Discipulus
a) Καὶ οἰκοδεσπότης
προερχόμενος
ἀπήντησεν
τοῦ φίλου αὐτοῦ
καὶ εἶπεν· Χαῖρε Γάϊε,
καὶ κατεφίλησεν αὐτόν.
b) καὶ ἀντησπάσατο λέγων·
Καλῶς ζήσαις, Λούκιε·
ἔστιν σε ἰδεῖν;
Τί πράττεις;
c) Πάντα ὀρθῶς.
πῶς ἔχεις;
Συγχαίρομαί σοι
οὕτως ὡς ἐμοί.
d) 〈ἔστιν μοι〉
κριτήριον.
Πρὸς τίνα;
πρὸς τὸν ταμίαν;
Οὐκ ἐκεῖ.
e) Ἀλλὰ ποῦ;
πρὸς τὸν ἀνθύπατον;
Οὐδ’ ἐκεῖ,
ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἄρχοντας
ἐξ ὑπογραφῆς τοῦ διέποντος
τὴν ἐπαρχίαν.
f) Ποταπὸν δ’ ἐστὶν
αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;
Οὐ πάνυ μέγα·
ἔστιν γὰρ χρηματικόν,
ἵνα ὅλον ἴδῃς.
g) εἰ σχολάζεις σύ,
παρέδρευσον ἡμῖν·
οἱ κριταὶ γὰρ
ἡμέραν ἡμῖν ὥρισαν
τὴν σήμερον
ἀπόφασιν ἐρούμενοι.
h) διὸ βούλομαί σου παρόντος
περὶ τῆς δίκης
σὺν τοῖς συνηγόροις
σκέψασθαι.
Παρέλαβες;
Παρέλαβον.
Τίνας; Τοὺς σοὺς φίλους.
Καλῶς ἐποίησας.
i) Συνετάξω;
περὶ ποίαν ὥραν;
ἐν ποίῳ τόπῳ;
’Σ τὸ φόρον,
ἐν τῇ στοᾷ,
ἐγγὺς τῆς στοᾶς
τῆς Νίκης.
j) Μετ’ ὀλίγον ἐκεῖ ἔρχομαι.
Ἀλλὰ παρακαλῶ, ἐν μνήμῃ ἔχοις.
Ἀμέριμνος ᾖς·
ἐμοὶ μελήσει.
k) Ἄγωμεν ἡμεῖς
πρὸς τὸν τραπεζίτην·
λάβωμεν παρ’ αὐτοῦ
δηνάρια ἑκατόν·
δῶμεν δικολόγῳ
τιμητικὸν
καὶ τοῖς συνηγόροις
καὶ τῷ νομικῷ,
ἵνα σπουδαιότερον
ἐκδικήσωσιν ἡμᾶς.
l) Οὗτός ἐστιν.
Λαβὲ παρ’ αὐτοῦ τὸ κέρμα
καὶ ἀκολούθει.
m) Καθὼς συνεταξάμεθα,
πάρεστιν Γάϊος.
συγκαλέσωμεν αὐτὸν
εἰς τὴν συμβουλήν.
ἐνθάδε ἔχομεν
τὰ ἀσφαλίσματα.
n) Παρήγγειλας αὐτῷ;
Παρήγγειλα.
Ἐμαρτυροποίησας;
Ἐμαρτυροποίησα.
Ἕτοιμος ᾖς.
Ἕτοιμός εἰμι.
o) Καὶ ὁ ἀντίδικος
ἐντυχεῖν θέλει.
Σιώπησον.
Σιωπῶ.
Σιωπὴν ἔχετε,
ἀκούσωμεν
τὴν ἀπόφασιν.
p) ἤκουσας
ὅτι ἐνικήσαμεν,
Γάϊε;
Et pater〈familiās〉
prōcēdēns
occurrit
amīcō suō,
et dīxit: Ave, Gāie.
et ōsculātus est eum.
et resalūtāvit dīcēns:
Bene valeās, Lūcie;
est tē vidēre?
Quid agis?
Omnia rēctē.
quōmodo habēs?
Grātulor tibi
sīc quōmodo mihi.
〈est mihi〉
iūdicium.
Ad quem?
ad quaestōrem?
Nōn ibi.
Sed ubi?
ad prōcōnsulem?
Nec ibi,
sed ad magistrātūs
ex subscrīptiōne praesidis
prōvinciae.
Quāle autem est
ipsa rēs?
Nōn valdē magnum;
est enim pecūniārium,
ut omne videās.
sī vacat tibi,
adestō nōbīs;
iūdicēs enim
diem nōbīs dedērunt
hodiernam:
sententia dīcitur.
quārē volō tē praesente
dē causā
cum advocātīs
tractāre.
Adhibuistī?
Adhibuī.
Quōs? Tuōs amīcōs.
Bene fēcistī.
Cōnstituistī?
circā quam hōram?
in quō locō?
In forō,
in porticū,
iūxtā stoam
Victōriae.
Post modicum ibi veniō.
Sed rogō, in mente habeās.
Sēcūrus estō;
mihi pertinet.
Eāmus nōs
ad nummulārium;
accipiāmus ab eō
dēnāriōs centum;
dēmus causidicō
honōrārium
et advocātīs
et iūris perītīs,
ut incessanter
dēfendant nōs.
Iste est.
Accipe ab eō nummōs
et sequere.
Sīcut cōnstituimus,
adest Gāius.
convocēmus eum
in cōnsilium.
hīc habēmus
īnstrūmenta.
Dēnūntiāstī illī?
Dēnūntiāvī.
Testātus es?
Testātus sum.
Parātus estō.
Parātus sum.
Et adversārius
interpellāre vult.
Tacē.
Taceō.
Silentium habēte,
audiāmus
sententiam.
audīstī
quia vīcimus,
Gāie?
Discipulus
a) Κύριε,
τί ἐπιτάσσεις;
Μήτι ἔχεις
χρήματα
εὐκαιροῦντα;
Τί χρείαν ἔχεις
δανείσασθαι;
b) Εἰ ἔχεις,
χρῆσόν μοι
πέντε δηνάρια.
Καὶ μὴ ἐσχηκὼς
ὁθενδήποτε
ἐξεπλεξάμην 〈ἄν〉.
c) Ἐνέχυρον θέλεις;
Μὴ γένοιτο,
οὐ χρείαν ἔχω.
χειρογράφησόν μοί
σε εἰληφέναι.
Ποίοις τόκοις;
Οἷς θέλεις.
d) Ἐχειρογράφησα.
Χάριτάς σοι ὁμολογῶ·
σφράγισον.
Ἐσφράγισα.
Ἀριθμῷ
ἀρίθμησον.
Ἀρίθμησα.
Δοκίμασον.
Ἐδοκίμασα.
e) Καθὼς ἔλαβες,
δοκίμως ἀπόδος.
Ὥς σοι
ἀποδώσω,
καὶ τὸ ἱκανὸν ποιήσω.
Domine,
quid imperāstī?
Numquid habēs
pecūniam
vacuam?
Quid opus habēs
mūtuārī?
Sī habēs,
commodā mihi
quīnque sēstertia.
Etsī nōn habuissem,
undecumque
explicāssem.
Pignus vīs?
Absit,
〈nōn opus habeō.〉
cavē mihi
tē accēpisse.
Quibus ūsūrīs?
Quibus vīs.
Cāvī.
Grātiās tibi agō;
signā.
Signāvī.
Numerō
numerā.
Numerāvī.
Probā.
Probāvī.
Sīcut accēpistī,
probum reddās.
Cum tibi
reddiderō,
et satisfaciam.
Discipulus
a) Καλήμερον
ἦλθες.
Ἦλθον.
Ἔλαβες;
ἔδωκας αὐτῷ;
Ἔδωσα.
Ἀπηλλάγης.
Μή τινος
χρείαν ἔχεις;
Σὲ ὑγιαίνειν.
Bonō diē
vēnistī.
Vēnī.
Accēpistī?
dedistī illī?
Dedī.
Caruistī.
Numquid aliquid
opus habēs?
Tē valēre.
Discipulus
a) Ἐὰν θέλῃς,
ἐλθὲ μεθ’ ἡμῶν.
Ποῦ;
Πρὸς φίλον
τὸν ἡμέτερον Λύκιον.
ἐπισκεψώμεθα αὐτόν.
b) Τί γὰρ ἔχει;
Ἀρρωστεῖ.
Ἀπὸ πότε;
Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν
ἐνέπεσεν.
Ποῦ μένει;
Οὐ μακράν.
c) Εἰ θέλεις, περιπάτει.
Αὕτη ἐστί, νομίζω,
ἡ οἰκία αὐτοῦ.
αὕτη ἐστίν.
d) ἰδοὺ ὁ ὀστιάριος.
ἐρώτησον αὐτόν,
εἰ δυνάμεθα εἰσελθεῖν
καὶ ἰδεῖν τὸν κύριον αὐτοῦ.
e) καὶ ἐκεῖνος εἶπεν·
Τίνα ζητεῖτε;
Τὸν δεσπότην σου.
περὶ τῆς ὑγιείας αὐτοῦ
ἐληλύθαμεν.
f) Ἀνάβατε.
Πόσας κλίμακας; Δύο.
’ς τὰ δεξιὰ κρούσατε,
εἰ μέντοι γε ἦλθεν·
προεληλύθει γάρ.
g) Κρούσωμεν.
βλέπε· τίς ἐστιν;
Χαίρετε πάντες.
Τὸν κύριόν σου θέλομεν
ἐπισκέψασθαι. 〈εἰ〉 γρηγορεῖ,
μήνυσόν με.
h) κἀκεῖνος εἶπεν· Οὐκ ἔστιν ὧδε.
Τί λαλεῖς;
ἀλλὰ ποῦ ἐστιν;
Ἐκεῖ κατέβη
’ς τὸν δαφνῶνα
διακινῆσαι.
i) Συγχαιρόμεθα αὐτῷ.
ὅταν ἔλθῃ, εἴποις αὐτῷ
ἡμᾶς πρὸς αὐτὸν χαιρομένους
ἐληλυθέναι περὶ τῆς σωτηρίας αὐτοῦ,
ὅτι πάντα ὀρθῶς ἔχει.
Οὕτω ποιῶ.
Sī vīs,
venī mēcum.
Ubi?
Ad amīcum
nostrum Lūcium.
vīsitēmus eum.
Quid enim habet?
Aegrōtat.
Ā quandō?
Intrā paucōs diēs
incurrit.
Ubi manet?
Nōn longē.
Sīs ambulā.
Haec est, putō,
domus eius.
haec est.
ecce ōstiārius.
interrogā illum,
sī possumus intrāre
et vidēre dominum eius.
et ille dīxit:
Quem quaeritis?
Dominum tuum.
dē salūte eius
vēnimus.
Ascendite.
Quot scālās? Duās.
ad dexteram pulsāte,
sī tamen vēnit;
prōcesserat enim.
Pulsēmus.
vidē; quis est?
Avete omnēs.
Dominum tuum volumus
vīsitāre. sī vigilat,
nūntiā mē.
et ille dīxit: Nōn est hīc.
Quid nārrās?
sed ubi est?
Illūc dēscendit
ad laurētum
deambulāre.
Grātulāmur illī.
cum vēnerit, dīcēs illī
nōs ad ipsum grātulantēs
vēnisse ad salūtem eius,
quia omnia rēctē habet.
Sīc faciam.
Discipulus
a) Σὺ ποῦ ὑπάγεις;
’Σ τὴν οἰκίαν σπεύδω.
διὰ τί ἐπεζήτησας;
b) Ἄν σοι ἡδύ ἐστιν,
σήμερον παρ’ ἐμοὶ ἀρίστησον
χρησίμως.
οἴνῳ καλῷ
οἰκιακῷ
χρώμεθα.
Οὕτως γενέσθω.
c) Ἐν ὥρᾳ οὖν
ἐλθὲ πρὸς ἡμᾶς. Ὅτε θέλεις,
πέμψον πρὸς ἡμᾶς.
’ς τὴν οἰκίαν εἰμί.
Οὕτως γενέσθω ἡμῖν.
d) Σύ, παιδάριον,
ἀκολούθησόν μοι
’ς τὸ κρεοπωλεῖον·
τίποτε ἀγοράσωμεν
εἰς ἄριστον.
e) ἐπερώτησον,
πόσου ὁ ἰχθύς.
Δηνάρια δέκα.
f) Σύ, παιδάριον,
ὕπαγε εἰς τὴν οἰκίαν,
ἵνα δυνηθῶμεν ἀπελθεῖν
εἰς τὸ λαχανοπωλεῖον
καὶ ἀγοράσαι λάχανα,
ἅπερ ἀναγκαῖά εἰσιν,
καὶ ὀπώραν·
συκάμινα,
σῦκα,
δωράκινα,
ἀπίους,
τρικόκκια.
g) ἰδοὺ ἔχεις πάντα
ἃ ἠγοράσαμεν.
ὕπαγε εἰς τὴν οἰκίαν.
h) Καλεσάτω τις τὸν μάγειρον.
ποῦ ἐστιν;
Ἄνω ἀνῆλθεν.
Καὶ τί θέλει;
καταβάτω ὧδε.
i) ἆρον, ἕψησον ἐπιμελῶς
τὰ προσφάγια.
ἄρτυσις
καλὴ γενέσθω.
j) ἔνεγκε τὴν κλεῖδα.
ἄνοιξον τὸ γλωσσοκόμον
καὶ ἐξάγαγε κλεῖδα τοῦ ταμιείου.
〈προένεγκε ἃ ἀναγκαῖά εἰσιν·〉
k) ἅλας,
ἔλαιον Σπανὸν
καὶ ἐπιτήδειον
εἰς τοὺς λύχνους,
γάρον
πρῶτον
καὶ δευτέριον,
ὄξος δριμύ,
l) οἶνον λευκὸν
καὶ μελανόν,
γλεῦκος,
παλαιόν,
ξύλα ξηρά,
ἄνθρακας,
ἀνθρακιάν,
ἀξίνην,
m) σκεύη,
λοπάδας,
χύτραν,
λέβητα,
σχάραν,
πῶμα,
θύειαν,
ἀλετρίβανον,
μαχαίριον.
n) Τί ἄλλο θέλεις;
Ταῦτα μόνα, παιδάριον.
ὕπαγε πρὸς τὸν Γάϊον
καὶ εἰπὲ αὐτῷ·
Ἐλθέ· ἐκεῖθεν
λουσώμεθα.
Ὕπαγε, τρέχε,
ταχέως ποίησον·
μηδὲν βράδιον,
〈ἀλλ’〉 εὐθύς.
o) Ἐγένου πρὸς αὐτόν;
Ἐγενόμην. Ὅπου ἦν;
Εἰς τὴν οἰκίαν ἐκάθητο.
p) Καὶ τί ἐποίει;
Ἐφιλολόγει.
Καὶ τί εἶπεν; Τοὺς ἐμοὺς
ἐκδέχομαι.
ἔρχονται
καὶ ἀκολουθῶ.
q) Ὕπαγε πάλιν καὶ εἰπὲ αὐτῷ·
Πάντες ὧδέ εἰσιν.
σὺν αὐτῷ ἐλθέ.
r) ὑμεῖς τέως σύνθετε
ἐπιμελῶς
τὰ ὑάλινα
καὶ τὰ χαλκώματα.
s) στρώσατε τὸ τρίκλινον
καὶ ῥίψατε ἔξω
ὕδωρ.
θέλω ἰδεῖν
ὡς οἱ νεανίσκοι.
t) Ἤδη ἐστρώσαμεν.
πάντα ἕτοιμά εἰσιν.
u) Οὐδέπω ἦλθεν;
ἄπελθε, εἰπὲ αὐτῷ·
Ὀψὲ ἡμᾶς ποιεῖς
ἀριστῆσαι.
v) Ἰδοὺ ἦλθεν·
ὧδε ἤρχετο.
Συνάντησον αὐτῷ.
παρακάλεσον αὐτόν.
Τί ἔξω στήκεις;
Tū ubi vādis?
Ad domum fēstīnō.
quārē inquīsīstī?
Sī tibi suāve est,
hodiē prae mē prande
frūgāliter.
vīnō bonō
domesticō
ūtimur.
Sīc fīat.
Temperius ergō
venī ad nōs. Quandō vīs,
mitte ad nōs;
domī sum.
Sīc fīat nōbīs.
Tū, puer,
sequere mē
ad macellum;
aliquid emāmus
ad prandium.
interrogā,
quantum piscis.
Dēnāriōs decem.
Tū, puer,
refer ad domum,
ut possīmus īre
ad holerārium
et emere holera,
quae necessāria sunt,
et pōma:
mōra,
fīcūs,
persōs,
pirās,
tūberēs.
ecce habēs omnia
quae ēmimus.
refer ad domum.
Clāmet aliquis coquum.
ubi est?
Sūrsum ascendit.
Et quid vult?
dēscendat hīc.
tolle, coque dīligenter
pulmentāria.
condītūra
bona fīat.
affer clāvem.
aperī loculum
et ēice clāvem cellāriī.
prōfer quae necessāria sunt:
sale,
oleum Spānum
et apparātum
ad lucernās,
liquāmen
prīmum
et secundum,
acētum ācrum,
vīnum album
et nigrum,
mustum,
vetus,
ligna sicca,
carbōnēs,
prūnam,
secūrim,
vāsa,
catīna,
caccabum,
ollam,
crāticulam,
coopertōrium,
mortārium,
pistillum,
cultellum.
Quid aliud vīs?
Haec tantum, puer.
vāde ad Gāium
et dīc illī:
Venī, inde
lavēmus.
Vāde, curre,
citō fac;
nihil tardius,
sed vēlōcius.
Fuistī ad ipsum?
Fuī. Ubi erat?
Ad domum sedēbat.
Et quid faciēbat?
Studēbat.
Et quid dīxit? Meōs
exspectō;
veniunt
et sequor.
Vāde iterum et dīc illī:
Omnēs hīc sunt.
cum illō venī.
vōs interim compōnite
dīligenter
vitreāmina
et aerāmenta.
sternite cēnātiōnem
et prōicite forās
aquam.
volō vidēre
quasi iuvenēs.
Iam strāvimus.
omnia parāta sunt.
Nōndum vēnit?
vāde, dīc illī:
Sērō nōs facis
prandēre.
Ecce vēnit;
hīc veniēbat.
Occurre eī.
rogā illum.
Quid forās stās?
Discipulus
a) Κατάγετε σάβανα
εἰς τὸ βαλανεῖον,
ξύστρον,
προσοψίδιον,
ποδεκμάγιον,
λήκυθον,
ἀφρόνιτρον.
b) προάγετε,
λάβετε τὸν τόπον.
Ποῦ κελεύεις;
’ς τὸ δημόσιον
ἢ ἐν τῷ ἰδιωτικῷ;
c) Ὅπου κελεύετε.
Προάγετε μόνον·
ὑμῖν λέγω, οἳ ἐνθάδε ἐστέ.
d) Θερμὸν γενέσθω ἡμῖν.
Ὅσον ὑπάγομεν,
διηγήσομαί σοι.
Ἐγείρου, ἄγωμεν.
e) Ἔνθεν θέλεις διὰ τῆς στοᾶς
διὰ τὸν ὑετόν;
Μήτι θέλεις ἐλθεῖν
’ς τὸν ἀφεδρῶνα;
f) Καλῶς με ὑπέμνησας,
ἡ κοιλία με ἐπάγει.
ἄγωμεν λοιπόν.
g) Ἔκδυσαι.
Ὑπόλυσόν με,
σύνθες τὰ ἱμάτια,
περίβαλε, τήρει καλῶς,
μὴ νύσταζε
διὰ τοὺς κλέπτας.
h) Ἅρπαξον ἡμῖν σφαῖραν·
παίξωμεν ἐν τῷ σφαιριστηρίῳ.
i) Γυμνασθῆναι θέλω
ἐν τῷ κηρώματι.
δεῦρο παλαίσωμεν
διὰ χρόνου
μιᾷ ῥοπῇ.
j) Οὐκ οἶδα, εἰ δύναμαι·
πάλαι γὰρ πέπαυμαι
τοῦ παλαίειν.
ὅμως πειράζω
εἰ δύναμαι.
k) Ἐλαφρῶς
κεκόπωμαι.
Εἰσέλθωμεν εἰς τὸν πρῶτον οἶκον
προπνιγέα.
l) δὸς τῷ βαλανεῖ κέρμα·
ἀπόλαβε τὸ ὑπόλοιπον.
m) ἄλειψε.
Ἄλειψα.
Ἀλείφομαι.
Τρῖψον.
Ἔρχου ’ς τὸ ἱδρωτήριον.
Ἱδροῖς;
Ἱδρῶ·
ἐκλέλυμαι.
n) Ἐσέλθωμεν εἰς τὴν ἐμβάτην.
o) Κατάβα.
Χρώμεθα τῇ ξηροπυρίᾳ
καὶ οὕτω καταβῶμεν
εἰς τὴν ἐμβάτην.
Κατάβα,
κατάντλησόν με.
ἔξελθε λοιπόν.
βάλε σεαυτὸν
εἰς τὴν κολυμβήθραν
ὑπαίθριον.
κολύμβησον.
Ἐκολύμβησα.
p) Πρόσελθε εἰς τὸν λουτῆρα,
περίχεε σαυτόν.
Περιέχεα,
ἀνέλαβον.
Ἐπίδος ξύστραν.
περικατάμαξόν με.
q) περίζωσε σάβανα.
κατάμαξόν μου τὴν κεφαλὴν
καὶ τοὺς πόδας.
r) δὸς σανδάλια,
ὑπόδησόν με.
ἐπίδος ἐπικάρσιον,
ἀναβόλαιον, δαλματικήν.
s) συνάξετε τὰ ἱμάτια
καὶ πάντα τὰ ἡμῶν.
ἀκολουθεῖτε εἰς τὸν οἶκον,
t) καὶ ἀγοράσετε ἡμῖν
ἀπὸ τοῦ βαλανείου λεπτόσπερμα
καὶ θέρμους
〈καὶ〉 ὀξυκυάμια.
u) Καλῶς ἐλούσω,
καλῶς σοι ἔστω.
Dēferte sabana
ad balneum,
strigilem,
faciāle,
pedāle,
ampullam,
aphronitrum.
antecēdite,
occupāte locum.
Ubi iubēs?
ad thermās
aut in prīvātō?
Ubi iubētis.
Antecēdite tantum;
vōbīs dīcō, quī hīc estis.
Calida fīat nōbīs.
Quandō īmus,
nārrābō tibi.
Surge, eāmus.
Hinc vīs per porticum,
propter lūmen?
Numquid vīs venīre
ad sēcessum?
Bene mē admonuistī,
venter mē cōgit.
eāmus iam.
Exspoliā tē.
Discalciā mē,
compōne vestīmenta,
cooperī, servā bene,
nē obdormiās
propter fūrēs.
Rape nōbīs pilam;
lūdāmus in sphaeristēriō.
Exercērī volō
in cērōmate.
venī luctēmus
post tempus
ūnō mōmentō.
Nōn sciō, sī possum;
ōlim enim cessāvī
luctāre.
tamen temptō
sī possum.
Leviter
fatīgātus sum.
Introeāmus in cellam prīmam
tepidāria.
dā balnitōrī nummōs;
recipe reliquum.
unge.
Ūnxī.
Ungō mē.
Fricā.
Venī ad sūdātōrium.
Sūdās?
Sūdō;
lassus sum.
Introeāmus ad solium.
Dēscende.
Ūtāmur assā
et sīc dēscendāmus
ad solium.
Dēscende,
fōmentā mē.
exī iam.
mitte tē ipsum
ad piscīnam
subdīvālem.
natā.
Natāvī.
Accēde ad lutērem,
perfunde tē.
Perfūdī,
resūmpsī.
Porrige strigilem.
dēterge mē.
cinge sabana.
terge mihi caput
et pedēs.
dā caligulās,
calciā mē.
porrige amiclum,
pallam, dalmaticam.
colligite vestīmenta
et omnia nostra.
sequiminī ad domum,
et emite nōbīs
ā balneō minūtālia
et lupīnōs
〈et〉 fabās acētātās.
Bene lavāstī,
bene tibi sit.
Discipulus
a) Δότε ὧδε θρόνους,
δίφρους, βάθρον,
δίεδρον,
προσκεφάλαιον.
καθέζου.
Κάθημαι.
Τί στήκεις;
b) Πλῦνον ποτῆριν,
ὕδατι θερμῷ
συγκέρασον·
πάνυ γὰρ διψῶ.
κέρασον πᾶσιν.
c) τίς τί θέλει;
ἢ ἀρτυτὸν
ἦ κάροινον;
αὐτὸ ἐκείνῳ κέρασον.
σὺ τί θέλεις;
πλῦνον ποτήριον.
d) κέρασόν μοι
θερμόν,
μὴ ζεστὸν
μήτε χλιαρόν,
ἀλλὰ συγκεραστόν,
καὶ ἔκχεε ἐκεῖθεν ὀλίγον.
βάλε νηρόν.
πρόσθες ἄκρατον.
e) Τί στήκετε;
καθέζεσθε, ἐὰν θέλετε.
Ἀναπέσωμεν.
Ποῦ κελεύεις;
Ἐν πρώτῳ τόπῳ
ἀνάπεσε.
f) Δόθ’ ἡμῖν ὑδρόγαρον.
δὸς ἡμῖν γεύσασθαι
μολόχας ζεστάς.
ἐπίδος μοι χειρεκμάγιον.
κομίσατε.
g) βάλε ἐλαιόγαρον
εἰς τὸ ὀξυβάφιον.
μέρισον τὰ ὀνύχια.
κατάκοψον κοιλίδιον,
πλεκτὴν ἐξ ὕδατος.
h) ἰδὲ εἰ ἔχεις πεπερᾶτον.
ἐπίβαπτε.
Χρῶμαι.
Χρῶ.
δὸς συκωτὸν
τρυφερόν,
κίχλας,
καλλίκρεας,
θρίδακας.
i) εἷς ἐξ ὑμῶν ἄρτον κλάσει
καὶ ’ς κανίσκιον εἰσοίσει.
κατὰ τάξιν παράδος.
κλάσον ψωμούς.
j) δειπνήσατε·
πάντως ἐκεῖνος
ἄξιός ἐστιν παρ’ ἡμῖν
δειπνῆσαι.
k) δὸς ταρίχιον,
τριχίους,
λόβια,
ὄρμενον
μετὰ γάρου
καὶ ἔλαιον Σπανόν,
γογγυλωτόν,
ὄρνιν ὀπτήν,
ψιλήπλευρα
διὰ ζωμοῦ,
τεμάχια,
δέλφακα ὀπτόν.
l) θὲς τὸν δίσκον
μετὰ τρωξίμων,
ῥαφάνους,
ἡδύοσμον,
ἐλαίας λευκὰς
καὶ τυρὸν
νεαρόπαστον,
ὕδνα,
μύκας.
m) τοῖς ὑπηρετήσασιν
δότε δειπνῆσαι
καὶ τῷ μαγείρῳ·
καὶ τραγήματα,
ὅτι καλῶς
ὑπηρέτησεν.
n) δότε ὕδωρ εἰς χεῖρας.
κατάμαξον τὴν τράπεζαν.
〈 . . . 〉
πρόσφατον
δὸς ἁπλοπότην,
δὸς ἄκρατον,
πίωμεν νηρὸν ἐκ τοῦ βαυκιδίου.
o) Κέρασον θερμόν.
Εἰς τὸ μεῖζον;
Εἰς τὸ μικρόν.
Ἡδέως.
Ἐλπίζω γὰρ καὶ ἄλλην πεῖν.
p) Ἐὰν ἐπιτρέπῃς,
προπίνω σου·
καλῶς λαμβάνεις;
Ἀπὸ σοῦ ἡδέως.
q) Διὰ τί οὐ πίνεις;
πίε κύριε.
Ἤιτησα καὶ οὐδείς μοι δέδωκεν.
r) Δὸς ἡμῖν γλυκέα
πλακούντια.
s) Ἀρκεῖ ἡμῖν.
ἄγωμεν λοιπόν.
ἅψον κανδῆλαν.
Λάβετε.
Καλῶς ἡμᾶς ἔλαβες.
Date hīc cathedrās,
sellās, scamnum,
bisellium,
cervīcāle.
sedē.
Sedeō.
Quid stās?
Lavā calicem,
aquā calidā
temperā;
valdē enim sitiō.
miscē omnibus.
quis quid vult?
aut condītum
aut caroenum?
ipsum illī miscē.
tū quid vīs?
lavā calicem.
miscē mihi
calidum,
nōlī ferventem
neque tepidum,
sed temperātum,
〈et〉 effunde deinde modicum.
mitte recentem.
adice merum.
Quid stātis?
sedēte, sī vultis.
Discumbāmus.
Ubi iubēs?
In prīmō locō
discumbe.
Date nōbīs hydrogaron.
dā nōbīs gustāre
malvās ferventēs.
porrige mihi mappam.
afferte.
mitte impēnsam
ad acētābulum.
dīvide ungellās.
concīde aquāliculum,
chordam ex aquā.
vidē sī habēs piperātum.
intinge.
Ūtor.
Ūtere.
dā fīcātum
tenerum,
turdōs,
glandulās,
lactūcās.
ūnus dē vōbīs pānem frangat
et in canistellum īnferat.
ad ōrdinem trāde.
frange quadrās.
cēnāte;
utique ille
dignus est apud nōs
cēnāre.
dā salsum,
sardīnās,
suriacās,
cȳma
cum liquāmine
et oleum Spānum,
rapātum,
gallīnam assam,
ofellās
iuscellātās,
copadia,
porcellum assum.
pōne discum
cum scariās,
rādīcēs,
mentam,
olīvās albās
et cāseum
prosalsum,
tūbera,
fungōs.
ministrantibus
date cēnāre
et coquō;
et bellāria,
quia bene
ministrāvit.
date aquam manibus.
terge mēnsam.
〈 . . . 〉
mometum
dā phialam,
dā merum.
bibāmus recentem dē gillōne.
Miscē calidum.
In maiōre?
In minōre.
Libenter.
Spērō enim et aliam bibere.
Sī permittis,
prōpīnō tibi;
bene accipis?
Ā tē libenter.
Quārē nōn bibis?
bibe, domine.
Postulāvī et nēmō mihi dedit.
Date nōbīs dulcia
placenta.
Sufficit nōbīs.
eāmus iam.
accende lampadam.
Accipe.
Bene nōs accēpistī.
Discipulus
a) Παιδίον, ἐλθέ, σύλλεξον
ταῦτα πάντα,
τοῖς ἰδίοις τόποις ἀπόθου.
b) ἐπιμελῶς
στρῶσον τὴν κλίνην.
Στρώσαμεν.
Καὶ διὰ τοῦτο σκληρόν ἐστιν;
Ἐξετινάξαμεν
καὶ προσκεφάλαιον
ἐμαλάξαμεν.
c) Ἐπειδὴ γὰρ ὀκνηρῶς 〈ἐποιήσατε〉
ἃ ἀναγκαῖά εἰσιν,
μηδεὶς ἔξω διανυκτερεύσῃ
ἢ ἐκτρέψῃ.
d) ἐάν τινος φωνὴν ἀκούσω,
οὐ τούτου συγχωρήσω.
ἀναλάβεσθε ὑμᾶς,
κοιμᾶσθε
καὶ ἀλεκτρυοφωνίῳ
με ἐξυπνίσατε,
ἵνα ἐκδράμω.
Puer, venī, collige
haec omnia,
suīs locīs repōne.
dīligenter
sterne lectum.
Strāvimus.
Et ideō dūrum est?
Excussimus
et pulvīnum
commollīvimus.
Quoniam autem pigriter 〈fēcistis〉
quae necessāria sunt,
nēmō foris pernoctet
aut ineptiat.
sī alicuius vōcem audiō,
nōn eī parcō.
recipite vōs,
dormīte
et gallī cantū
excitāte mē,
ut excurram.