Colloquia Monacensia-Einsidlensia
Saltus
This text was generously provided by Eleanor Dickey, with permission from OUP.
Persōnae
Discipulus
Discipulus
Discipulus
Λόγος
Ἀγαθῇ τύχῃ,
εὐτυχῶς.
ἐπειδὴ ὁρῶ
πολλοὺς
ἐπιθυμοῦντας
Ῥωμαϊστὶ
διαλέγεσθαι
καὶ Ἑλληνιστὶ
μήτε εὐχερῶς
δύνασθαι
διὰ τὴν δυσχέρειαν
καὶ πολυπλήθειαν
τῶν ῥημάτων,
τῇ ἐμῇ κακοπαθείᾳ
καὶ φιλοπονίᾳ
οὐκ ἐφεισάμην
τοῦ μὴ ποιῆσαι,
ὅπως ἐν τρισὶν
βιβλίοις
ἑρμηνευματικοῖς
πάντα τὰ ῥήματα
συγγράψαι.
πολλοὺς γὰρ ὁρῶ
ἐπικεχειρηκότας
οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν
καθὼς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα
αἰτεῖ,
ἀλλὰ τῆς ἰδίας
ἐπιθυμίας
καὶ γυμνασίας
ἕνεκα.
οὕτως κενὴν
καύχησιν
ἀπὸ τοῦ πρώτου
ἀπήνεγκαν
μέχρι τοῦ ἐσχάτου,
δι’ ἣν αἰτίαν
οὐ τολμῶ πλείονας λόγους
ποιῆσαι,
ἀλλὰ βούλομαι
ἅπασιν
φανερὸν ποιῆσαι,
μηδένα βέλτιον
μήτε 〈μᾶλλον〉 ἐξεζητημένον
ἑρμηνεῦσαι
πλὴν ἐμοῦ
ἐν τρισὶν βιβλίοις
ἃ συνέγραψα·
ὧν 〈τοῦτο〉 πρῶτον ἔσται
τῆς ἡμετέρας ἑρμηνείας.
ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ
πάντα τὰ ῥήματα
συνέγραψα
κατὰ τάξιν
στοιχείων
ἀπὸ τοῦ πρώτου γράμματος
μέχρι τοῦ τελευταίου
γράμματος.
νῦν οὖν
ἄρχομαι γράφειν.
ἐπειδὴ νηπίοις παισὶν
ἀρχομένοις
παιδεύεσθαι
ἀναγκαῖον ἑώρων
ἀκρόασιν
ἑρμηνευμάτων
ὁμιλίας
καθημερινῆς,
δι’ ἧς εὐχερέστερον
Ῥωμαϊστὶ
καὶ Ἑλληνιστὶ
λαλεῖν
προσβιβασθῶσι·
τούτου ἕνεκεν
διὰ βραχέων
περὶ ὁμιλίας
καθημερινῆς
συνέγραψα,
ἃ ὑποτεταγμένα εἰσίν.
Ἀγαθῇ τύχῃ,
εὐτυχῶς.
ἐπειδὴ ὁρῶ
πολλοὺς
ἐπιθυμοῦντας
Ῥωμαϊστὶ
διαλέγεσθαι
καὶ Ἑλληνιστὶ
μήτε εὐχερῶς
δύνασθαι
διὰ τὴν δυσχέρειαν
καὶ πολυπλήθειαν
τῶν ῥημάτων,
τῇ ἐμῇ κακοπαθείᾳ
καὶ φιλοπονίᾳ
οὐκ ἐφεισάμην
τοῦ μὴ ποιῆσαι,
ὅπως ἐν τρισὶν
βιβλίοις
ἑρμηνευματικοῖς
πάντα τὰ ῥήματα
συγγράψαι.
πολλοὺς γὰρ ὁρῶ
ἐπικεχειρηκότας
οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν
καθὼς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα
αἰτεῖ,
ἀλλὰ τῆς ἰδίας
ἐπιθυμίας
καὶ γυμνασίας
ἕνεκα.
οὕτως κενὴν
καύχησιν
ἀπὸ τοῦ πρώτου
ἀπήνεγκαν
μέχρι τοῦ ἐσχάτου,
δι’ ἣν αἰτίαν
οὐ τολμῶ πλείονας λόγους
ποιῆσαι,
ἀλλὰ βούλομαι
ἅπασιν
φανερὸν ποιῆσαι,
μηδένα βέλτιον
μήτε 〈μᾶλλον〉 ἐξεζητημένον
ἑρμηνεῦσαι
πλὴν ἐμοῦ
ἐν τρισὶν βιβλίοις
ἃ συνέγραψα·
ὧν 〈τοῦτο〉 πρῶτον ἔσται
τῆς ἡμετέρας ἑρμηνείας.
ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ
πάντα τὰ ῥήματα
συνέγραψα
κατὰ τάξιν
στοιχείων
ἀπὸ τοῦ πρώτου γράμματος
μέχρι τοῦ τελευταίου
γράμματος.
νῦν οὖν
ἄρχομαι γράφειν.
ἐπειδὴ νηπίοις παισὶν
ἀρχομένοις
παιδεύεσθαι
ἀναγκαῖον ἑώρων
ἀκρόασιν
ἑρμηνευμάτων
ὁμιλίας
καθημερινῆς,
δι’ ἧς εὐχερέστερον
Ῥωμαϊστὶ
καὶ Ἑλληνιστὶ
λαλεῖν
προσβιβασθῶσι·
τούτου ἕνεκεν
διὰ βραχέων
περὶ ὁμιλίας
καθημερινῆς
συνέγραψα,
ἃ ὑποτεταγμένα εἰσίν.
Liber
Bona fortuna,
feliciter.
quoniam video
multos
cupientes
Latine
disputare
et Graece
neque facile
posse
propter difficultatem
et multitudinem
verborum,
meo labore
et industria
non peperci,
ut non facerem,
ut in tribus
libris
interpretamentorum
omnia verba
conscribere.
multos enim video
conatos esse
non pro dignitate
sicut ipsa res
postulat,
sed suae
cupiditatis
et exercitationis
causa.
sic inanem
gloriam
a primo
abstulerunt
usque ad extremum,
propter quam causam
non audeo plura verba
facere,
sed volo
omnibus
palam facere,
neminem melius
neque exquisitius
interpretasse
quam me
in tribus libris
quos conscripsi;
quorum hic primus erit
nostrae interpretationis.
in hoc libro
omnia verba
conscripsi
per ordinem
litterarum
a prima littera
usque ad novissimam
litteram.
nunc ergo
incipiam scribere.
quoniam parvulis pueris
incipientibus
erudiri
necessarium videbam
auditionem
interpretamentorum
sermonis
cottidiani,
per quem facillime
Latine
et Graece
loqui
instruantur;
idcirco
paucis
de sermone
cottidiano
conscripsi,
quae subiecta sunt.
Bona fortuna,
feliciter.
quoniam video
multos
cupientes
Latine
disputare
et Graece
neque facile
posse
propter difficultatem
et multitudinem
verborum,
meo labore
et industria
non peperci,
ut non facerem,
ut in tribus
libris
interpretamentorum
omnia verba
conscribere.
multos enim video
conatos esse
non pro dignitate
sicut ipsa res
postulat,
sed suae
cupiditatis
et exercitationis
causa.
sic inanem
gloriam
a primo
abstulerunt
usque ad extremum,
propter quam causam
non audeo plura verba
facere,
sed volo
omnibus
palam facere,
neminem melius
neque exquisitius
interpretasse
quam me
in tribus libris
quos conscripsi;
quorum hic primus erit
nostrae interpretationis.
in hoc libro
omnia verba
conscripsi
per ordinem
litterarum
a prima littera
usque ad novissimam
litteram.
nunc ergo
incipiam scribere.
quoniam parvulis pueris
incipientibus
erudiri
necessarium videbam
auditionem
interpretamentorum
sermonis
cottidiani,
per quem facillime
Latine
et Graece
loqui
instruantur;
idcirco
paucis
de sermone
cottidiano
conscripsi,
quae subiecta sunt.
Discipulus
Ὄρθρου
ἐγρηγόρησα
ἐξ ὕπνου·
ἀνέστην
ἐκ τῆς κλίνης,
ἐκάθισα,
ἔλαβον
ὑποδεσμίδας,
καλίγια
ὑπεδησάμην
ᾔτησα
ὕδωρ
εἰς ὄψιν·
νίπτομαι
πρῶτον τὰς χεῖρας,
εἶτα τὴν ὄψιν
ἐνιψάμην
ἀπέμαξα.
ἀπέθηκα τὴν ἐγκοιμήτραν·
ἔλαβον χιτῶνα
πρὸς τὸ σῶμα·
περιεζωσάμην,
ἤλειψα τὴν κεφαλήν μου
καὶ ἐκτένισα
ἐποίησα περὶ τὸν τράχηλον
ἀναβόλαιον.
ἐνεδυσάμην
ἐπενδύτην
λευκήν· ἐπάνω
ἐνδύομαι φελόνην.
προῆλθον
ἐκ τοῦ κοιτῶνος
σὺν τῷ παιδαγωγῷ
καὶ σὺν τῇ τροφῷ
ἀσπάσασθαι
τὸν πατέρα
καὶ τὴν μητέρα.
ἀμφοτέρους ἠσπασάμην
καὶ κατεφίλησα,
καὶ οὕτως καταβαίνω ἐκ τοῦ οἴκου.
Ἀπέρχομαι εἰς τὴν σχολήν.
εἰσῆλθον, εἶπον·
Χαῖρε καθηγητά,
καὶ αὐτός με κατεφίλησεν
καὶ ἀντησπάσατο.
ἐπιδίδωσίν μοι
ὁ παῖς ὁ ἐμὸς
καμπτροφόρος
πινακίδας,
θήκην γραφείων,
παραγραφίδα.
τῷ ἐμῷ τόπῳ
καθήμενος
λειαίνω.
παραγράφω
πρὸς τὸν ὑπογραμμόν·
γράψας δὲ
δεικνύω
τῷ διδασκάλῳ
ἐδιώρθωσεν,
ἐχάραξεν
κελεύει με
ἀναγινώσκειν.
κελευσθεὶς
ἄλλῳ δέδωκα.
ἐκμανθάνω
ἑρμηνεύματα,
ἀπέδωκα.
ἀλλ’ εὐθέως
ὑπαγόρευσέν μοι
συμμαθητής.
Καὶ σύ, φησιν,
ὑπαγόρευσόν μοι.
εἶπον αὐτῷ
Ἀπόδος πρῶτον
καὶ εἶπέν μοι
Οὐκ εἶδες,
ὅτε ἀπεδίδουν
πρότερόν σου;
καὶ εἶπον·
Ψεύδῃ,
οὐκ ἀπέδωκας.
Οὐ ψεύδομαι.
Εἰ ἀληθῆ λέγεις,
ἀναδίδωμι.
ἐν τούτοις
κελεύσαντος καθηγητοῦ
ἐγείρονται
οἱ μικροὶ
πρὸς τὰ στοιχεῖα,
καὶ τὰς συλλαβὰς
κατέλεξεν τούτοις
εἷς τῶν μειζόνων.
ἄλλοι πρὸς τὸν ὑποδιδακτὴν
τάξει ἀποδιδοῦσιν,
ὀνόματα γράφουσιν,
ἢ στίχους ἔγραψαν,
καὶ ἐγὼ
ἐν τῇ πρώτῃ
τάξει
ἅμιλλαν
ἐξέλαβον.
ἔπειτα
ὡς ἐκαθίσαμεν,
διέρχομαι
ὑπομνήματα,
γλώσσας,
τέχνην.
φωνηθεὶς πρὸς ἀνάγνωσιν
ἀκούω ἐξηγήσεις,
διανοίας,
πρόσωπα.
ἐπερωτηθεὶς
τέχνην
ἀπεκρίθην·
Πρὸς τίνα λέγει;
Τί μέρος λόγου;
ἔκλινα
γένη ὀνομάτων,
ἐμέρισα στίχον.
ὡς δὲ ταῦτ’ ἐπράξαμεν,
ἀπέλυσεν
εἰς ἄριστον.
ἀπολυθεὶς
ἐπανέρχομαι ἐν τῷ οἴκῳ.
ἀλλάσσω, λαμβάνω
ἄρτον καθαρόν,
ἐλαίας,
τυρόν,
σχάδια,
κάρυα.
πίνω
ὕδωρ
ψυχρόν.
ἠριστηκὼς
ἐπανέρχομαι
πάλιν
εἰς τὴν σχολήν.
εὑρίσκω
καθηγητὴν
ἐπαναγινώσκοντα,
καὶ εἶπεν
Ἄρξασθε
ἀπὸ ἀρχῆς.
ἐγρηγόρησα
ἐξ ὕπνου·
ἀνέστην
ἐκ τῆς κλίνης,
ἐκάθισα,
ἔλαβον
ὑποδεσμίδας,
καλίγια
ὑπεδησάμην
ᾔτησα
ὕδωρ
εἰς ὄψιν·
νίπτομαι
πρῶτον τὰς χεῖρας,
εἶτα τὴν ὄψιν
ἐνιψάμην
ἀπέμαξα.
ἀπέθηκα τὴν ἐγκοιμήτραν·
ἔλαβον χιτῶνα
πρὸς τὸ σῶμα·
περιεζωσάμην,
ἤλειψα τὴν κεφαλήν μου
καὶ ἐκτένισα
ἐποίησα περὶ τὸν τράχηλον
ἀναβόλαιον.
ἐνεδυσάμην
ἐπενδύτην
λευκήν· ἐπάνω
ἐνδύομαι φελόνην.
προῆλθον
ἐκ τοῦ κοιτῶνος
σὺν τῷ παιδαγωγῷ
καὶ σὺν τῇ τροφῷ
ἀσπάσασθαι
τὸν πατέρα
καὶ τὴν μητέρα.
ἀμφοτέρους ἠσπασάμην
καὶ κατεφίλησα,
καὶ οὕτως καταβαίνω ἐκ τοῦ οἴκου.
Ἀπέρχομαι εἰς τὴν σχολήν.
εἰσῆλθον, εἶπον·
Χαῖρε καθηγητά,
καὶ αὐτός με κατεφίλησεν
καὶ ἀντησπάσατο.
ἐπιδίδωσίν μοι
ὁ παῖς ὁ ἐμὸς
καμπτροφόρος
πινακίδας,
θήκην γραφείων,
παραγραφίδα.
τῷ ἐμῷ τόπῳ
καθήμενος
λειαίνω.
παραγράφω
πρὸς τὸν ὑπογραμμόν·
γράψας δὲ
δεικνύω
τῷ διδασκάλῳ
ἐδιώρθωσεν,
ἐχάραξεν
κελεύει με
ἀναγινώσκειν.
κελευσθεὶς
ἄλλῳ δέδωκα.
ἐκμανθάνω
ἑρμηνεύματα,
ἀπέδωκα.
ἀλλ’ εὐθέως
ὑπαγόρευσέν μοι
συμμαθητής.
Καὶ σύ, φησιν,
ὑπαγόρευσόν μοι.
εἶπον αὐτῷ
Ἀπόδος πρῶτον
καὶ εἶπέν μοι
Οὐκ εἶδες,
ὅτε ἀπεδίδουν
πρότερόν σου;
καὶ εἶπον·
Ψεύδῃ,
οὐκ ἀπέδωκας.
Οὐ ψεύδομαι.
Εἰ ἀληθῆ λέγεις,
ἀναδίδωμι.
ἐν τούτοις
κελεύσαντος καθηγητοῦ
ἐγείρονται
οἱ μικροὶ
πρὸς τὰ στοιχεῖα,
καὶ τὰς συλλαβὰς
κατέλεξεν τούτοις
εἷς τῶν μειζόνων.
ἄλλοι πρὸς τὸν ὑποδιδακτὴν
τάξει ἀποδιδοῦσιν,
ὀνόματα γράφουσιν,
ἢ στίχους ἔγραψαν,
καὶ ἐγὼ
ἐν τῇ πρώτῃ
τάξει
ἅμιλλαν
ἐξέλαβον.
ἔπειτα
ὡς ἐκαθίσαμεν,
διέρχομαι
ὑπομνήματα,
γλώσσας,
τέχνην.
φωνηθεὶς πρὸς ἀνάγνωσιν
ἀκούω ἐξηγήσεις,
διανοίας,
πρόσωπα.
ἐπερωτηθεὶς
τέχνην
ἀπεκρίθην·
Πρὸς τίνα λέγει;
Τί μέρος λόγου;
ἔκλινα
γένη ὀνομάτων,
ἐμέρισα στίχον.
ὡς δὲ ταῦτ’ ἐπράξαμεν,
ἀπέλυσεν
εἰς ἄριστον.
ἀπολυθεὶς
ἐπανέρχομαι ἐν τῷ οἴκῳ.
ἀλλάσσω, λαμβάνω
ἄρτον καθαρόν,
ἐλαίας,
τυρόν,
σχάδια,
κάρυα.
πίνω
ὕδωρ
ψυχρόν.
ἠριστηκὼς
ἐπανέρχομαι
πάλιν
εἰς τὴν σχολήν.
εὑρίσκω
καθηγητὴν
ἐπαναγινώσκοντα,
καὶ εἶπεν
Ἄρξασθε
ἀπὸ ἀρχῆς.
Ante lūcem
vigilāvī
dē somnō;
surrēxī
dē lectō,
sēdī,
accēpī
pedūlēs,
caligās;
calciāvī mē;
poposcī
aquam
ad faciem;
lavō
prīmō manūs,
deinde faciem
lāvī;
extersī.
dēposuī dormītōriam;
accēpī tunicam
ad corpus;
praecīnxī mē;
ūnxī caput meum
et pectināvī;
fēcī circā collum
pallam;
induī mē
superāriam
albam, suprā
induō paenulam.
prōcessī
dē cubiculō
cum paedagōgō
et cum nūtrīce
salūtāre
patrem
et mātrem.
ambōs salūtāvī
et ōsculātus sum,
et sīc dēscendī dē domō.
Eō in scholam.
introīvī, dīxī:
Ave, magister,
et ipse mē ōsculātus est
et resalūtāvit.
porrēxit mihi
puer meus
scrīniārius
tabulās,
thēcam graphiāriam,
praeductōrium.
locō meō
sedēns
dēleō.
praedūcō
ad praescrīptum;
ut scrīpsī,
ostendō
magistrō;
ēmendāvit,
indūxit;
iubet mē
legere.
iussus
aliō dedī.
ēdiscō
interpretāmenta,
reddidī.
sed statim
dictāvit mihi
condiscipulus.
Et tū, inquit,
dicta mihi.
dīxī eī:
Redde prīmō.
et dīxit mihi:
Nōn vīdistī,
cum redderem
prior tē?
et dīxī:
Mentīris,
nōn reddidistī.
Nōn mentior.
Sī vērum dīcis,
dictō.
inter haec
iubente magistrō
surgunt
pusillī
ad elementa,
et syllabās
praebuit eīs
ūnus dē maiōribus.
aliī ad subdoctōrem
ōrdine reddunt,
nōmina scrībunt,
versus scrīpsērunt,
et ego
in prīmā
classe
dictātum
excēpī.
deinde
ut sēdimus,
pertranseō
commentārium,
linguās,
artem.
clāmātus ad lēctiōnem
audiō expositiōnēs,
sēnsūs,
persōnās.
interrogātus
artificia
respondī:
Ad quem dīcit?
Quae pars ōrātiōnis?
dēclīnāvī
genera nōminum,
partīvī versum.
ut haec ēgimus,
dīmīsit
ad prandium.
dīmissus
veniō domī.
mūtō, accipiō
pānem candidum,
olīvās,
cāseum,
cāricās,
nucēs.
bibō
aquam
frīgidam.
prānsus
revertor
iterum
in scholam.
inveniō
magistrum
perlegentem,
et dīxit:
Incipite
ab initiō.
vigilāvī
dē somnō;
surrēxī
dē lectō,
sēdī,
accēpī
pedūlēs,
caligās;
calciāvī mē;
poposcī
aquam
ad faciem;
lavō
prīmō manūs,
deinde faciem
lāvī;
extersī.
dēposuī dormītōriam;
accēpī tunicam
ad corpus;
praecīnxī mē;
ūnxī caput meum
et pectināvī;
fēcī circā collum
pallam;
induī mē
superāriam
albam, suprā
induō paenulam.
prōcessī
dē cubiculō
cum paedagōgō
et cum nūtrīce
salūtāre
patrem
et mātrem.
ambōs salūtāvī
et ōsculātus sum,
et sīc dēscendī dē domō.
Eō in scholam.
introīvī, dīxī:
Ave, magister,
et ipse mē ōsculātus est
et resalūtāvit.
porrēxit mihi
puer meus
scrīniārius
tabulās,
thēcam graphiāriam,
praeductōrium.
locō meō
sedēns
dēleō.
praedūcō
ad praescrīptum;
ut scrīpsī,
ostendō
magistrō;
ēmendāvit,
indūxit;
iubet mē
legere.
iussus
aliō dedī.
ēdiscō
interpretāmenta,
reddidī.
sed statim
dictāvit mihi
condiscipulus.
Et tū, inquit,
dicta mihi.
dīxī eī:
Redde prīmō.
et dīxit mihi:
Nōn vīdistī,
cum redderem
prior tē?
et dīxī:
Mentīris,
nōn reddidistī.
Nōn mentior.
Sī vērum dīcis,
dictō.
inter haec
iubente magistrō
surgunt
pusillī
ad elementa,
et syllabās
praebuit eīs
ūnus dē maiōribus.
aliī ad subdoctōrem
ōrdine reddunt,
nōmina scrībunt,
versus scrīpsērunt,
et ego
in prīmā
classe
dictātum
excēpī.
deinde
ut sēdimus,
pertranseō
commentārium,
linguās,
artem.
clāmātus ad lēctiōnem
audiō expositiōnēs,
sēnsūs,
persōnās.
interrogātus
artificia
respondī:
Ad quem dīcit?
Quae pars ōrātiōnis?
dēclīnāvī
genera nōminum,
partīvī versum.
ut haec ēgimus,
dīmīsit
ad prandium.
dīmissus
veniō domī.
mūtō, accipiō
pānem candidum,
olīvās,
cāseum,
cāricās,
nucēs.
bibō
aquam
frīgidam.
prānsus
revertor
iterum
in scholam.
inveniō
magistrum
perlegentem,
et dīxit:
Incipite
ab initiō.